Marifat, Volume 29, Issue 8, No 275, Year 2026 , Pages 11-21
The Conceptual Model of the Construct of Imagining God based on Divine Names in Verses and Hadiths and According to a Psychological Perspective
Article Type:
Promotional
Writers:
Hamid Rafieihonar
/ Assistant Professor at the Institute of Islamic Sciences and Culture / h.rafiee@isca.ac.ir
/ Assistant Professor at the Institute of Islamic Sciences and Culture / h.rafiee@isca.ac.irAbstract:
“Imagination of God” is one of the important issues that affect various aspects of individual and social life. Imagination of God in Islamic ontology forms the pivot of people’s religiosity. It is considered an important factor in the formation and evolution of religious beliefs and is one of the most basic aspects of the belief system of believers. Considering the difference between the Islamic view and the psychological view of the construct of imagination of God, examining it based on the Islamic perspective will reveal other dimensions of this construct. The present study aims at examining the construct of imagination of God based on the divine names in verses and hadiths. The divine names were extracted from the Holy Quran and the famous narration of the Holy Prophet, and were analyzed through content analysis and the theories of the domains of semantics such as synonymy, polysemy, lexical domain, semantic inclusion and component analysis. It was concluded that the construct if imagination of God based on the divine names has two dimensions : essence and action; The essence dimension includes the three axes of essence, divine Majesty and sanctification, and the action dimension consists of two axes: creation and lordship. The axis of creation includes the four categories of knowledge, creation, possession and power, and the axis of Lordship includes six categories of being merciful, forgiving, helpful, provider, grateful and reckoner.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :الگوی مفهومی سازهی تصور از خدا براساس اسماء الهی در آیات و روایات با نگاه روانشناختی
Abstract:
«تصور از خدا» ازجمله موضوعات مهمی است که ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهد. تصور از خدا در هستی شناسی اسلامی محور دین داری افراد را تشکیل می دهد و عامل مهمی در شکل گیری و تحول باورهای مذهبی افراد تلقی می شود و از اساسی ترین جنبه های نظام اعتقادی افراد مؤمن می باشد. با توجه به تفاوت دیدگاه اسلام و روان شناسی از سازهی تصور از خدا، بررسی آن براساس دیدگاه اسلام، ابعاد دیگری از سازهی تصور از خدا را آشکار خواهد کرد. به این منظور، هدف پژوهش حاضر، بررسی سازهی تصور از خدا براساس اسماء الهی در آیات و روایات است. اسم های الهی در قرآن کریم و روایت مشهور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم جمع آوری گردید و با توجه به روش تحلیل محتوا و نظریه حوزه های معناشناسی از قبیل هم معنایی، چندمعنایی، حوزه واژگانی، شمول معنایی و تحلیل مؤلفه ای مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. در نتیجه مشخص گردید سازهی تصور از خدا براساس اسماء الهی، دارای دو بعد ذات و فعل می باشد؛ بعد ذات شامل سه محور ذاتیه، جلالیه و تقدیسیه است و بعد فعل شامل دو محور خلق و ربوبیت می باشد. محور خلق، شامل چهار مقولهی عالمیت، خالقیت، مالکیت و قادریت است و محور ربوبیت شامل شش مقولهی رحمانیت، غافریت، ناصریت، رازقیت، شاکریت و حاسبیت می باشد.
References:
- امیدی، احد، 1399، تصور از خدا براساس اسماء الهی در آیات و روایات و ساخت پرسشنامه آن، پاياننامه كارشناسي ارشد، رشته روانشناسي، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- برآبادی، حسین احمد، 1393، تدوین و بررسی اثر بخشی الگوی مشاورهای اسماء حسنی بر اصلاح تصور از خدا و کاهش استرس، اضطراب و افسردگی، تهران، دانشگاه علامه طباطبائي.
- جوادی آملی، عبدالله، 1394، تفسیر تسنیم (تفسیر شیعی قرآن)، قم، اسراء.
- خاکساری، زهرا و زهره خسروی، 1391، «خدا؛ و تصور مثبت و منفی از او و رابطه آن با عزت نفس و سلامت روانی دانشآموزان»، روانشناسی و دین، ش 2، ص 83ـ98.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن، تصحيح صفوان عدنان داوودي، بيروت، الدار الشاميه.
- سعیدیمهر، محمد، 1394، آموزش کلام اسلامی، چ بيست و يكم، قم، طه.
- شجاعی، محمدصادق و همکاران، 1393، «کاربرد نظریههای حوزههای معنایی در مطالعات واژگانی ساختار شخصیت بر پایه منابع اسلاامی»، مطالعات اسلام و روانشناسی دین، ش 15، ص7-38.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1374، تفسیر المیزان، ترجمة سيدمحمدباقر موسوي همداني، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- علیانسب، سیدحسین، 1391، خداجویی و نقش آن در نگرش به مرگ، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- غباریبناب، باقر و علیاکبر حدادی کوهسار، 1392، «پیشبینی افسردگی و اضطراب براساس مفهوم خدا در دانشجویان»، پژوهشها و مطالعات علوم رفتاری، ش 15، ص 73ـ86.
- فتال نیشابوری، محمدبن احمد، 1366، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ترجمة محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر ني.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تصحيح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلاميه.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، تصحيح جمعی از محققان، بيروت، دار احیاء التراث العربی.
- مصباح، محمدتقي، 1383، به سوی تو، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1391، خداشناسی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- مفید، محمدبن محمدبن نعمان، 1413ق، الأمالی، تصحيح حسین ولی و علیاکبر غفاری، قم، كنكرة شيخ مفيد.
- مکارم شیرازی، ناصر و همكاران، 1371، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- ـــــ ، 1386، پیام قرآن، چ نهم، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
- هاشمی خوئی، میرزاحبیبالله، بيتا، منهاج البراعة فی شرح نهجالبلاغه، ترجمة حسن حسنزاده آملی و محمدباقر کمرهای، تهران، مکتبة الاسلاميه.
- همتی مرادآبادی، ابراهیم و همكاران، 1389، نقش هدایتی و تربیتی بحث اسماء و صفات الهی در نهجالبلاغه، تهران، دانشگاه پيام نور.
References:
- Bradshaw, M., Ellison, C. G., & Flannelly, K. J., 2008, Prayer, "God imagery, and Symptoms of Psychopathology", Journal for the Scientific Study of Religion, N. 47 (4), p. 644-659.
- Colpitts, D., & M. A. Yarhouse, 2019, "God Concept, God Image, and Religious Orientation in Same-Gender Attracted Christians", Journal of Psychology and Theology, N. 47(4), p. 296-312.
- Grimes, C., 2008, "Chapter 2. God Image Research: A Literature Review", Journal of Spirituality in Mental Health, N. 9 (3-4), p. 11-32.
- Grosuch, R. L., 1968, "The conceptualization of God as seen in adjective ratings", Journal for the Scientific Study of Religion, N. 7, p. 56-64 Part I. Foundations 31.
- Hall, T. W. & A. M. Fujikawa, 2013, God image and the sacred, (eds.), APA Handbooks in Psychology.
- Lawrence, R. T., 1997, "Measuring the Image of God: The God image inventory and the God image scales", Journal of Psychology and Theology, N. 25 (2), p. 214-226.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Saghaye biriya, Mohammad naser, Rafieihonar, Hamid, omidi, Ahad.(2026) The Conceptual Model of the Construct of Imagining God based on Divine Names in Verses and Hadiths and According to a Psychological Perspective. Marifat, 29(8), 11-21
Mohammad naser Saghaye biriya; Hamid Rafieihonar; Ahad omidi."The Conceptual Model of the Construct of Imagining God based on Divine Names in Verses and Hadiths and According to a Psychological Perspective". Marifat, 29, 8, 2026, 11-21
Saghaye biriya, M, Rafieihonar, H, omidi, A.(2026) 'The Conceptual Model of the Construct of Imagining God based on Divine Names in Verses and Hadiths and According to a Psychological Perspective', Marifat, 29(8), pp. 11-21
