Pages:
89-99
Receive Date: 2026/06/30
Accept Date: 2026/06/30
Abstract:
Islamic teachings consider "tolerance" as a way to deal with conflicts, contradictions and troubles in the neighborhood. In Islamic texts, this theme has been reflected through concepts such as "negligence", "tolerance of neighbor’s harassment", "lenience" and "benevolence against wrongdoings". Using the method of qualitative content analysis, this study concludes that the tolerance of neighbors in the Islamic model has hierarchical levels, i.e. the quality of interaction with "bad neighbors" has the form of a (hierarchical) continuum, starting linearly from the point of "lowest level" (tolerance of troubles and wrongdoings) and extending to the "highest level" (benevolence), and the middle level in this model is "tolerance", which includes such things as forgiveness of neighbor's sins and mistakes, forgiveness of neighbor's oppression, tolerance towards neighbor's ignorant behavior and refraining from harassing one’s neighbors. Tolerance in neighborhood relationships begins actively (away from passivity), with resistance against harsh conditions, continues with adaptation (reducing the effects of the confrontation) and eventually comes to an end by affecting the neighbor and improving the situation.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :الگوی تابآوری (فعال) در ارتباطات همسایگی اسلامی
Abstract:
آموزه های اسلامی، «تاب آوری» را ازجمله راه های مقابله با تعارضات، تضادها و مزاحمت های همسایگی، در نظر گرفته است. این مضمون توسط مفاهیمی همچون «تغافُل»، «تحمل آزار همسایه»، «مدارا» و «احسان در مقابل بدی» در متون اسلامی منعکس شده است. نوشتار حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی به این نتیجه رسید که تاب آوری همسایگان در الگوی اسلامی، دارای مراتبی پلکانی است یعنی کیفیت تعامل با «همسایة بد» به شکل یک پیوستار (دارای مراتب)، به صورت خطی از نقطة «پایین ترین مرتبه» (تحمل بدی و آزار) شروع و تا «بالاترین مرتبه» (احسان) امتداد می یابد و مرتبة میانی این الگو نیز با «مدارا» تصویر می گردد که با مواردی همچون چشم پوشی عفیفانه از لغزش و گناه همسایه، گذشت در مقابل ستم همسایه، بردباری در برابر رفتار جاهلانة همسایه و خودداری از آزاررسانی به همسایه، محقق خواهد شد. با این توضیح، تاب آوری در ارتباطات همسایگی به شکلی فعال (به دور از انفعال)، با مقاومت در مقابل شرایط سخت و تلخ، آغاز شده و با سازگاری (کاهش اثرات حادثه) ادامه یافته و در نهایت با اثرگذاری بر همسایه و اصلاح وضعیت، به سرانجام خود خواهد رسید.
References:
- نهجالبلاغه، 1414ق، تصحيح صبحي صالح، قم، هجرت.
- صحيفه سجاديه، 1381، ترجمة محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، چ دهم، قم، الهادی.
- ابنحنبل، محمدبن، 1414ق، مُسند ابن حنبل، تحقیق عبدالله محمد الدرویش، بیروت، دارالفکر.
- ابنشعبه حرانی، حسنبن علی، 1382، تحَف العقول، قم، آل علي.
- ابنهمام اسکافی، محمد، 1404ق، التمحیص، تحقیق مدرسة الامام المهدی، قم، مدرسة الامام المهدی.
- ابويعلی، احمدبن علي، 1408ق، مسند أبییعلی الموصلی، تحقیق ارشاد الحق الأثری، جده، دارالقبله.
- ایمان، محمدتقی و محمودرضا نوشادی، 1390، «تحلیل محتوای کیفی»، پژوهش، سال سوم، ش 2، ص 15ـ44.
- بیهقی، احمدبن حسين، 1410ق، شُعَب الإیمان، تحقیق محمد سعید بسیونی زغلول، بیروت، دارالکتب العلميه.
- تميمي آمدي، عبدالواحدبن محمد، 1373، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه و شرح آقاجمال خوانساری، تهران، دانشگاه تهران.
- جوادی آملی، عبدالله، 1388، تسنیم؛ تفسیر قرآنکریم، قم، اسراء.
- حاکم نیشابوری، محمدبن عبدالله، 1411ق، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه.
- حسینینیا، نرگس و حمیدرضا حاتمی، 1398، «پیشبینی کیفیت زندگی بر مبنای بهزیستی روانشناختی و تابآوری در بازنشستگان»، دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، سال بيستم، ش 75، ص 81ـ91.
- حیدری شرف، پریسا و همكاران، 1397، «اثربخشی آموزش تابآوری بر افزایش سازگاری دانشجویان دختر»، رویش روانشناسی، سال هفتم، ش 32، ص 45ـ57.
- دیلمی همدانی، شیرویةبن شهردا، 1406ق، الفردوس بمأثور الخطاب، تحقیق محمد سعید بسیونی زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیه.
- دیلمی، حسنبن ابي الحسن، 1412ق، ارشاد القلوب إلی الصواب، قم، شريف الرضي.
- ـــــ ، 1413ق، اعلام الدین، بیروت، موسسة آلالبیت.
- رفیعیان، مجتبی و همكاران، 1390، «تبیین مفهومی تابآوری و شاخصسازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور»، مدرس علوم انسانی ـ برنامهریزی و آمایش فضا، دورة پانزدهم، ش4، ص 19ـ41.
- روستا، مجتبی و همكاران، 1397، «ارزیابی میزان تابآوری اجتماعی شهری (موردشناسی؛ شهر زاهدان)»، پژوهش و برنامهریزی شهری، سال نهم، ش 32، ص 1ـ14.
- سامانی، سیامک و همكاران، 1386، «تابآوری، سلامت روانی و رضایتمندی از زندگی»، روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، سال سيزدهم، ش 3، ص 290ـ295.
- شریفینیا، زهرا، 1398، «ارزیابی میزان تابآوری اجتماعی نواحی روستایی در برابر سیلاب با استفاده از مدل fanp و waspas(مطالعة موردی: بخش چهاردانگه شهرستان ساری)»، جغرافیا و مخاطرات محیطی، ش 30، ص 1ـ26.
- شوتس ایشل، رینر، 1391، مبانی جامعهشناسی ارتباطات، ترجمة کرامتالله راسخ، تهران، نشر ني.
- صدوق، محمدبن علي، 1368، ثواب الأعمال، تحقیق سیدحسن خرسان، قم، شريف الرضي.
- ـــــ ، 1403ق، الخصال، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعة مدرسین.
- ـــــ ، 1413ق، من لایحضره الفقیه، تصحيح علیاکبر غفاری، قم، جامعة مدرسین.
- ـــــ ، 1414ق، امالی، تحقیيق مؤسسة البعثة، قم، دارالثقافه.
- طبرانی، سلیمانبن احمد، 1989م، مسند الشامیّین، تحقیق عبدالحمید السلفی، بیروت، مؤسسة الرسالة.
- عادل مهربان، مرضیه، 1394، مروری بر تحلیل محتوای کیفی و کاربرد آن در پژوهش، اصفهان، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان اصفهان.
- قرطبی، محمدبن احمد، 1405ق، تفسیر القرطبی (الجامع لأحکام القرآن)، تحقیق محمد عبدالرحمان مرعشلی، بیروت، دار احیاءالتراث العربی.
- قمی، علیبن ابراهیم، 1404ق، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب.
- کراجکی طرابلسی ابوالفتوح، 1410ق، کنز الفوائد، تصحیح عبدالله نعمة، قم، دارالذخائر.
- کریمینژاد، هاجر و همكاران، 1398، «تدوین مدل تابآوری خانواده براساس دیدگاه متخصصان خانواده، زوجین و پژوهشها»، زنان و خانواده، سال سيزدهم، ش 46، ص 149ـ178.
- کفعمی، ابراهیمبن علي، 1414ق، المصباح، بیروت، مؤسسة الأعلمی.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تصحيح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، چ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلاميه.
- کوفی اهوازی، حسینبن سعید، 1402ق، الزهد، چ دوم، قم، المطبعة العلميه.
- گلستانی، سیدموسی و اسفندیار تیموری، 1398، «بررسی برخی از پیشایندها و پیامدهای مهم تابآوری معلمان»، دستآوردهای روانشناختی (علوم تربیتی و روانشناختی)، سال بيست و ششم، ش 1، ص 169ـ190.
- لیثی واسطي، عليبن محمد، 1376، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق حسین حسنی بیرجندی، قم، دار الحدیث.
- متقي هندی، حسامالدين، 1409ق، کنزالعمال، تصحیح صفوة السقا، بیروت، مکتبة التراث الاسلامی.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، چ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- محدث نوری، حسین، 1408ق، مستدرکالوسائل، قم، مؤسسة آلالبيت.
- محسنیانراد، مهدی، 1391، ارتباطات انسانی، تهران، سمت.
- محمدی، اکبر و همكاران، 1396، «تبیین و ارزیابی مؤلفههای تابآوری نهادی و اجتماعی در سکونتگاههای خودانگیختة شهری؛ مطالعة موردی: ناحیة منفصل شهری نایسر شهر سنندج»، مطالعات شهری، ش 22، ص 75ـ88.
- معین، محمد، 1385، فرهنگ فارسی (مجموعه یک جلدی)، چ دوم، تهران، راه رشد.
- نوابخش، مهرداد و مریم رفیعی پور، 1387، «بررسی جامعهشناختی روابط همسایگی در مجتمعهای مسکونی شهر تهران»(مطالعة موردی منطقة دو شهرداری)، مطالعات توسعة اجتماعی ایران، سال اول، ش 1، ص 50ـ70.
- نوذری، حمزه، 1394، «تحلیل تعارضات همسایگی و برخی پیامدهای آن در شهر تهران»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورة ششم، ش 2، ص 373ـ390.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
malakoutinia, Ali, Moeinfar , Tahereh. (2026) The Model of (Active) Tolerance in Islamic Neighborhood Relations. Marifat, 29(8), 89-99
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Ali malakoutinia; Tahereh Moeinfar ."The Model of (Active) Tolerance in Islamic Neighborhood Relations". Marifat, 29, 8, 2026, 89-99
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
malakoutinia, A, Moeinfar , T.(2026) 'The Model of (Active) Tolerance in Islamic Neighborhood Relations', Marifat, 29(8), pp. 89-99
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
malakoutinia, A, Moeinfar , T. The Model of (Active) Tolerance in Islamic Neighborhood Relations. Marifat, 2026; 29(8): 89-99