Marifat, Volume 35, Issue 3, No 326, Year 2026, Pages 95-103

    A Critical Appraisal of Exegetical Perspectives on ‘Satanic Affliction’ (mass al-Shayṭān) and the ‘Restoration of Kinship’ in the Quranic Narrative of Job

    Article Type: 
    Review Article
    Writers:
    ✍️ Rasool Mohammadjafari / Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran / r.mjafari@shahed.ac.ir
    Mahdi Aslani / Ph.D. in Islamic Studies Education (Quran and Islamic Texts), Faculty of Quranic Sciences and Studies, University of Quran and Hadith, Tehran Campus, Tehran, Iran / mahdiaslani710@gmail.com
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.3.8.7
    doi 10.22034/marifat.2025.5000963✓
    Abstract: 
    The name of Job appears four times in four separate Quranic surahs. In Surah al-Nisāʾ (4:163), God affirms his prophetic status, enumerating him among the recipients of divine revelation. In Surah al-Anʿām (6:84), God identifies him as part of the Abrahamic lineage, enumerating him among the divinely guided and the ‘doers of good’ (muḥsinīn); subsequently, in Surah al-Anbiyāʾ (21:83–84), a concise account of his tribulation and existential resilience is delineated. Surah Sad (verses 41–44) features the most detailed account of his life in the Quran, delineating his ordeal and deliverance across four successive verses. Within this context, elucidating the nature of ‘Satanic affliction’, in verse 41 and the modalities of the ‘divine restoration of family’ in verse 43 of Surah Ṣād constitute two profound hermeneutical and theological cruces among Quranic commentators, often subject to substantive critiques regarding the doctrine of prophetic impeccability. Employing a descriptive-analytical methodology, this study aims to critically appraise exegetical paradigms concerning Satanic touch and familial restoration in the narrative of Job. The research yields two principal findings: First, attributing affliction to Satan is understood in terms of secondary causality, rendering the modernist equation of Satan with disease-causing microbes scientifically and exegetically untenable. Second, among the five exegetical possibilities regarding the restoration of Job’s family, the view that his family had perished and was granted miraculous revivification stands as the most plausible interpretation.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :نقد و بررسی دیدگاه مفسران درباره مسّ شیطان و بخشیدن خانواده در داستان ایوب(ع)
    Abstract: 
    نام ایوب(ع) چهار بار و در چهار سورۀ قرآن آمده است. در سورۀ نساء آیۀ 163 خداوند از نبوتش سخن گفته است. خداوند در سورۀ انعام آیۀ 84 ایشان را از ذریۀ حضرت ابراهیم(ع) و از هدایت‌شدگان و در شمار «محسنین» شناسانده است، و در سورۀ انبیاء آیۀ 83 و 84 توضیح کوتاهى درباره زندگى آن حضرت آورده است. در سورۀ ص آیات 41ـ44 مشروح‌‌تر از هر جاى دیگر قرآن، شرح‌حال او را ضمن چهار آیه بیان فرموده است. در آیۀ 41 مقصود از مسّ ایوب توسط شیطان «مَسَّنِیَ الشَّیْطَانُ» و در آیۀ 42 سورۀ «ص» و مراد از بازبخشش خانواده ایوب(ع) به او «وَ وَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ»، دو مسئلۀ بحث‌برانگیز میان مفسران بوده است و به برخی آرای آنان نقد وارد است، ازاین‌رو پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤال است که نقد و بررسی دیدگاه مفسران درباره مسّ شیطان و بخشیدن خانواده در داستان ایوب چگونه است؟ یافته‌های پژوهش عبارتند از: 1. استناد رنج و عذاب به شیطان از باب سببیت بوده است و تفسیر شیطان به میکروب، صحیح نمی‌باشد. 2. در تفسیر بخشیدن خانواده به ایوب دست‌کم پنج احتمال وجود دارد و احتمال اینکه خانواده ایوب از دنیا رفته بودند و خداوند بار دیگر آنان را حیات بخشید، صحیح به نظر می‌رسد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابوحیان اندلسى، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. تحقیق صدقی محمد جمیل. بیروت: دارالفکر.
    • احمدنژاد، امیر و همکاران (1394). نقد و بررسی آرای مفسران در تفسیر آیۀ 44 سورۀ «ص» و تازیانه زدن ایوب به همسرش. آموزه‌های قرآنی، 22، 111ـ132.
    • ابن‌عاشور، محمد بن طاهر (بی‌تا). التحریر و التنویر. بی‌جا: بی‌نا.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
    • ابوالفتوح رازى، حسین (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فى تفسیر القرآن. تحقیق محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح. مشهد: آستان قدس رضوی.
    • جوادی آملی، عبدالله (1389الف). تسنیم. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1389ب). سیره پیامبران در قرآن. تحقیق علی اسلامی. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1393). آرشیو تفسیر سوره ص. در: Javadi.esra.ir
    • حبیب نیشابوری، حسن بن محمد (1405ق). عقلاء المجانین. تحقیق محمد السعید بن بسیونی زغلول. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • حجازی، محمدمحمود (1413ق). التفسیر الواضح. بیروت: دار الجیل الجدید.
    • حسینی، بی‌بی‌زینب (1395). رهیافتی زبان‌شناسانه به موضوع «مسّ شیطانی» در قرآن کریم. آموزه‌های قرآنی، 49، 55ـ88.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق: دارالقلم.
    • رضایی، یوسف (1390). مقایسۀ زندگی حضرت ایوب در قرآن و عهدین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه خوارزمی.
    • زحیلی، وهبة بن مصطفی (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والتشریع والمنهج. بیروت: دارالفکر.
    • زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
    • سبحانی، جعفر (1419ق). مصادر الفقه الإسلامی و منابعه. بیروت: دارالأضواء.
    • سیوطى، جلال‌الدین (1404ق). الدر المنثور فى تفسیر المأثور. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
    • صادقی تهرانی، محمد (1365). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن. قم: فرهنگ اسلامی.
    • صدوق‏، محمد بن علی (1362). الخصال. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
    • طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
    • عُضیمه، صالح (1392). معناشناسی واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنی). ترجمۀ سیدحسین سیدی. مشهد: آستان قدس رضوی.
    • فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). العین. تحقیق مهدی مخرومی و ابراهیم سامرایی. قم: هجرت.
    • فرج‌اللهی، فرج‌الله (1390). حضرت ایوب (اسوه صبر و مقاومت و شکر). درس‌هایی از مکتب اسلام، 11 (پیاپی 672)، 30-37.
    • فضل‌الله، سیدمحمدحسین (1419ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک للطباعة و النشر.
    • قرشی، سیدعلی‌اکبر (1377). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
    • قرطبی، محمد بن احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
    • قمی، علی بن ابراهیم (1367). تفسیر قمی. تحقیق سیدطیب موسوی جزایری. قم: دارالکتاب.
    • کاشانی، ملافتح‌الله (1366). تفسیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتابفروشی محمدحسن علمی.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1362). الکافی. تهران: اسلامیه.
    • محمدجعفری، رسول و اصلانی، مهدی (1399). نقد و بررسی آرای تفسیری فریقین در تفسیر آیه 44 سوره «ص». پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، 6 (1)، 67ـ92.
    • مدرسی، سیدمحمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین(ع).
    • مراغى، احمد بن مصطفى (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • معرفت، محمدهادی (1379). صیانة القرآن من التحریف. تهران: وزارت امور خارجه.
    • مغنیه، محمدجواد (1424ق). تفسیر الکاشف. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • هوشیار کور عباسلو، اعظم (1395). بررسی و مقایسۀ سیمای حضرت ایوب(ع) از دیدگاه قرآن کریم، عهد عتیق و عرفان اسلامی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، اردبیل: دانشگاه محقق اردبیلی.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammadjafari, Rasool, Aslani, Mahdi. (2026) A Critical Appraisal of Exegetical Perspectives on ‘Satanic Affliction’ (mass al-Shayṭān) and the ‘Restoration of Kinship’ in the Quranic Narrative of Job. Marifat, 35(3), 95-103 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5000963.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Rasool Mohammadjafari; Mahdi Aslani."A Critical Appraisal of Exegetical Perspectives on ‘Satanic Affliction’ (mass al-Shayṭān) and the ‘Restoration of Kinship’ in the Quranic Narrative of Job". Marifat, 35, 3, 2026, 95-103

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammadjafari, R, Aslani, M.(2026) 'A Critical Appraisal of Exegetical Perspectives on ‘Satanic Affliction’ (mass al-Shayṭān) and the ‘Restoration of Kinship’ in the Quranic Narrative of Job', Marifat, 35(3), pp. 95-103

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammadjafari, R, Aslani, M. A Critical Appraisal of Exegetical Perspectives on ‘Satanic Affliction’ (mass al-Shayṭān) and the ‘Restoration of Kinship’ in the Quranic Narrative of Job. Marifat, 2026; 35(3): 95-103