Marifat, Volume 35, Issue 3, No 326, Year 2026, Pages 67-79

    Anthropological Implications of Majaz Mursal (Figurative Imagery) in the Quranic Discourse

    Article Type: 
    Review Article
    Writers:
    ✍️ Seyed Saeid Moosavi / Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Qazvin University of Medical Sciences / s.mosavi@qums.ac.ir
    Somayyeh Jafari / Ph.D. in Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, Mashhad, Ferdowsi University / s.jafari@mail.um.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.3.6.5
    doi 10.22034/marifat.2025.5001668✓
    Abstract: 
    Considering the foundational role of imagery in the genesis and transmission of meaning, the central inquiry arises: what teleological objectives do the conceptual configurations generated by the tropes of majaz mursal (figurative imagery/Synecdoche) pursue within the Quranic discourse? Resolving this question requires recurring to the ultimate telos of the Quran: the comprehensive transformation and existential actualization of human nature across all its dimensions. Given that discerning the objectives of these rhetorical images presupposes a precise analysis of their constituent components, this research first analyzes the structural mechanics of majaz mursal within the text, subsequently deriving its embedded teleological functions. Premised on a descriptive-analytical framework, this theoretical study adopts a fundamental-exploratory approach. Highlighting its scholarly significance, this study emphasizes that misconstruing these rhetorical structures impedes the Quranic objective of divine guidance, while analyzing the imagery of majaz mursal through this specific paradigm constitutes a pioneering and innovative endeavor. Among the tripartite dimensions of human existence (cognitive, affective-attitudinal, and behavioral), Quranic figurative tropes (majaz mursal) do not primarily target human actions directly; rather, they act upon insights and inclinations—namely, beliefs, moral dispositions, and emotional sensibilities—as the foundational precursors to behavior. Hence, the divine purpose of these rhetorical depictions fundamentally revolves around establishing, reforming, and perfecting these two ontological dimensions. The implications of this research facilitate a deeper appreciation of the Quran’s semantic horizons and elucidate its ontological impact on the diverse facets of human personality.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :اهداف انسان‌شناختی مجاز مرسل در قرآن
    Abstract: 
    با توجه به اهمیت تصویرپردازی در ایجاد و انتقال معنا، این مسئله مطرح می‌شود که معانی ایجادشده از تصاویر مجازهای مرسل قرآن، چه اهدافی را دنبال می‌نماید؟ برای پاسخ به این سؤال، باید هدف نهایی نزول قرآن را در نظر گرفت؛ یعنی انسان‌سازی در همۀ ساحات وجود آن. ازآنجا‌که فهم اهداف تصاویر مجازها، مبتنی‌بر فهم دقیق مجاز به کار رفته و ارکان آن است، در این پژوهش ابتدا مجازهای مرسل تحلیل می‌شود و سپس اهداف آن استنباط می‌گردد. بر این اساس مقالۀ حاضر، پژوهشی نظری با رویکرد اکتشافی و بنیادین است و روش تحقیق نیز توصیفی ـ تحلیلی است. در بیان ضرورت چنین پژوهشی، علاوه بر اینکه عدم درک معانی و اهداف این آیات، مخل رسیدن به هدف هدایت‌گری قرآن است، باید در نظر داشت تا کنون با چنین نگرشی، تصویرپردازی مجازهای مرسل قرآن مورد تحلیل قرار نگرفته است‌ و این یک نگرش نوآورانه است. از بین ساحات سه‌گانه انسان، مجازهای قرآنی، کنش‌های انسانی را به‌ صورت مستقیم هدف قرار نداده، بلکه بینش‌ها و گرایش‌ها (باورها، خلقیات و احساسات) را مد نظر دارد. ازاین‌رو اهداف خداوند از این تصویرپردازی‌ها را می‌توان در ایجاد، اصلاح و تکمیل این دو ساحت برشمرد. نتایج این پژوهش می‌تواند به درک بهتر عمق معانی قرآن و تأثیرگذاری آن بر ابعاد مختلف وجود انسان کمک کند
    References: 
    • قرآن کریم.
    • آلوسی، محمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • ابن‌عاشور، محمدطاهر (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ.
    • ابن‌عربشاه، ابراهیم (بی‌تا). الأطول شرح تلخیص مفتاح العلوم‏. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
    • ابوحیان، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فى التفسیر. بیروت: دارالفکر.
    • ازهری، محمد بن احمد (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
    • بدرى، تحسین (1428ق)‏. معجم مفردات أصول الفقه المقارن‏. تهران: المشرق للثقافۀ و النشر.
    • بَصْری، ابوالحسین (1403ق). المعتمد فی اصول‌ الفقه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418ق). انوار التنزیل و اسرار التأویل. بیروت: دار احیاء التراث‌ العربى.
    • پانى‏پتى، ثناءالله (1412ق). التفسیر المظهرى. کویته: مکتبة رشدیه.
    • تفتازانى، مسعود بن عمر (بی‌تا). کتاب المطول‏. قم: مکتبة الداوری.
    • خطیب قزوینى، محمد (بی‌تا). الإیضاح فی علوم ‌البلاغة، المعانی و البیان و البدیع‏. بیروت: دارالکتب‌ العلمیه.
    • دسوقى، محمد (بی‌تا). حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی. بیروت: المکتبة العصریه.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1372). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
    • سکاکی، یوسف بن ابی‌بکر (1407ق). مفتاح العلوم. بیروت: دارالمکتب العلمیه.
    • سیدقطب (1389). تصویرسازی هنری در قرآن. ترجمۀ زاهد ویسی. سنندج: آراس.
    • سیدرضى، محمد بن حسین (1406ق). تلخیص البیان فى مجازات القرآن. بیروت: دارالأضواء.
    • صافى، محمود (1418ق). الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فواید نحویة هامة‏. دمشق: دارالرشید.
    • صاوى، احمد بن محمد (1427ق). حاشیة الصاوى على تفسیر الجلالین‏. بیروت: دار الکتب ‌العلمیه.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1402ق). المیزان فی ‌تفسیر ‌القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.‏
    • طبرانى، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم. اردن: دار الکتاب الثقافی‏.
    • طبرسى، فضل بن حسن (1360). مجمع ‌البیان فى تفسیر القرآن‏. ترجمۀ حسین نوری همدانی و دیگران. تهران: فراهانى.
    • طریحى، فخرالدین (1375). مجمع البحرین‏. تهران: مرتضوی.
    • طوسى، محمد بن حسن‏ (بی‌تا). التبیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربى.
    • عتیق، عبدالعزیز (بی‌تا). علم البیان‏. بیروت: دار النهضة العربیه.
    • عثمان، محمودحامد (1423ق). القاموس المبین فی إصطلاحات الأصولیین‏. ریاض: دارالزاحم‏.
    • عسکرى، حسن بن عبدالله (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الافاق الجدیده.
    • فتوحی، محمود (1397). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
    • فخر رازى، محمد بن عمر (1400ق). المحصول. ریاض: جامعة الاسلامیه.
    • فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • فرامرز قراملکی، احد (1398). قدرت انگاره. قم: مجنون.
    • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (1415ق). القاموس المحیط. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • محقق حلى، جعفر بن حسن‏ (1423ق). معارج الأصول. لندن: مؤسسۀ امام علی(ع).
    • محلی، جلال‌الدین (1416ق). تفسیر الجلالین. تحقیق جلال‌الدین سیوطى. بیروت: مؤسسة النور.
    • مدنی، علی‌خان (1384). الطرازالأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول. مشهد: آل‌البیت(ع).
    • مشکینى، على‏ (1376). اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها. قم: الهادی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصطفوى، حسن (1430ق). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • مغنیه، محمدجواد (1424ق). تفسیر الکاشف. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Moosavi, Seyed Saeid, Jafari, Somayyeh. (2026) Anthropological Implications of Majaz Mursal (Figurative Imagery) in the Quranic Discourse. Marifat, 35(3), 67-79 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5001668.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyed Saeid Moosavi; Somayyeh Jafari."Anthropological Implications of Majaz Mursal (Figurative Imagery) in the Quranic Discourse". Marifat, 35, 3, 2026, 67-79

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Moosavi, S, Jafari, S.(2026) 'Anthropological Implications of Majaz Mursal (Figurative Imagery) in the Quranic Discourse', Marifat, 35(3), pp. 67-79

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Moosavi, S, Jafari, S. Anthropological Implications of Majaz Mursal (Figurative Imagery) in the Quranic Discourse. Marifat, 2026; 35(3): 67-79