Marifat, Volume 35, Issue 3, No 326, Year 2026, Pages 81-93

    The Feasibility of Cosmic Futures Studies in Light of Quranic Discourse: An Exegetical-Analytical Inquiry into Surah Saba’ (34:9)

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Mohammad Hosein Fayyazi Barjin / Ph.D. Student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran / mh.fayyaz@iau.ac.ir
    ✍️ Ahmad Sadeghian / Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran / ahmadsadeghian31@yahoo.com
    Kamal khajepoor Banadaki / Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran / kamalkhagepour@iauyazd.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.3.7.6
    doi 10.22034/marifat.2025.5002364✓
    Abstract: 
    The ninth verse of Surah Saba, is among the pivotal Quranic verses that explicitly command the reflective observation of the heavens. Conventional exegetical traditions predominantly construe the purpose of these invitations as contemplation upon the cosmic grandeur of the celestial bodies, thereby deducing divine omnipotence. Premised on the structural coherence and intratextual unity of Quranic discourse, the primary problematique of this study lies in scrutinizing the semantic network interlinking the observation of “what is before them and what is behind them”, “the heavens and the earth”, and catastrophic retribution—namely, earthly swallowing (khasf) and celestial projectile bombardment (kisaf-qadhf). Through this analytical portal, the study evaluates the Quranic feasibility of establishing an epistemic correlation between celestial phenomena and future worldly occurrences. Adopting a content analysis method, this article critically reviews conventional exegeses and traces judicial astrology in Imami jurisprudence and hadith, thereby offering an innovative interpretation of this Quranic verse. Consequently, the Quran not only substantiates the feasibility of exploring human past and future horizons through the heavens and the earth, but also universally impels all individuals, including disbelievers, toward this investigation. This verse signifies that the systematic investigation of celestial phenomena enables the inference of macro-level eschatological tribulations—including apocalyptic chastisements—thereby mandating proactive strategic planning and practical preparedness to mitigate their impact.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :امکان‌سنجی مطالعۀ آینده از طریق آسمان بر اساس آیات قرآن با تأکید بر آیۀ نهم سورۀ سبأ
    Abstract: 
    آیۀ ۹ سورۀ سبأ ازجمله آیاتی است که خداوند در آن به رؤیت آسمان امر فرموده است. عموم تفاسیر هدف از این دعوت‌ها را تفکر در عظمت آسمان ستارگان و نتیجه گرفتن قدرت خداوند بیان کرده‌اند. واکاوی شبکۀ معنایی میان رؤیت «ما بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ»، «السَّماءِ وَ الْأَرْضِ» و «خسف و قذف» در این آیه، بر مبنای ساختارمندی و انسجام معنایی آیات قرآن، مسئلۀ اصلی این پژوهش است تا از این مدخل، امکان ارتباط میان «مقولات موجود در آسمان» با «آینده» را از نگاه قرآن بسنجد. در این تحقیق به روش تحلیل محتوا ضمن بررسی و نقد دیدگاه‌های تفسیری، بررسی پیشینۀ نجوم احکامی در روایات و فقه امامیه؛ معنای جدیدی برای آیه ارائه شده است. بر این اساس نه‌تنها قرآن امکان مطالعۀ آینده و گذشته بشریت از طریق آسمان و زمین را تأیید کرده است، بلکه همگان، حتی کافران را به این موضوع دعوت می‌کند. این آیه دلالت می‌کند بر اینکه با مطالعۀ‌ برخی موضوعات آسمانی، می‌توان مقولاتی کلان مانند عذاب‌های آخرالزمانی را نتیجه گرفت و در راستای آمادگی برای آن برنامه‌ریزی و تلاش کرد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • قرآن کریم، ترجمۀ طاهره صفارزاده.
    • آلوسی، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت:  دار الکتب العلمیه.
    • ابوریحان (1362). التفهیم لاوائل صناعه التنجیم. تصحیح جلال همائی. تهران: بابک.
    • انصاری، مرتضی (1381). کتاب المکاسب. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
    • ابومعشر بلخی، جعفر بن محمد بن عمر (۱۹۸۵م). المدخل الکبیر فی (الی) علم احکام النجوم. فرانکفورت: معهد تاریخ العلوم العربیة و الاسلامیة.
    • احمدی آشتیانی، فرهاد (1400). تصویرپردازی آینده در قرآن؛ تأملی بر جایگاه‌‌یابی زمانی «جنت» مطرح در آیۀ ۱۳۳سورۀ آل‌‌عمران. پژوهش های قرآن و حدیث، 54، 9ـ23.
    • امامی‌دانالو، حسام و دهقانی، فرزاد (1395). تأملی در تفسیر هفت آسمان و هفت زمین در اعصار گوناگون. مشهد: مینوفر.
    • ابن‌عاشور، محمدطاهر بن‌ محمد (1421ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    • ابن‌‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر (1987م). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار‌ المعرفۀ.
    • پاکتچی، احمد (1394). شعرا در قرآن کریم رویکردی گفتمانی به مفهوم. مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، 57، 157ـ194.
    • ثعلبی، احمد بن محمد (۱۴۲۲ق). الکشف و البیان (تفسیرالثعلبی). بیروت: چاپ علی عاشور.
    • جعفری، یعقوب (1395). رتق و فتق آسمان‌ها و زمین. درسهایی از مکتب اسلام، ۶۵۹، 25ـ29.
    • حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل. تهران: موسسة الطبع و النشر.
    • حلی، حسن بن یوسف مطهر (1411ق). کشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • دیلمى، حسن بن محمد (1412ق). إرشاد القلوب إلى الصواب. قم: رضی.
    • دینوری، ابوحنیفه احمدبن داود (1346). اخبار الطوال. ترجمۀ صادق نشأت. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
    • روحانی مشهدی، فرزانه و معارف، مجید (1395). ماهیت‌شناسی آسمان‌های هفتگانه با تکیه بر مؤلفه‌های خلق و امر در آیات قرآن. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ۳۰، 151ـ184.
    • روحانی مشهدی، فرزانه و همکاران (1398). تفسیر علمی «بغیر عمد ترونها» درباره «رفع» و «خلق» آسمان‌ها درقرآن. مطالعات تفسیری، 38، 89ـ106.
    • زحیلی، وهبه (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. بیروت: دار الفکر المعاصر.
    • سلطان علی‌شاه، سلطان محمد بن حیدر (1408ق). بیان السعادة فى مقامات العبادة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • سیوطی، جلال‌الدین (1404ق). الدر المنثور فى التفسیر بالماثور. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى.
    • صادقى، محمد (بى‌تا). زمین و آسمان و ستارگان از نظر قرآن. تهران: کتابفروشى مصطفوى بوذرجمهرى.
    • صدوق، محمد بن علی (1398ق). التوحید. قم: جامعۀ مدرسین.
    • صلیبا، جورج (1392). نجوم و احکام نجوم در دوره اسلامی. ترجمۀ یونس مهدوی. میراث علمی اسلام و ایران، 3، 52ـ63.
    • طباطبائى، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرسی، احمد بن علی (1416ق). الاحتجاج. تحقیق ابراهیم بهادری. قم:‌ اسوه.
    • طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
    • طبری، حسن بن علی (1376). تحفة الأبرار فی مناقب الأئمة الأطهار. تهران: میراث مکتوب.
    • طبرى، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
    • طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان، بیروت:  دار احیاء التراث العربی.
    • طوسی، محمد بن حسن (1414ق). الأمالی. قم: دارالثقافة.
    • طوسی، نصیرالدین (۱۳۳۵). بیست باب در معرفت اسطرلاب. تهران: چاپ محمدتقی مدرس رضوی.
    • علاء منجم، علی‌شاه بن محمد بن قاسم خوارزمی (623ق). احکام الاعوام. نسخۀ خطی. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
    • غروی نائینی، نهله و همکاران (1398). رهیافت زبان‌شناسانه در تحلیل معنای هفت آسمان. مطالعات قرآن و حدیث، ۲۴، 227ـ238.
    • فخر رازی، محمد بن عمر (1385). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). تهران: اساطیر.
    • فراء، یحیى بن زیاد (1980م). معانى القرآن (فراء). قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    • فرات کوفی، فرات بن ابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • فضل‌الله، سیدمحمدحسین (1419ق). من وحى القرآن. بیروت: دار الملاک.
    • فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (۱۳۶۵). الوافی. اصفهان: مکتبة امیرالمؤمنین.
    • کریم‌پور، سیدحسین و موسوی، سیدمحسن (1399). نقدی بر تفسیر علمی هفت آسمان و زمین در آیۀ ۱۲ طلاق. مطالعات تفصیلی، 42، 85ـ102.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1411ق). روضه کافی. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
    • کلینی، محمد بن یعقوب‌ (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • کوشیار گیلانی، ابوالحسن (941ق). مجمل الاصول فی احکام النجوم. بی‌جا: بی‌نا.
    • ماتریدی، محمد بن محمد (1426ق). تأویلات أهل السنة (تفسیر الماتریدی). بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • مجلسى، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مسترحمی، سیدعیسی (1388). آسمان از دیدگاه قرآن و دانش نجوم. پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، 4، 83ـ116.
    • مسترحمی، سید‌عیسی (1389). اعجاز نجومی قرآن. قرآن و علم، 7، 93ـ130.
    • مسعودی، علی بن حسین (1425ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. بیروت: المکتبة العصریة.
    • مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق). الفصول المختاره. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
    • مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • میبدی، ابوالفضل رشید‌الدین (1371). کشف الأسرار و عدة الأبرار. تهران: امیرکبیر.
    • نایینی اکبری، محمد (1398). نقد روایی دیدگاه منظومه شمسی درباره مفهوم السماوات سبع. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 15، 189ـ202.
    • نجفی، روح‌الله (1391). در جست‌وجوی هفت آسمان قرآن. کتاب قیم، ۷، 29ـ52.
    • نجفی، محمدحسن (1360). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ب‍ی‍روت‌: دار احیاءالتراث‌العربی.
    • نظامی عروضی سمرقندی، احمد بن عمر بن علی (۱۳۸۲). چهار مقاله. تصحیح محمد قزوینی. تهران: کانون هنر ایران.
    • نعمت‌اللهی، زهرا (1386). آیات الهی (خلقت جهان هستی و انطباق آن با آیات قرآن مجید. بی‌جا: بینش آزادگان.
    • نیک‌سرشت، حسین (1390). کیهان‌شناسی قرآنی. تهران: مبین اندیشه.
    • واقف‌زاده، شمسی (1389). بررسی احکام و احوال نجوم در برخی آیات و روایات. مطالعات قرآنی، 2، 155ـ169.
    • ولی‌محمدی، سلمان (1393). انفجار عظیم و پدیده big bang از منظر قرآن کریم. در: اولین کنگره ملی تفکر و پژوهش دینی. اردبیل: اداره کل تبلیغات اسلامی.
    References: 
    • Hubble, E. (1929). A relation between distance and radial velocity among extra-galactic nebulae. Proceedings of the national academy of sciences, 15(3), 168-173.
    • Sharov, A. S., Novikov, I. D., & Novikov, I. D. (1993). Edwin Hubble, the discoverer of the big bang universe. Cambridge University Press.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fayyazi Barjin, Mohammad Hosein , Sadeghian, Ahmad, khajepoor Banadaki, Kamal . (2026) The Feasibility of Cosmic Futures Studies in Light of Quranic Discourse: An Exegetical-Analytical Inquiry into Surah Saba’ (34:9). Marifat, 35(3), 81-93 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5002364.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad Hosein Fayyazi Barjin; Ahmad Sadeghian; Kamal khajepoor Banadaki."The Feasibility of Cosmic Futures Studies in Light of Quranic Discourse: An Exegetical-Analytical Inquiry into Surah Saba’ (34:9)". Marifat, 35, 3, 2026, 81-93

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fayyazi Barjin, M, Sadeghian, A, khajepoor Banadaki, K.(2026) 'The Feasibility of Cosmic Futures Studies in Light of Quranic Discourse: An Exegetical-Analytical Inquiry into Surah Saba’ (34:9)', Marifat, 35(3), pp. 81-93

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fayyazi Barjin, M, Sadeghian, A, khajepoor Banadaki, K. The Feasibility of Cosmic Futures Studies in Light of Quranic Discourse: An Exegetical-Analytical Inquiry into Surah Saba’ (34:9). Marifat, 2026; 35(3): 81-93