Marifat, Volume 35, Issue 1, No 324, Year 2026، صفحات 43-54

    A Comparative Study of Aristotle's Criterion Theory of Moral Value with Allamah Misbah Yazdi's Theory of Divine Nearness

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Morteza Bakhshigolsefidi / Assistant Professor, Department of Ethics, Imam Khomeini Education and Research Institute / m.bakhshi@iki.ac.ir
    Mojtaba Mesbah / Associate Professor, Department of Philosophy, Department of Ethics, Imam Khomeini Education and Research Institute / m-mesbah@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.1.3.8
    doi 10.22034/marifat.2025.5002374
    Abstract: 
    Aristotle's theory of moderation, as one of the most famous criteria of value, has been favored by many philosophers, especially Muslim scholars. The question is whether this theory has presented a standard free from weaknesses? How does it compare to the theory of divine nearness? Does the theory of divine nearness have any advantages compared to the theory of moderation? Using a descriptive-analytical method and a library method, this paper has answered the questions. Aristotle's theory of moderation seems to be a good standard in terms of its supernatural realism, emphasis on virtue, and its having narrative support. However, it has serious weaknesses in aspects such as determining the ultimate goal, the difficulty of identifying the internal criterion, insufficient evidence to prove the theory of moderation, the difficulties in relying on the moral agent, and the difficulty of identifying the middle ground. Meanwhile, the theory of divine nearness, as a suitable alternative, has been proven in a logical and unmistakable manner, and while it has all the advantages of Aristotle's theory, it is also free from its weaknesses.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی مقایسه‌ای نظریۀ معیار ارسطو در ارزش اخلاقی با نظریۀ قرب الهی علامه مصباح یزدی
    Abstract: 
    نظریۀ اعتدال ارسطو به‌عنوان یکی از مشهورترین معیارهای ارزش، مورد رغبت بسیاری از فلاسفه، به‌ویژه علمای مسلمان قرار گرفته است. سؤال این است که آیا این نظریه، معیاری عاری از نقاط ضعف ارائه داده است؟ نسبت آن با نظریۀ قرب الهی چگونه است؟ آیا نظریۀ قرب الهی در مقایسه با نظریۀ اعتدال امتیازاتی دارد؟ در این مقاله گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای بوده و با روش توصیفی ـ تحلیلی به سؤالات پاسخ داده می‌شود. نظریۀ اعتدال ارسطو از جهت واقع‌گرایی ماوراءالطبیعی بودن و تأکید بر فضیلت داشتن و دارای مؤیدات نقلی بودن، معیار خوبی به نظر می‌رسد، ولی از جهاتی مانند تعیین غایت نهایی، دشواری تشخیص معیار درونی، دلیل ناکافی بر اثبات نظریۀ اعتدال، اشکال دور در تمسک به فاعل اخلاقی و مشکل تشخیص حد وسط ضعف جدی دارد. درحالی‌که نظریۀ قرب الهی به‌عنوان جایگزین مناسب آن، طبق یک سیر منطقی و عاری از هر اشکالی اثبات شده و ضمن داشتن تمام محسنات نظریۀ ارسطو، از نقاط ضعف آن نیز مبرّا است.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج البلاغه (1414ق). تصحیح صبحی صالح. قم:‌ هجرت.
    • اترک، حسین (1395). نظریۀ اعتدال در اخلاق اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    • ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو.
    • ابن‌مسکویه، احمد بن محمد (1426ق). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق. تحقیق عماد هلالی. بی‌جا: طلیعة النور.
    • طوسی، محمد بن حسن (1411ق). مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت: مؤسسة فقه الشیعه.
    • طوسی، نصیرالدین (۱۴۱۳ق). اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.
    • عابدی، احمد و تبریزی‌زاده اصفهانی، راضیه (1393). ارزیابی مقایسه‌ای نظریۀ اعتدال ارسطویی و نظریۀ اخلاقی اسلام. فلسفه دین، 4، 619ـ644.
    • فارابی، محمد بن محمد (1364). فصول منتزعه. تحقیق فوزی متری نجار. تهران: مکتبة الزهراء.
    • فیض کاشانی، ملامحسن (1423ق). الحقائق فی محاسن الأخلاق. تحقیق محسن عقیل. قم: دار الکتاب الاسلامی.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. تحقیق جمعی از محققان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • محمدزاده، علی‌اصغر (1394). گستره قاعده اعتدال در نظام فکری ارسطو. پژوهش‌های اخلاقی. 20، 83ـ101.
    • محیطی اردکان، حسن و احمدی، حسین (1398). تحلیل و بررسی معیار ارزش در اخلاق ارسطو. حکمت اسلامی، 1(6)، 57-77.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1373). دروس فلسفه اخلاق. چ ششم. تهران: اطلاعات.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه. چ چهارم. قم: امیرکبیر.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1384). به سوی خودسازی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391الف). اخلاق در قرآن. چ پنجم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). چکیدهای از اندیشه‌های بنیادین اسلامی. تدوین حسینعلی عربی و محمدمهدی نادری قمی. چ ششم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1394الف). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی. چ پنجم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1394ب). فلسفه اخلاق. تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی. چ سوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح، مجتبی (1394). بنیاد اخلاق. چ دهم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • نراقی، ملامهدی (بی‌تا). جامع السعادات. تصحیح محمد کلانتر. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Bakhshigolsefidi, Morteza, Mesbah, Mojtaba. (2026) A Comparative Study of Aristotle's Criterion Theory of Moral Value with Allamah Misbah Yazdi's Theory of Divine Nearness. Marifat, 35(1), 43-54 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5002374.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Morteza Bakhshigolsefidi; Mojtaba Mesbah."A Comparative Study of Aristotle's Criterion Theory of Moral Value with Allamah Misbah Yazdi's Theory of Divine Nearness". Marifat, 35, 1, 2026, 43-54

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Bakhshigolsefidi, M, Mesbah, M.(2026) 'A Comparative Study of Aristotle's Criterion Theory of Moral Value with Allamah Misbah Yazdi's Theory of Divine Nearness', Marifat, 35(1), pp. 43-54

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Bakhshigolsefidi, M, Mesbah, M. A Comparative Study of Aristotle's Criterion Theory of Moral Value with Allamah Misbah Yazdi's Theory of Divine Nearness. Marifat, 2026; 35(1): 43-54