Marifat, Volume 35, Issue 2, No 325, Year 2026, Pages 15-27

    Media Rituals from the Perspective of Islamic Teachings

    Article Type: 
    Review Article
    Writers:
    ✍️ Seyyed hosein Sharafoddin / Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / sharaf@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.2.2.9
    doi Registering DOI...
    Abstract: 
    The ritual, behavioral, and performative dimension of religion is termed manāsik (rites/rituals). Rituals represent the objective embodiment and symbolic manifestation of beliefs, values, attitudes, and devotional orientations in the guise of concrete behaviors. In other words, rituals constitute a part of the practical wisdom of religion, which, as a rule, is founded upon theoretical wisdom and metaphysical foundations and assumptions. Through the performance of rituals, believers express the degree of their doctrinal and faith-based commitment, thereby providing the ground for the continuous acquisition of devotional experiences. Among the functions of mass media, particularly religious media or media active in the sphere of religious media, are the propagation, promotion, interpretation, representation, reformation, and modification of religious rituals—both primary and secondary—and, in some cases, the creation of new rituals commensurate with the needs and exigencies of the public sphere. Adopting a normative approach, this article aims to codify and prescribe the requirements and preferences of the national media in its engagement with religious rituals, with reference to general criteria derived from religious texts. Its method consists of content analysis of transmitted and prescriptive propositions, and the derivation of their explicit and implicit implications.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مناسک رسانه‌ای از منظر آموزه‌های اسلامی
    Abstract: 
    بخش آیینی، رفتاری و نمایشی دین را مناسک می‌گویند. مناسک تبلور عینی و جلوه نمادین بینش‌ها، ارزش‌ها، نگرش‌ها و گرایش‌های مؤمنانه در کسوت رفتارهای عینی است. به بیان دیگر، مناسک، بخشی از حکمت عملی دین است که علی‌القاعده بر حکمت نظری و مبانی و مفروضات متافیزیکی مبتنی است. مؤمنان با ادای مناسک، میزان تعهدمندی اعتقادی و ایمانی خود را ابراز کرده و بدین وسیله، زمینه را برای کسب تجربه‌های مؤمنانه به صورت پیاپی فراهم می‌آورند. ازجمله کارکردهای رسانه‌های جمعی، به‌ویژه رسانه‌های دینی یا رسانه‌های فعال در عرصۀ دین رسانه‌ای، تبلیغ، ترویج، تفسیر، بازنمایی، اصلاح و تغییر مناسک دینی اعم از اولی و ثانوی و در مواردی خلق مناسک جدید متناسب با نیازها و اقتضائات در فضای عمومی است. این نوشتار درصدد است تا با رویکردی هنجاری، الزامات و ترجیحات رسانه ملی در نحوه مواجهه با مناسک دینی را با مرجعیت معیارهای عام برگرفته از متون دینی، تدوین و تشریع کند. روش آن، تحلیل محتوای گزاره‌های اخباری و تجویزی گردآمده و استنباط دلالت‌های تصریحی و تلویحی آنهاست.
    References: 
    • قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
    • استوت، دنیل. ‌ای (1393). دین و رسانه. ترجمۀ امیر یزدیان. قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
    • اسماعیلی، محسن و میرلوحی، سیدمحمد (1397). اصل فوریت اجرای شریعت توسط حاکمان و استثنائات آن بر پایه آیات و روایات. پژوهشنامه قرآن وحدیث، 23، 97ـ117.
    • بیرو، آلن (۱۳۷۰). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمۀ باقر ساروخانی. تهران: کیهان.
    • پستمن، نیل (1375). زندگی در عیش، مردن در خوشی. ترجمۀ صادق طباطبایی. تهران: اطلاعات.
    • حسام مظاهری، محسن (بی‌تا). در خدمت و خیانت مناسک. در: جامعه‌شناسی تشیع، socio-shia.Com
    • خجسته، حسن (۱۳۸۲). مناسک رسانه‌ای الگوی تبلیغاتی دین در شبکه‌های عمومی رادیو و تلویزیون. پژوهش‌های ارتباطی، ۳۶، 35ـ58.
    • خجسته، حسن و کلانتری، عبدالحسین (1386). بررسی نسبت رسانه و دین (مطالعه موردی مناسک رسانه‌ای)، در: دین و رسانه. به کوشش محمدرضا جوادی یگانه و حمید عبدالهیان. تهران: دفتر پژوهش‌های رادیو.
    • خجسته، حسن (۱۳۸۷). مناسک‌سازی دینی در رسانه (گفت‌وگو). اطلاعات حکمت و معرفت، ۷، 6ـ8.
    • خجسته، حسن و احمدی، ظهیر(۱۳۹۷). اخلاق حرفه‌ای و کاربردی رسانه‌ها در جمهوری اسلامی ایران. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات با همکاری اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه.
    • دورکیم، امیل (۱۳۸۳). صور ابتدایی حیات دینی. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: مرکز.
    • ذکایی، محمدسعید و اسلامی، روح‌الله (۱۳۹۹). بازنمایی رسانه‌ای مناسک زیارت اربعین در ایران (سال‌های ۱۳۹۲-۱۳۹۶). تحقیقات فرهنگی ایران. ۵۰، 1ـ36.
    • راودراد، اعظم (1386). تعامل دین و رسانه. در: دین و رسانه. به کوشش محمدرضا جوادی یگانه و حمید عبدالهیان. تهران: دفتر پژوهش‌های رادیو.
    • رباطی، ابوالفضل (۱۳۹۹). بررسی جامعه‌شناختی پیامدهای فربهی مناسک مذهبی. فرهنگ پژوهش. ۴۲، 65ـ92.
    • رحمانی، جبار (۱۳۹۱). مناسک و آیین‌های شیعی در هند. تهران: آرما.
    • شامحمدی، رستم و پاسالاری بهجانی، فاطمه (۱۳۹۴). مناسک دینی از دیدگاه کلیفورد گیرتز (با تأکید بر کارکرد آنها). پژوهشنامه ادیان، ۱۸، 49ـ74.
    • شرف‌الدین، سیدحسین (۱۳۹۴). سرگرمی رسانه‌ای. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام ‌خمینی(ره).
    • صرامی، سیف‌الله (1398). بازخوانی دلیل تعظیم شعائر؛ حکم، موضوع و متعلق. فقه. ۹۹، 6ـ29.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعۀ مدرسین.
    • علی‌نیا خطیر، نادعلی (۱۳۹۰الف). حاکم اسلامی و اقامه شعائر دینی. حکومت اسلامی، ۶۱، ۱۶۳-۱۹۰.
    • علی‌نیا خطیر، نادعلی (۱۳۹۰ب). ماهیت شعائر دینی ـ سیاسی و فلسفه بزرگداشت آن. حکومت اسلامی، ۶۰، 131ـ154.
    • عیسوند، یونس (۱۳۹۱). بررسی ادله، آثار و ملاک دو قاعدۀ حرمت اهانت به مقدسات و وجوب تعظیم شعائر. سخن جامعه. ۳، 47ـ62.
    • کاظمی موسوی، احمد (۱۳۸۱). رویکرد علمای شیعه به شعائر و آداب عامه‌پسند. ایران‌شناسی، ۱ (14)، 54ـ78.
    • گوثالس، گرگور (۱۳۸۲). گریز از زمان ابعاد آیینی فرهنگ مردم. در: بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ. ترجمۀ مسعود آریایی‌نژاد. تهران: سروش.
    • گیویان، عبدالله (۱۳۸۶). گلیفورد گیرتز و دیدگاه تفسیری او در باب دین و فرهنگ. مطالعات فرهنگی و ارتباطات. ۱۰، 1ـ28.
    • ماهرو، زهرا و سادات‌کشاورز، زهرا (۱۳۹۶). رسانه و دین: بررسی آثار و کارکردهای نمایش مناسک دینی در رسانه‌ها. رسانه، ۱۰۶، 43ـ62.
    • مرتضوی، سیدابراهیم و زارعی، زهرا (1401). بررسی روش‌های تربیت غیرمستقیم مناسک دینی از منظر روایات معصومین(ع). معارف اهل‌البیت، ۱، ۷۷-۹۶.
    • مصطفوى، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • مطهری، مرتضی (1382). یادداشت‌های استاد. چ سوم. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1386). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • معتمدی، بشیر (۱۴۰۱). دین تلویزیون. تهران: آرما.
    • منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایۀ الفقیه و فقه الدولۀ الاسلامیه. چ دوم. تهران: مکتب الاعلام الاسلامی.
    • هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (۱۳۸۹). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع). قم: مؤسسۀ دائرۀالمعارف فقه اسلامی.
    • همیلتون، ملکم (۱۳۷۷). جامعه‌شناسی دین. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: تبیان.
    • هوور، ‌ام. استوارت و لاندبای، نات (۱۳۸۵). رسانه، دین و فرهنگ. ترجمۀ مسعود اولیایی. تهران: سروش
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, Seyyed hosein. (2026) Media Rituals from the Perspective of Islamic Teachings. Marifat, 35(2), 15-27 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5002524.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyyed hosein Sharafoddin."Media Rituals from the Perspective of Islamic Teachings". Marifat, 35, 2, 2026, 15-27

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, S.(2026) 'Media Rituals from the Perspective of Islamic Teachings', Marifat, 35(2), pp. 15-27

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, S. Media Rituals from the Perspective of Islamic Teachings. Marifat, 2026; 35(2): 15-27