على(ع) در آيينه كتاب

على(ع) در آيينه كتاب

على شيرازى

على ابن ابيطالب(عليه السلام) گوهرى است كه در شخصيت آن امام بزرگ و ابرمرد تاريخ، تاكنون هزارها كتاب به نگارش درآمده است. نويسندگان مسلمان، مسيحى، و گاه يهودى در تبيين چهره آن امام همام قلم زده اند و اهل سنت نيز براى معرفى مولى الموحدين على(عليه السلام) قلم به دست شده اند اما هنوز هم آن ها نتوانسته اند چهره حقيقى على(عليه السلام) را به جهانيان معرفى كنند. هنوز درباره شخصيت على(عليه السلام)، نهج البلاغه على(عليه السلام)، غدير على(عليه السلام) و ...، هزاران راز كشف نشده وجود دارد كه بايد آيندگان براى ترسيم شناختى دقيق از على و حكومت علوى تلاشى ويژه نموده، تا بلكه بتوانند على(عليه السلام) را بشناسند و به جامعه بشناسانند.

مقام معظم رهبرى مى فرمايند: «شايد بشود ... صد خصوصيت در اميرالمؤمنين پيدا كرد; چه خصوصيات معنوى، مثل علم آن حضرت، مثل تقوا، زهد، حلم و صبر آن حضرت كه خصال نفسانى اوست; چه خصوصيات رفتارى او به عنوان يك پدر، يك شوهر، يك شهروند، يك سرباز، يك فرمانده و يك حاكم; يا خصوصيات آن حضرت در برخورد با مردم: يك انسان متواضع، عادل، تدبيركننده كارهاى مردم و يك قاضى! شايد بشود صد صفت اين گونه براى اميرالمؤمنين شمرد; كه اگر كسى بتواند اين صد صفت را با بيان جامعى، گويا و رسا بيان كند، اجمالاً توانسته آن صورت نسبتاً كاملى از اميرالمؤمنين، ارايه بدهد، منتها دايره اين صفات هم به قدرى باز، وسيع و گسترده است كه براى هر كدام، دست كم بايد يك كتاب نوشت.» با اين وجود، براى معرفى شمايى از آن حضرت بيش از هزاران كتاب تاكنون به رشته تحرير درآمده است. در اين نوشتار به گزيده كوچكى از آن همه كتاب اشاره مى گردد چه، معرفى همه آن كتاب ها، آن هم در موضوعات على شناسى، نهج البلاغه شناسى، غديرشناسى و...،نياز به كتابىاستبزرگ، كه ازحوصله اين مقال خارج است.

معرفى كتاب ها را در موضوعات ذيل پى مى گيريم:

الف) شأن و منزلت على(عليه السلام)
ب) غدير
ج) حكومت علوى
د) نهج البلاغه
هـ) معجزات و كرامات
و) سروده ها
ز) كتاب شناسى

الف: شأن و منزلت على(عليه السلام)

الامام على بن ابيطالب اميرالمؤمنين(عليه السلام)، عبدالودود الامين، كويت، دارالتوجيه الاسلامى، 1400، 189 ص، وزيرى.

اين كتاب كه از چهار فصل تشكيل يافته است، به ترتيب درباره ولادت حضرت در كعبه، اسلام آوردن امام على(عليه السلام) و ذكر غزواتى كه حضرت در آنان شركت داشته، دوران پس از پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله)و حكومت خلفاى سه گانه، و دوران حكومت على(عليه السلام)تا زمان شهادت، بحث مى كند.

الامام على نبراس و متراس، چ دوم، بيروت، دارالكتاب العربى، بى تا، 218 ص، وزيرى.

اين كتاب كه در سال 1966 تأليف شده است، در چهار مقطع و يك خاتمه، به بررسى تاريخى و وقايع دوران زندگى حضرت اميرالمؤمنين على(عليه السلام)مى پردازد. كتاب مذكور، برنده جايزه اوّل در مسابقه تأليف كتاب درباره امام على(عليه السلام)مى باشد.

الامام على(عليه السلام) فى القرآن و السنة، محمّد على أسبر، چ اول، بيروت، دارالاصالة، 1411، 2 ج، (748) (489) ص.

نويسنده كتاب در مقدمه اى كوتاه، درباره روش خود در ذكر و تأويل آيات و رواياتى كه در شأن حضرت على(عليه السلام) وارد شده، مطالبى بيان كرده است.

آيه هاى مورد بحث در اين كتاب از 94 سوره قرآن مى باشد كه از سوره حمد آغاز و با سوره اخلاص پايان مى پذيرد.

استفاده از منابع شيعه و اهل سنت، نظم در ترتيب سوره ها و آيات، ذكر فهرستى از سوره ها و آيات مورد نظر نويسنده; در پايان كتاب و آوردن خلاصه اى كوتاه از زندگى برخى امامان(عليهم السلام)، اصحاب، مؤلفان، مفسران و ... از امتيازهاى اين كتاب به شمار مى رود.

الامام على(عليه السلام) صوت العدالة الانسانيه، جرج جرداق، بيروت، منشورات دارالرسالة، 1956، 388 ص.

اين كتابكه نويسنده اش مسيحى و لبنانى استبا قلمى اديبانه به توصيف اخلاق، سيره عملى و افكار بلند حضرت على(عليه السلام)مى پردازد.

آقاى سيدهادى خسروشاهى اين اثر را تحت عنوان «امام على(عليه السلام)صداى عدالت انسانى»، در چهار جلد ترجمه نموده و نشر خرم (قم) نيز در سال 1369 اقدام به چاپ آن كرده است.

الامام على بن ابيطالب(عليه السلام)، عبدالفتاح عبدالمقصود، ترجمه سيدمحمدمهدى جعفرى و سيدمحمود طالقانى، چ اول، تهران، شركت سهامى انتشار، 1361، 8 ج، (5+470) (19+463) (5+442) (5+416) (14+444) (14+456) (30+330) (30+342) ص، رقعى.

اين كتاب كه ترجمه كتاب «الامام على بن ابيطالب(عليه السلام)، قاهره، مكتبة مصر، بى تا، 9 ج، چهار مجلدى» مى باشد، جلد اوّل آن در سال 1335 توسط آيت الله سيدمحمودطالقانى و بقيه مجلدات آن به وسيله آقاى سيدمحمدمهدى جعفرى ترجمه شده است.

كتاب مذكور كه دربرگيرنده تاريخ تحليلى نيم قرن اوّل اسلام مى باشد، از جلد اوّل تا جلد هشتم، به ترتيب هر كتاب درباره طلوع خورشيد، روزگار عثمان، فاجعه جمل، واقعه صفين، بازى حكميت، غوغاى نهروان، نظام برابرى و غروب خورشيد بحث مى كند. در جلد هشتم نيز در 14 صفحه، زندگى مؤلف كتاب نگارش يافته است.

امام على(عليه السلام) در قرآن، ابوالفضل يغمايى، چ اول، قم، انتشارات احسن الحديث، 1378، 208 ص، وزيرى.

اين كتاب درباره شخصيت حضرت على(عليه السلام) در قرآن از ديدگاه اهل سنت مى باشدكه درپايان نيزقسمتى تحت عنوان ملحقات،مختصرى ازشرح حال شخصيت هاى معروفى كه احاديث از آن ها نقل شده، آورده شده است.

امام على(عليه السلام) مشعلى و دژى، سليمان كتانى، ترجمه جلال الدين فارسى، چ دوم، تهران، انتشارات برهان، 252 ص، رقعى.

اين كتاب به موضوعاتى از قبيل تاريخچه عربستان، ميلاد پيامبر(صلى الله عليه وآله)، على(عليه السلام) در چارچوب تاريخ، شخصيت على(عليه السلام)، بعثت، ارزش رسالت، ماهيت جريانات و نقش على(عليه السلام) و نهج البلاغه مى پردازد.

اميرالمؤمنين اسوه وحدت، محمدجواد شرّى، ترجمه: محمدرضا عطايى، چ دوم، مشهد، بنياد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، 1372، 733 ص.

اين كتاب شامل چهاربخش و يك خاتمه است و نويسنده در اين كتاب به تبيين دوران زندگى حضرت امير(عليه السلام) در زمان پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)، خلفاى سه گانه، و دوره زمامدارى آن امام همام مى پردازد. در بخش چهارم كتاب نيز موضوع خلافت در قانون اسلامى مورد بررسى قرار گرفته است.

بحارالانوار، محمدباقر مجلسى، بيروت، مؤسسه الوفاء، جلدهاى 4235، (446) (426) (355) (365) (361) (360) (369) (344) ص، وزيرى.

در اين هشت جلد از كتاب 110 جلدى بحارالانوار، مرحوم علامه مجلسى به تبيين تاريخ زندگى اميرالمؤمنين على(عليه السلام)نشسته و آيه هاى در شأن على(عليه السلام) را آورده و به موضوعاتى از قبيل اخبار غدير، مناقب اصحاب كساء، سبقت على(عليه السلام) در اسلام، احاديث امامت، حب ملائكه به على(عليه السلام)، مناقب على(عليه السلام)، علم على(عليه السلام)، مكارم اخلاق، شهادت و وصيت آن امام همام پرداخته است.

پژوهشى عميق از زندگى على(عليه السلام)، جعفر سبحانى، چ سوّم، قم، جهان آرا، 1366، 7 + 431 ص، رقعى

اين كتاب در چهار بخش نگارش يافته كه بخش اوّل به زندگى حضرت على(عليه السلام) قبل از بعثت پرداخته، بخش دوّم تاريخ زندگى آن حضرت پس از بعثت تا هجرت را مورد بحث قرار داده، بخش سوّم از هجرت تا زمان وفات نبى مكرم اسلام(صلى الله عليه وآله) را تبيين نموده، و بخش چهارم نيز دوران خلفاء را مورد بررسى، تجزيه و تحليل قرار داده است.

جاذبه و دافعه على(عليه السلام)، مرتضى مطهرى، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 12 + 198 ص، رقعى.

اين كتاب مجموعه اى از چهار سخنرانى استاد شهيد مطهرى است كه در روزهاى 18تا21 رمضان سال 1388 در حسينيه ارشاد ايراد شده است.

كتاب مذكور مشتمل بر يك مقدمه و دو بخش است كه در بخش اوّل جاذبه على(عليه السلام) و فلسفه و فايدهآن مورد بحث قرار گرفته و در بخش دوّم نيز به موضوع دافعه نيرومند آن حضرت پرداخته است.

حماسه خورشيد، هادى دستباز، مشهد، 1341، 344 ص، رقعى.

اين كتاب كه با مقدمه و تقريظ آقايان جمال الدين آشتيانى و محمدرضا حكيمى مزين شده، تاريخ زندگى حضرت اميرالمؤمنين(عليه السلام)را در قالب ادبياتى شاعرانه، ترسيمى و داستانى تبيين مى كند.

داستان زندگى امام على(عليه السلام)، رضا شيرازى، چ اول، تهران، انتشارات پيام آزادى، 1370، 181 ص، رقعى.

نويسنده در اين كتاب به بازآفرينى تاريخ زندگى حضرت على(عليه السلام)از ولادت تا شهادت، در قالبى ادبى و روان پرداخته است.

در مكتب امام اميرالمؤمنين(عليه السلام)، على قائمى، چ دوم، تهران، انتشارات اميرى، 1375، 448 ص، وزيرى.

اين كتاب در سال 1372 تأليف و در 17 بخش تنظيم شده است. نويسنده در كتابش به تبيين زندگى حضرت على(عليه السلام) از زمان ولادت تا شهادت مى پردازد.

زندگانى حضرت اميرالمؤمنين(عليه السلام)، سيدهاشم رسولى محلاتى، چ اول، تهران، انتشارات علميه اسلاميه، 1405 هـ. ق، 2 ج، (7+496) (7+414) ص، وزيرى.

اين كتاب كه در چهارده بخش تنظيم شده است، به ترتيب درباره نسب اميرالمؤمنين(عليه السلام)، ولادت على(عليه السلام)، از ولادت تا هجرت، از هجرت تا رحلت پيامبر(صلى الله عليه وآله)، رهبرى و ولايت حضرت على(عليه السلام)، دوران حكومت، جنگ جمل، پس از جنگ جمل تا صفين، آغاز جنگ صفين، بازى حكميّت، مارقين، جنايات معاويه پس از صفين و نهروان تا شهادت حضرت امير(عليه السلام)، شهادت على(عليه السلام) و فرزندان آن حضرت، بحث مى كند.

سيره علوى، محمدباقر بهبودى، چ اول، تهران، مؤلف، 1368، 220 ص.

نويسنده در اين كتاب به مسائل اجتماعىسياسى، سال دهم تا چهلم هجرى مى پردازد، و سيره حضرت على(عليه السلام) را در اين سال ها مورد توجه قرار مى دهد. در بيش تر بخش هاى اين كتاب، سير تدوين مطالب به همان روش معمول تاريخ نگارى، و در مواردى اندك نيز، بيان مطلب با تحليل و مقايسه متون تاريخى همراه است.

سى سال پس از پيامبر(صلى الله عليه وآله)، سيدمحمدباقر صدر، ترجمه سيدعلى علوى، چ اول، تهران، نشر كوكب، 1366، 215 ص.

اين كتاب كه شامل چند سخنرانى از شهيد آية الله سيدمحمدباقر صدر مى باشد داراى يازده فصل است كه درباره تغيير و دگرگونى در نبوت و پيامبرى پيامبران الهى، رحلت پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) و پايان يافتن وحى الهى، انحراف سقيفه، وضعيت امت در برابر امام خود، شورش عليه عثمان، خلافت حضرت على(عليه السلام)، مشكلات سر راه امام على(عليه السلام)، نقش ائمه در برابر امت، و حيات ائمه بحث مى كند.

سيماى على(عليه السلام) به روايت اهل سنت، سيدهاشم بحرانى، ترجمه محمّد امينى، تحقيق: نجم الدين شريف عسكرى، تعليقات: سيدحسن افتخار زاده، چ اول، تهران، مهام، 1378، 5+102+285 ص، وزيرى.

اين كتاب 392 صفحه اى كه ترجمه كتاب «علىّ و السّنة» مى باشد; گوشه اى از مقامات و مناقب اميرالمؤمنين(عليه السلام)، فوايد قبول ولايت و محبت اميرالمؤمنين(عليه السلام) در دنيا و آخرت، و وضعيت دشمنان آن حضرت(عليه السلام) در دنيا و آخرت را مورد بحث و بررسى قرار مى دهد. هم چنين كتاب مذكور دربرگيرنده ده حديث، درباره افضليت اميرالمؤمنين(عليه السلام) بر ديگران مى باشد.

شهسوار اسلام حضرت على بن ابيطالب، محمّدجواد نجفى، چ پنجم، تهران، انتشارات كتابفروشى اسلاميه، 1362، 7+297 ص، جيبى.

اين كتاب كه جلد سوم از مجموعه ستارگان درخشان مى باشد، درباره موضوعاتى چون، از زمان خلقت نور على(عليه السلام) تا زمان ولادت، از زمان ولادت تا زمان هجرت، از زمان هجرت على بن ابيطالب تا زمان خلافت، و از زمان خلافت تا زمان شهادت آن حضرت، سخن مى گويد.

شهسوار اسلام، گابريل انكيرى، ترجمه كاظم عمادى، تهران، انجمن تبليغات اسلام، 1326، 202 ص.

اين كتاب كه توسط شخصى مسيحى و از اعضاى جمعيت البحوث التاريخية العربيهانجمنى كه به منظور بررسى مآثر و افتخارات تاريخ عرب و شناساندن بزرگان آن در شهر قاهرة تأسيس شده استبه رشته تحرير درآمده، اوّلين كتاب اين جمعيت مى باشد كه به زبان فرانسوى نگارش يافته و سپس آقاى عمادى آن را به فارسى برگردانده است. نويسنده كه تحت تأثير شخصيت حضرت امير(عليه السلام) قرار گرفته است، در اين كتاب به ذكر مناقب امام على(عليه السلام) و دفاع از شخصيت ايشانبه خصوص در دوران حكومت حضرتدر مقابل مخالفان مى پردازد.

على از زبان على(عليه السلام)، جعفر شهيدى، چ اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1376، 207 ص.

اين كتاب كه از فرمايشات حضرت على(عليه السلام) در تبيين زندگى خويش، بهره برده است، از اتقان خاصى برخوردار مى باشد.

على كيست؟، فضل الله كمپانى، چ سوم، تهران، دارالكتاب الاسلاميه، 1343، 295 ص، رقعى.

اين كتاب كه داراى شش بخش و يك خاتمه مى باشد، به بيان زندگانى حضرت على(عليه السلام) از ولادت تا بعثت نبوى، زندگى آن امام از بعثت تا رحلت پيامبر(صلى الله عليه وآله)، زندگانى آن حضرت از رحلت پيمغبر اكرم تا زمان خلافت، زندگى حضرت امير(عليه السلام) از ابتداى خلافت تا شهادت، شخصيت آن امام همام، و اثبات خلافت بلافصل آن حضرت مى پردازد. خاتمه كتاب نيز دربرگيرنده ذكر اسامى اولاد و بعضى از اصحاب حضرت على(عليه السلام) مى باشد.

على(عليه السلام) چهره درخشان اسلام، ابن ابى الحديد، ترجمه على دوانى، چ چهارم، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 3+30 ص، وزيرى.

اين كتاب كه ترجمه مقدمه ابن ابى الحديد بر شرح نهج البلاغه مى باشد، به موضوعاتى از جمله ولادت على(عليه السلام)، مادر على(عليه السلام)، نسب، فضائل، فصاحت و بلاغت، عبادت، سياست و مفاخر اميرالمؤمنين(عليه السلام)مى پردازد و نمايى از چهره ابوطالب را نيز تبيين مى كند.

 

على(عليه السلام) من المهد الى اللحدّ، سيدمحمدكاظم قزوينى، نجف اشرف، مطبعة الآداب، 5+416 ص، وزيرى.

اين كتاب كه با بحث ولادت حضرت على(عليه السلام) شروع و با تبيين موضوع شهادت آن حضرت به پايان مى رسد، موضوعاتى از قبيل: على(عليه السلام) و هجرت، جنگ هاى على(عليه السلام)، علم و فضائل على(عليه السلام)، اوصاف على(عليه السلام)، غدير و خانه نشينى على(عليه السلام)، را مورد بحث قرار داده و آگاهى بسيار خوبى را در اين زمينه به خوانندگان خود مى دهد.

على(عليه السلام) والفلسفة الالهيه، سيدمحمدحسين طباطبايى، چ اول، تهران، بنياد بعثت، 1389، 80 ص، رقعى.

اين كتاب ارزشمند موضوع هاى دين و فلسفه، كمال فلسفه، قضاوت علمى و حقوقى، مراحل شناخت خدا، توحيد حقيقى، صفات باريتعالى، چگونگى آفرينش، معناى تقدير، و معناى استطاعت بندگان را در نگاه على(عليه السلام) مورد بحث و بررسى قرار مى دهد. ترجمه فارسى آن با نام «على و فلسفه الهى» توسط آقاى سيدابراهيم سيدعلوى در 140 صفحه تنظيم و به وسيله انتشارات دارالتبليغ اسلامى (قم)، به صورت «جيبى» چاپ شده است.

على مظلوم تاريخ، شمس الدين ربيعى، انتشارات كوشا، 1372، 202 ص.

اين كتاب زندگى پر مشقت على(عليه السلام) را در دو مقطع پيش و پس از حكومت در سيزده عنوان بررسى كرده است. نويسنده در پايان كتابش، در سه بخش مجزا، آزادى در حكومت على(عليه السلام) را براى شيفتگان آزادى تبيين نموده است.

فرازهايى جذاب و خواندنى از زندگى امام على(عليه السلام)، محمدتقى جعفرى، چ دوّم، تهران، جهان آرا، 1379، 2 + 157 ص، رقعى.

اين كتاب درباره على و سياست، على و جهاد، على و نهج البلاغه، على و عرفان مثبت، و على و مسأله مرگ مى باشد كه چ اوّل آن با نام «نگاهى به على(عليه السلام)» منتشر گرديده است.

فروغ ولايت، جعفر سبحانى، چ سوم، انتشارات صحيفه، 1373، 75 + 705 ص، وزيرى.

اين كتاب تاريخ تحليلى زندگانى اميرالمؤمنين على(عليه السلام)مى باشد كه از 6 بخش و فصول مختلفى تشكيل شده و زندگى حضرت امير(عليه السلام) را از قبل از بعثت تا شهادت، مورد بررسى قرار مى دهد.

در پايان نيز فهرست آيات، روايات، اعلام، اشخاص، قبايل و طوايف، اماكن، وقايع، و فهرست مأخذ و منابع، زينت بخش كتاب است.

گوهرى كه مى ماند، چ اول، تهران، مؤسسه فرهنگى قدر ولايت، 1378، 152 ص، رقعى.

اين كتاب كه به وسيله مؤسسه فرهنگى قدر ولايت، گردآورى و تدوين يافته است، شخصيت و خصوصيات حضرت على(عليه السلام)از نگاه مقام معظم رهبرى را مورد ارزيابى قرار مى دهد.

در اين كتاب درباره توازن عجيب در شخصيت حضرت على(عليه السلام)، خصوصيات حضرت، ابعاد شخصيت امام على(عليه السلام)، اخلاص آن حضرت، خصوصيات حكومت حضرت اميرالمؤمنين على(عليه السلام)، اثبات فضايل حضرت، و شجاعت على(عليه السلام) بحث شده است.

مرد نامتناهى على بن ابيطالب(عليه السلام)، حسن صدر، چ هشتم، تهران، مؤسسه انتشارات امير كبير، 1353، 3+4+230 ص، وزيرى.

اين كتاب به موضوعاتى چون: على كيست و صفات عاليه او چيست؟، محيط سياسى عالم اسلام در آغاز خلافت على(عليه السلام)، و سياست ملك دارى اميرالمؤمنين(عليه السلام) مى پردازد.

مقام اميرمؤمنان على(عليه السلام)، رجبعلى مظلومى، چ دوم، تهران، كتابخانه بزرگ اسلامى، 1352، 37 ص، جيبى.

در اين كتاب، چهره حضرت على(عليه السلام) در نگاه زورمندان، اميران، داوران، بينوايان، زنان، دانشمندان، علماى اخلاق، بيگانگان، اهل طريقت، شيعيان، اهل قرآن، عابدان و عاشقان تبيين شده است.

موسوعة الامام على بن ابيطالب، محققان علوم حديث، چ اول، قم، مؤسسه فرهنگى دارالحديث، 1379، 12 ج، وزيرى.

اين كتاب حاوى روايات و اسناد تاريخى شيعه و اهل سنت درباره شخصيت و سيره زندگى امام على(عليه السلام) مى باشد. در اين كتاب 26 محور از زندگى حضرت امير(عليه السلام)مورد بحث قرار گرفته است; كه در پايان به معرفى اميرالمؤمنين(عليه السلام) از زبان قرآن و پيامبر(صلى الله عليه وآله)مى پردازد.

ناسخ التواريخ، حضرت على بن ابيطالب، محمدتقى سپهر، قم، مؤسسه مطبوعاتى دينى قم، 1369، 3 ج، (429) (419) (402) ص، وزيرى.

جلد اول از اين كتاب سه جلدى، از زمان بيعت مردم با حضرت على(عليه السلام)تا جنگ صفين را بيان نموده، جلد دوم به ارائه وقايع جنگ حضرت با معاويه پرداخته، و جلد سوم نيز به بررسى وقايع مربوط به جنگ امام على بن ابيطالب(عليه السلام) با خوارج و پس از آن مى پردازد.

نگاهى گذرا به زندگانى اميرالمؤمنين على(عليه السلام)، سعيد آل رسول، چ اول، بى جا، نرگس، 1376، 115 ص.

اين كتاب با ادبياتى روان و داستانى به تبيين زندگى و سيره حضرت على(عليه السلام) مى پردازد.

يگانه مولود كعبه، محمدعلى غروى، ترجمه: حسين على عربى، چ اول، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(رحمه الله)، 1379، 127 ص، رقعى.

اين كتاب به موضوعاتى از قبيل تواتر حديث شريف ولادت، شهرت حديث ولادت در ميان مسلمانان، حديث ولادت در نظر محدثان، نسب شناسان، مورخان و شعرا مى پردازد.

ب: غدير

ارمغان غدير، سيدعبدالله فاطمى نيا، چ اول، تهران، انتشارات سروش، 1372، 22 ص، رقعى.

اين كتاب در برگيرنده چهل حديث از منابع شيعه و سنى در خصوص حادثه غدير است.

اسرار غدير، محمدباقر انصارى، چ دوم، قم، نشر مولود كعبه، 1376، 3+9+233 ص، وزيرى.

اين كتاب 245 صفحه اى كه علاوه بر فهرست كامل، در 3 صفحه راهنماى كتاب را نيز آورده است، گزارشى تحليلى از لحظه به لحظه واقعه غدير خم را ارايه مى دهد و ناگفته هايى از ماجراى غدير را بيان مى كند. نويسنده در اين كتاب تحقيقى در محتواى خطبه غدير دارد و به نقل سند و متن خطبه غذير مى پردازد.

امامت حضرت على(عليه السلام) در نگاه حديث غدير، محمدروحانى، چ اول، تهران، انتشارات مهام، 1375، 99 ص، وزيرى.

در اين كتاب پس از مقدمه، در دوازده بخش واقعه و آيات غدير و سند و مصادر و دلالت حديث غدير و نيز بحث هايى درباره امامت و وقايع پس از غدير آمده است.

اميرمؤمنان على(عليه السلام)، هيئت تحريريه مؤسسه اصول دين، قم، مؤسسه در راه حق، 1373، 23 ص، جيبى.

در اين كتاب بحث هايى در جوانب مختلف غدير با اين عناوين آمده است: جانشينى پيامبر(صلى الله عليه وآله)، نخستين پيشوا، پيامبر دلسوز و مآل انديش، حديث تاريخى غدير، سند حديث غدير، بررسى كوتاهى در معناى حديث غدير.

الغدير فى الكتاب والسنة و الادب، عبدالحسين امينى، چ يازدهم، بيروت، مؤسسة الاعلمى، 1414، 11 ج، (417) (394) (420) (424) (464) (406) (416) (396) (402) (387) (399) ص، وزيرى.

در اين كتاب ابتدا جوانب واقعه غدير از قبيل حديث آن از نظر سند و دلالت، و نيز آيات در غدير و يا احاديث مربوط به غدير، و هم چنين شعر و شعرا در غدير، مورد بررسى قرار گرفته و در بسيارى از موارد با كوچك ترين مناسبت، مؤلف وارد موضوعات ديگر نيز گشته و در حد كامل به شكل فنى و علمى بحث نموده است.

الغدير فى الكتاب العزيز، عبدالحسين امينى، چ اول، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلاميه، 1420 هـ. ق، 119 ص، رقعى.

علامه حاج شيخ عبدالحسين امينى در كتاب «الغدير»، بحثى پى نهاده است درباره جريان غدير در كتاب الهى، و در آن سه آيه را با دقت و استوارى و با تكيه بر اسناد اهل سنت، تفسير كرده است. آيات اكمال، ابلاغ و عذاب. مركز پژوهش هاى اسلامى غدير، اين بخش را از آن كتاب انتخاب كرده و با تحقيقى جديد نشر داده است.

بركه آفتاب، سيدمحمدصادق گرمارودى، چ سوم، مشهد، بنياد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، 1372، 50 ص، رقعى.

در اين كتاب، پس از مقدمه اى كوتاه، يك دوره واقعه غدير از تجمع مردم تا پايان خطبه به طور اختصار و با قلمى شيوا بيان شده است، و در پايان مطالبى كوتاه درباره غدير، ولايت و امامت آمده است.

پرتوى از غدير در كلام اميرالمؤمنين(عليه السلام)، سيدمحمد مجيدى نظامى و حسن عرفان، چ اول، قم، نشر مولود كعبه، 1420، 3+119 ص، پالتويى.

اين كتاب كه خلاصه كتاب آرمان غدير از ديدگاه اميرالمؤمنين(عليه السلام)مى باشد، درباره ضرورت شناخت روز غدير و آثار آن، پيشينه غدير و آداب وسنن ويژه عيدغديرخم بحث مى كند، ونگاهى ويژه به سرفصل هاى اساسى در خطبه اميرالمؤمنين(عليه السلام) در روز غدير دارد. شعرهايى درباره حادثه غدير نيز ضميمه كتاب مى باشد كه آن را زينت بخشيده است.

پرتوى از غدير، مهدى حائرى، تدوين: سيدسعيد حسينيان، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، 1374، 279 ص، وزيرى.

اين كتاب تحت پنجاه و سه عنوان به بررسى جنبه هاى مختلف غدير و مباحثى درباره ولايت اميرالمؤمنين على(عليه السلام)مى پردازد.

حديث الغدير، عبدالحسين امينى، چ اول، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلاميه، 1419 هـ. ق، 206 ص، رقعى.

علامه امينى، موضوع ولايت و حادثه اى را كه در غدير خم اتفاق افتاد و به جريان «غدير» شهره گشت، از زاويه هاى مختلف به بحث نهاده و در مجموعه «الغدير» آورده است. بخشى از الغدير كه به جريان غدير در اسناد تاريخى پرداخته و مفاد آن را در پرتو آگاهى هاى تاريخى و ادبى كاويده است، از آن جدا شده، با تحقيق مجدد در قالب كتابى خُرد ارائه شده است.

حماسه غدير، محمد دشتى، چ اول، قم، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(عليه السلام)، 224 ص، وزيرى.

موضوع اين كتاب درباره ارزيابى تحليلى خطبه حجة الوداع پيامبر(صلى الله عليه وآله)و كشف توطئه هاى پنهان مخالفان و راه هاى مقابله با آن مى باشد.

سيرى در الغدير، محمد امينى، قم، چاپ مهر، 1370، وزيرى.

اين كتاب مختصرى ازكتاب«الغدير» مرحوم علامه امينى مى باشدكه فرزندش آن را با قلمى شيوا نگارش كرده است. و شامل يازده بخشبه تعداد مجلدات كتاب الغديرمى باشد و در پايان نيز داراى يك ضميمه است.

سيماى غدير، فخرالدين حجازى، تهران، كتابخانه هاشمى، 1347، 60 ص، جيبى.

اين كتاب در دو قسمت تنظيم شده است. قسمت اول شامل ده بخش در جوانب غدير به طور خلاصه و گاهى تحليل هاى كوتاه مى باشد. قسمت دوم نيز در پنج بخش و در موضوع هاى امامت و امام و اميرالمؤمنين و غدير است.

عيد غدير، محمدجواد معرفت، قم، دارالمعرفة و الهدى، 1359، 112 ص، رقعى.

اين كتاب داراى چهار بخش است كه درباره موضوعات: عيد غدير در لغت; تاريخ و حديث، مقام و منزلت عيدغدير در اسلام، بيست و چهار عمل از اعمال روز غدير، و آيا عيد غدير اختصاص به سال قمرى دارد، بحث مى كند.

غدير پيوند ناگسستنى رسالت و امامت، حسين سعيد، چ اول، تهران، كتابخانه مدرسه چهل ستون مسجد جامع، 1361، 64 ص، وزيرى.

اين كتاب 64 صفحه اى به بيان داستان غدير در اسلام پرداخته و در مقوله اى جداگانه چهره پيغمبر اسلام(صلى الله عليه وآله) در غدير خم را تبيين مى كند، و در پايان نيز به موضوع اميرالمؤمنين(عليه السلام) و خلافت مى پردازد.

غدير تداوم خط رسالت انبياء و طلوع خورشيد ولايت، محسن قرائتى، چ اول، تهران، نيروى مقاومت بسيج، 1376، 26 ص، رقعى.

در اين نوشته، مباحثى پيرامون امامت و اهميت غدير و نيز ماجراى آن همراه با تحليل و طرح چند سؤال در مورد غدير و پاسخ آن سؤالات و نقل كلماتى در خصوص عيد غدير آمده است.

غدير، بركه اى و دريايى، جواد نعيمى، چ اول، تهران، مركز چاپ و انتشارات سازمان تبليغات اسلامى، 1370، 206 ص، رقعى.

اين كتاب در چهارده بخش، با قلمى شيوا و ادبى، به جوانب مختلف غدير پرداخته است. پايان كتاب نيز در برگيرنده خلاصه اى از زندگانى اميرالمؤمنين(عليه السلام) مى باشد كه تحت عنوان «چكاد بيكرانه دريا» نگارش يافته است.

ج: حكومت علوى

آيين كشوردارى از ديدگاه امام على(عليه السلام)، محمد فاضل لنكرانى، تدوين: حسين كريمى، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1366، 206 ص، وزيرى.

كتاب فوق مجموعه بحث هايى است كه به عنوان شرح عهدنامه حضرت مولى الموحدين(عليه السلام) به مالك اشتر، اوايل انقلاب توسط حضرت آية الله فاضل لنكرانى در دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، در محضر گروهى از فضلا و طلاب و دانش پژوهان ايراد شد و به وسيله فاضل محترم جناب آقاى حسين كريمى تقرير، تنظيم و منتشر گرديد.

تجلى امامت، سيداصغر ناظم زاده قمى، چ سوم، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، 1374، 832 ص، وزيرى.

اين كتاب كه گزارشى پژوهشى درباره حكومت اميرالمؤمنين(عليه السلام)مى باشد، شرح مفصلى از رويدادهاى حكومت پنج ساله حضرت را با گزارشى جامع و آميخته به تحليل ارايه كرده است. مؤلف محترم با بررسى مظلوميت على(عليه السلام) و شهادت به عنوان آخرين برگ از حيات آن حضرت، در بخش پايانى كتاب، به آن جلوه خاصى بخشيده است.

توسعه سياسى از ديدگاه امام على(عليه السلام)، على اكبر عليخانى، تهران، شركت چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى، 1377، 315 ص.

هدف محقق در اين تحقيق، استنباط و استخراج پاره اى از شيوه هاى حكومتى اسلام و تبيين اصول و راه هاى ارايه شده توسط اين دين، براى رشد، توسعه و كمال جامعه، با استفاده از مبانى و معارف الهى مى باشد. در فصل اول اين كتاب، انديشه و ديدگاه حضرت على(عليه السلام) در مورد نظام سياسى و توسعه سياسى مورد بحث قرار رفته است، و در فصل دوّم نيز نظريات آن حضرت درباره مردم و جامعه از بعد سياسى بررسى شده، و در فصل پايانى هم، نخبگان و توسعه سياسى از ديدگاه امام على(عليه السلام)بررسى گرديده است.

حكمت اصول سياسى اسلام، محمدتقى جعفرى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1369، 551 ص، وزيرى.

اين كتاب در يك مقدمه و چهارده قسمت تنظيم شده است كه دربرگيرنده ترجمه و تفسير فرمان مبارك اميرالمؤمنين على بن ابيطالب(عليه السلام) به مالك اشتر مى باشد. در قسمت هاى پايانى كتاب نيز با بيان اهميت صلح، تحت دو موضوع «جنگ و صلح از ديدگاه اسلام و منابع صلح گرايى در اسلام» و «ضرورت پاى بندى زمامدار به معاهدات» به تحليل سخنان اميرالمؤمنين(عليه السلام) درباره قوانين و اصول مربوط به تعهد مى پردازد.

دولت آفتاب، مصطفى دلشاد تهرانى، 1377، 412 ص، وزيرى.

اين كتاب، بخش هايى از انديشه سياسى حكيمانه و سيره حكومتى پسنديده اميرمؤمنان على(عليه السلام) كه برخاسته از قرآن كريم و انديشه و سيره نبى مكرم اسلام(صلى الله عليه وآله)مى باشد را مورد بحث و بررسى قرار مى دهد.

دولت امام على(عليه السلام)، محسن موسوى، چ اول، بيروت، دارالبيان العربى، 1414، 367 ص، وزيرى.

اين كتاب كه به بُعد سياسى زندگى حضرت على(عليه السلام) نگاه مى كند، در فصل اوّل به دوران جوانى آن امام معصوم(عليه السلام) نظر مى اندازد و در فصل دوّم نيز نقش حضرت در بنيانگذارى حكومت پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) را بررسى مى كند و در فصل بعدى حوادث سياسى پس از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) تا قبل از دوران زمامدارى على(عليه السلام) را تبيين مى نمايد، و در آخرين فصل نيز به سيره سياسى حضرت امير(عليه السلام)در دوره حكومت 5 ساله و وقايع آن دوران مى پردازد.

سيره سياسى امام على(عليه السلام)، سيداحمد خاتمى، چ اول، تهران، نشر مطهر، 1379، 245 ص. رقعى.

نويسنده در اين كتاب به موضوعاتى از قبيل سيره سياسى امام على(عليه السلام)در عهد رسول الله(صلى الله عليه وآله)، موضع منفى امام على(عليه السلام)در برابر فرصت طلبان، بينش حكومت امام على(عليه السلام)، حاكميت ارزش هاى الهى در حكومت امام على(عليه السلام)، ابعاد توسعه در حكومت امام على(عليه السلام)، امام على(عليه السلام) و كارگزاران حكومت، شايسته سالارى در سيره امام على(عليه السلام)، آزادى از ديدگاه امام على(عليه السلام)، دشمن شناسى از ديدگاه امام على(عليه السلام)، امام على(عليه السلام) و مخالفان، و روش برخورد با پيمان شكنان مى پردازد.

سيماى كارگزاران على بن ابى طالب اميرالمؤمنين(عليه السلام)، على اكبر ذاكرى، چ سوم، قم، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، 1375، 2 ج، وزيرى.

كتاب فوق به اعتقاد نويسنده، پژوهشى نو درباره دوران حكومت و كاركرد كارگزاران اميرالمؤمنين على(عليه السلام) و نماياندن ابعاد و زندگانى اجتماعى، سياسى آن انسان وارسته در اين مقطع است. جلد دوّم كتاب نيز در چهل بخش تنظيم گرديده كه دربرگيرنده عهدنامه هاى مفصل، مهم و كارگشاى حضرت امير(عليه السلام)به كارگزاران خويش، ازجمله مالك اشترمى باشد.

سيماى حكومتى على(عليه السلام)، على اكبر بابازاده، قم، انتشارات انصاريان، 1378، 508 ص، وزيرى.

اين كتاب شامل سى و چهار فصل، حاوى بيش از دويست و سى موضوع مى باشد كه شيوه هاى اخلاقى و سياسى و اجتماعى اميرالمؤمنين(عليه السلام) در آن ترسيم شده است.

سياست نظامى امام على(عليه السلام)، اصغر قائدان، چ اول، تهران، مؤسسه فرهنگى انتشاراتى فروزان، 1375، 256 ص، وزيرى.

نويسنده در اين كتاب، سيره نظامى على(عليه السلام) از هجرت تا رحلت پيامبر(صلى الله عليه وآله)، مشاورت هاى نظامى حضرت در دوران خليفه اوّل و دوّم، انديشه هاى نظامى و عملى امام از خلال نهج البلاغه، سيره نظامى آن حضرت با بررسى نبردهاى جمل، صفين و نهروان، و مديريت بحران در عصر امام على(عليه السلام) را مورد بحث و بررسى قرار مى دهد.

عوامل ضدانقلاب در حكومت على(عليه السلام)، على قائمى، انتشارات شفق، 1379 هـ. ق، 3+133 ص، رقعى.

اين كتاب درباره دور داشتن على(عليه السلام) از حكومت، علل و عوامل ضد نهضت، چهره مخالف ها، علل موافقت يا سكوت مردم، زيان بركنارى على(عليه السلام) از خلافت، را از نپذيرفتن خلافت، عوامل و علل ضدنهضت در حين خلافت، راز پيروزى معاويه، و آيا على واقعاً شكست خورد، بحث مى كند.

فرمان مالك اشتر، حسين علوى آوى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 100 ص، وزيرى.

اين كتاب كه به ديباچه آقاى محمدتقى دانش پژوه آراسته شده است، به همراه بيان معارج نهج البلاغه و ترجمه هاى فارسى نهج البلاغه، متن عهدنامه مالك اشتر را به زبان عربى آورده و با قلمى شيوا ترجمه فارسى آن را نيز نگاشته است.

قانون اساسى حكومت امام على(عليه السلام)، على انصاريان، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 2+61 ص، وزيرى.

اين رساله شامل ترجمه و فصل بندى مطالب و موضوعات تنظيم شده عهدنامه امام به مالك اشتر است، به همراه سلسله تحقيقاتى در پيرامون مسائل مربوط به عهدنامه. در اين كتاب، نويسنده شخصيت مالك اشتر را ترسيم كرده و به تحقيق در مدارك عهدنامه امام على(عليه السلام)پرداخته است. تحقيق و بررسى در اسناد و رجال عهدنامه مالك اشتر نيز از جمله ويژگى هاى بارز اين رساله مى باشد.

مواضع سياسى حضرت على(عليه السلام) در قبال مخالفين، جلال درخشه، تهران، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى، 1371، 233 ص.

اين پژوهش تلاشى است شامل بررسى برخوردهاى على(عليه السلام)در دوران ولايت و امامت كه خود به دو مقطع قبل از زمامدارى و پس از آن تقسيم مى شود.

نويسنده در اين كتاب ماهيت جريان هاى مقابل اميرالمؤمنين(عليه السلام)را تبيين و مواضع حضرت را در مقابل هر يك از جريان ها بررسى كرده است.

نظرات سياسى در نهج البلاغه، محمدحسين مشايخ فريدنى، چ دوم، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1377، 168 ص.

در اين كتاب مطالب متنوعى مثل سياست در عرف استعمار، تفرقه و نفاق، نخستين جمهورى اسلامى، خليفة الله و اميرالمؤمنين، وظايف ادارى مقام خلافت، عدل و مساوات اسلامى، و روش رهبرى مورد بحث قرار گرفته است. تلاش نويسنده در اين كتاب بر آن است تا نظرات سياسى حضرت على(عليه السلام) را از لابهلاى نهج البلاغه استخراج نمايد.

د: نهج البلاغه

آثار اخلاقى فقر از ديدگاه نهج البلاغه، محمد مرتضايى، چ اول، مؤلف، 1365، 72 ص، رقعى.

اين كتاب درباره مباحثى از جمله: شناخت و اهميت مسأله فقر، آثار فقر در اخلاق جامعه، نكوهش فقر، راه هاى مبارزه با فقر، آفات زراندوزى، جلوگيرى از اسراف و مصرف پرستى، و عدالت اجتماعى به بحث و بررسى مى پردازد.

آشنايى با نهج البلاغه، جمعى از نويسندگان، چ اول، قم، انتشارات شهريار، 1379، 26+5+280 ص، وزيرى.

اين كتاب كه توسط جمعى از نويسندگان مركز مطالعات و تحقيقات حوزه نمايندگى ولى فقيه در جهاد سازندگى نگارش يافته است، دربرگيرنده 18 درس در خصوص تدوين نهج البلاغه و پيشينه آن، سيدرضى گردآورنده نهج البلاغه، شرح هاى نهج البلاغه، سيرى در مسائل اعتقادى نهج البلاغه، سيرى در مسائل سياسى و حكومتى نهج البلاغه، سيرى در مباحث اخلاقى و تربيتى نهج البلاغه، سيرى در مسائل اجتماعى نهج البلاغه، سيرى در مسائل عبادى و معنوى نهج البلاغه، سيرى در مسائل اقتصادى نهج البلاغه، پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) از ديدگاه امير مؤمنان(عليه السلام)، سيماى على(عليه السلام) در كلام على(عليه السلام)، رابطه متقابل حاكم و شهروندان در نهج البلاغه، عدالت در نهج البلاغه، وحدت در نهج البلاغه، و عزّت مدارى در نهج البلاغه مى باشد.

در پايان نيز، فهرست آيات، روايات، و منابع، زينت بخش كتاب آشنايى با نهج البلاغه است.

اركان اسلام در نهج البلاغه، ابراهيم سيدعلوى، چ اول، تهران، انتشارات بنياد نهج البلاغه، 1378، 65 ص، پالتويى.

مؤلف در اين نگاشته، اركان اسلام را بر اساس نصوص نهج البلاغه عرضه كرده است. عناوينى كه درباره آن ها جملات نهج البلاغه عرضه شده است، عبارتند از: نماز، روزه، خمس، زكات، حج، جهاد، امر به معروف، نهى از منكر، تولى و تبرى.

اصول دين در پرتو نهج البلاغه، محمدباقر بهبودى، چ دوم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1366، 71 ص، رقعى.

اين كتاب به ترتيب درباره توحيد، رسالت، امامت، عدالت و رستاخيز قيامت در پرتو نهج البلاغه بحث مى كند. متن عربى اين كتاب نيز توسط نويسنده آن، تحت عنوان «اصول الدين على ضوء نهج البلاغه» تدوين و چاپ اوّل آن توسط بنياد نهج البلاغه در سال 1400 هـ. ق، در چهل صفحه، در قطع وزيرى منتشر شده است.

اعلام نهج البلاغه، محمدهادى امينى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، محرم 1401، 59 ص، وزيرى.

اين كتاب شناختى از كسانى كه در نهج البلاغه ياد شده اند، به خواننده مى دهد. نام 62 نفر در اين كتاب، به ترتيب حروف الفبا آمده است كه با «ابوذر» شروع شده و پايان بخش آن نيز با نام مبارك فاطمه زهرا(عليها السلام)مى باشد. در ذيل هر عنوان، شرح مختصرى از زندگى آن افراد نيز بيان شده است.

انديشه هاى اقتصادى در نهج البلاغه، سيدمحسن حائرى، مترجم: آل بويه، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1378، 254 ص، وزيرى.

اين كتاب به بررسى انديشه هاى اقتصادى در نهج البلاغه پرداخته است. نويسنده در كتابش مسائل اقتصادى مطروحه در نهج البلاغه را در چهار فصل تنظيم كرده است. در فصل اول مفاهيم و اصطلاحات را بررسى كرده، در فصل دوّم سياست هاى اقتصادى را مورد كنكاش قرار داده، فصل سوم را به فقر و غنا اختصاص داده و در فصل چهارم، به مقوله توسعه اقتصادى پرداخته است.

انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه، حسن حسن زاده آملى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 2+7+96 ص، وزيرى.

استادعلامه حسن زاده آملى دراين كتاب 105 صفحه اى به تبيين انسان كامل ازديدگاه نهج البلاغه پرداخته اند و مراتب انبيا و اولياء الهى را بيان كرده اند.

الدليل على موضوعات نهج البلاغه، على انصاريان، مؤلف، 1357، 1104 ص، وزيرى.

اين كتاب يك نهج البلاغه موضوعى است كه در هفت فصل نگارش يافته و به موضوعاتى در خصوص خداشناسى، پيامبران، عقايد، احكام، امامت، تاريخ، اجتماع و سياست، و اخلاق مى پردازد.

الهادى الى موضوعات نهج البلاغه، على مشكينى، چ اول، تهران، انتشارات چاپخانه وزارت ارشاد اسلامى; با همكارى بنياد نهج البلاغه، 1363، 620 ص، وزيرى.

اين كتاب شريف، دسترسى به موضوعات خطبه ها، نامه ها و كلمات حضرت على(عليه السلام) در نهج البلاغه را براى محققان آسان تر مى كند.

با نهج البلاغه آشنا شويم، هيئت تحريريه بنياد نهج البلاغه، چ اوّل، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 4+58 ص، وزيرى.

اين كتاب كه در مقاله هاى جداگانه اى تدوين يافته است به موضوعاتى مانند نهج البلاغه كتابى جاودانه، نگاهى به نهج البلاغه، گفتار دانشمندان درباره نهج البلاغه، سيدرضى كيست؟، نهج البلاغه چگونه تأليف شد، شرح هاى نهج البلاغه، ترجمه هاى نهج البلاغه، دست نويس هاى نهج البلاغه و فهرست مدارك نهج البلاغه مى پردازد.

بهج الصباغه فى شرح نهج البلاغه، محمدتقى شوشترى، تهران، انتشارات اميركبير، 14 ج، وزيرى.

در اين شرح، نهج البلاغه، موضوع بندى شده و براى هر موضوع چندين عنوان نام گذارى شده است. شرح موضوعى نهج البلاغه بدين صورت كه در اين كتاب چهارده جلدى ترسيم شده، بى سابقه است.

ترجمه و تفسير نهج البلاغه، محمدتقى جعفرى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 27 ج، وزيرى.

اين كتاب به ترجمه و تفسير تمام خطبه ها، نامه ها و كلمات حضرت على(عليه السلام) مى پردازد.

ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه، محمدجعفر امامى و محمدرضا آشتيانى، زير نظر آيت الله مكارم شيرازى، چ پنجم، قم، مطبوعاتى هدف، 3 ج، (481) (16+660) (650) ص، وزيرى.

در اين ترجمه ارزشمند، خطبه ها و كلام امير عاشقان و مقتداى مجاهدان، على(عليه السلام) به طرزى رسا و شيوا و به دور از تعقيد و پيچيدگى منعكس شده است. در پايان جلد سوم از اين مجموعه، فهرست موضوعى نهج البلاغه با ذكر شماره خطبه، شماره جلد، و شماره صفحه درج گرديده و كار تحقيق در نهج البلاغه را براى محققان آسان مى كند.

تعليم و تربيت در نهج البلاغه، عبدالمجيد رهادت، چ اول، قم، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، 1378، 5+239 ص، وزيرى.

اين كتاب كه درباره تعليم و تعلم، و تربيت از نگاه نهج البلاغه بحث مى كند، به موضوعاتى از قبيل ارزش علم، آداب تعليم و تعلم، و مفهوم تربيت مى پردازد. در فصل دوّم، از بخش دوّم كتاب نيز نامه 31 نهج البلاغه، شرح داده مى شود; و در آن زمينه تربيت، تأثير جلب اعتماد در تربيت، تأثير توجه به مبدأتعالىدر تربيت، تأثير توجه به معاد در تربيت، و آيين زندگى مورد بحث قرار مى گيرد.

جنگ از ديدگاه نهج البلاغه، فخرالدين حجازى، چ اول، تهران، انتشارات بعثت، 1362، 6+146 ص، رقعى.

اين كتاب به هفت درس تقسيم شده كه دربرگيرنده مجموعه كلاس هاى آقاى فخرالدين حجازى در ارتش جمهورى اسلامى ايران، به انضمام سخنرانى وى در كنفرانس بررسى نهج البلاغه مى باشد. در اين كتاب، موضوع هاى جنگ جمل، جنگ صفين، جايگاه دعا در جنگ، جنگ در اسلام، جنگ اعتقادى، چگونگى مقابله با اشغالگر، دستورات جنگى على(عليه السلام) در خطبه 124، مسؤوليت سربازى، جنگ از ديدگاه نهج البلاغه، و ... مورد بررسى قرار گرفته است.

جنگ و صلح از ديدگاه امام على(عليه السلام)، محمدمهدى شمس الدين، ترجمه بنياد نهج البلاغه، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1364، 115 ص، رقعى.

اين كتاب، ترجمه كتاب «السلم و قضايا الحرب عند الامام على(عليه السلام)» مى باشد. تلاش مؤلف دراين كتاب، گردآورى نصوصى است كه حاوى اصول و چارچوب كلّى مسائل جنگ و صلح بوده و انديشه امام على(عليه السلام)در موردهمه جنگ هاى مكتبى وپيكارهاى مقدس از آن ميان به دست مى آيد.

خوارج از ديدگاه نهج البلاغه، حسين نورى، تنظيم: شهيد محمدتقى بشارت، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1361، 176 ص، رقعى.

اين كتاب چهره خوارج را با قلمى شيوا تبيين مى كند و در پايان نيز با «تحقيقى در علم غيب»، علم غيب را از ديدگاه قرآن بررسى مى كند و احاطه امامان به اين علم را بيان مى نمايد.

در پيرامون نهج البلاغه، سيدهبة الدّين شهرستانى، چ سوم، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 2+75 ص، وزيرى.

كتاب در پيرامون نهج البلاغه به موضوعاتى از قبيل نهج البلاغه چيست؟، مؤلف نهج البلاغه و هدف او، و توجه ادباى جهان به نهج البلاغه و منابع قديمى خطبه هاى نهج البلاغه مى پردازد. اينكتابهمچنينبهموضوعىراجع به خطبه شقشقيه پرداخته و مسائلى را در اين خصوص مطرح كرده است.

رابطه نهج البلاغه با قرآن، سيدجواد مصطفوى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359، 3+186 ص، وزيرى.

اين كتاب به موضوعات اهميت و اعجاز قرآن، قضاياى تاريخى قرآن، نهج البلاغه چيست؟، شرح حال نهج البلاغه، شروح نهج البلاغه، اختلاف نسخ نهج البلاغه، مطالب مساوى قرآن و نهج البلاغه، و مطالب مختلف قرآن و نهج البلاغه پرداخته و در پايان نيز با آوردن فهرست منابع و مآخذ، بر مورد وثوق بودن كتاب مى افزايد.

سخنان على(عليه السلام) از نهج البلاغه، جواد فاضل، تهران، چاپ رنگين، 75 ص، رقعى.

اين كتاب دربرگيرنده فرمان هاى حضرت على ابن ابيطالب(عليه السلام)به محمد بن ابى ابكر و مالك اشتر مى باشد، كه در پايان با عطر وصيت حضرت امير(عليه السلام) به فرزندش امام حسن مجتبى(عليه السلام)آراسته شده است.

سلوك و شهود در نهج البلاغه، محمدجواد رودگر، چ اول، بابلسر، نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه مازندران، 1377، 99 ص، رقعى.

اين كتاب درباره سلوك و شهود از ديدگاه نهج البلاغه، اوصاف سالكان الى اللّه، نهج البلاغه و مقامات و مراحل سلوك و شهود، مرگ آگاهى و مرگ باورى در نهج البلاغه، و اصول گرايى على(عليه السلام)، در نهج البلاغه بحث مى كند.

سيرى در نهج البلاغه، مرتضى مطهرى، چ دوم، قم، انتشارات صدرا، 1354، 20+15+316 ص، رقعى.

اين كتاب درباره نهج البلاغه، الهيات و ماوراءالطبيعه، سلوك و عبادت، حكومت و عدالت، اهل بيت و خلافت، موعظه و حكمت، و دنيا و دنياپرستى سخن مى گويد. در پايان نيز كتاب به فهرست آيات قرآن، احاديث نبوى(صلى الله عليه وآله) و ائمه(عليهم السلام)، اشعار، و اعلام زينت يافته است.

شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، چ دوم، قم، منشورات مكتبة آية الله العظمى المرعشى النجفى، 1404 هـ ق، 20 ج، (352) (336) (352) (280) (260) (456) (310) (308) (336) (292) (283) (292) (320) (283) (298) (299) (288) (419) (431) (464) ص، وزيرى.

اين كتاب 20 جلدى كه در ده جلد تنظيم شده است، تفسير خطبه ها، نامه ها و كلمات قصار نهج البلاغه مى باشد.

شناخت نهج البلاغه، محمد دشتى، چ پنجم، قم، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(عليه السلام)، 200 ص، وزيرى.

در اين كتاب، مجموعه اطلاعات عمومى پيرامون نهج البلاغه به گونه اى كلاسيك و هماهنگ گردآمده كه جزو كتاب هاى درسى و مسابقاتى تربيت معلم سراسر كشور نيز قرار گرفته است.

شگفتى هاى نهج البلاغه، جرج جرداق، ترجمه فخرالدين حجازى، تهران، انتشارات بعثت، بى تا، 8+455 ص، رقعى.

در اين كتاب موضوعات خاصى، از جمله على و خدا، على و پيامبران، على و محمد(صلى الله عليه وآله)، على و امامت، على و قرآن، على و دنيا، على و آخرت، على و عدالت، على و حكومت، على و اخلاق، و على و على، مورد بررسى قرار گرفته است. بخش هايى از كتاب نيز به گزيده اى از نامه ها، خطبه ها، و سفارش هاى حضرت على(عليه السلام) اختصاص يافته و در پايان شگفتى هايى از گفتار كوتاه امام تبيين شده است.

طرح ها و شيوه هاى آموزشى نهج البلاغه، محمد دشتى، قم، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(عليه السلام)، 250 ص، وزيرى.

اين كتاب نشان مى دهد كه حضرت على(عليه السلام)، مفاهيم و مبانى اعتقادى را در چه قالب ها و در پرتو جاذبه هنرى كدام طرح تجسمى، تفهيم و تعليم مى فرمودند.اين كتاب راهنماى خوبى جهت دبيران دينىوعلوم اسلامى است.

علوم الطبيعه فى نهج البلاغه، لبيب بيضون، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، محرم 1401، 26 ص، وزيرى.

اين كتاب درباره علم توحيد و فلك، و خلقت آسمان، خورشيد، ماه، زمين، كوه ها و حيات انسان ها و گياهان، از نگاه نهج البلاغه بحث مى كند.

كليدهاى شناسايى نهج البلاغه، محمد دشتى، چ اول، قم، نشر امام على(عليه السلام)، 1368، 192 ص، وزيرى.

در اين كتاب براى تفسير فرازهاى مشكل و متشابهات نهج البلاغه، حدود 36 اصل اساسى، در جرح و تعديل و ارزيابى و تفسير صحيح نهج البلاغه ارايه مى گردد كه اين مجموعه را روش هاى تفسير و ترجمه نهج البلاغه نيز مى توان ناميد.

كلام جاودانه، محمدرضا حكيمى، چ سوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1374، 5+6+264 ص، رقعى.

نويسنده در اين كتاب به مقوله هاى بسيار مهمى از نگاه نهج البلاغه پرداخته است كه در ذيل به اهم آن موضوعات اشاره مى كنيم:

1ـ سخنى چند پيرامون نهج البلاغه و آفاق آن;
2ـ سخن نهج البلاغه درباره انقلاب;
3ـ اهميت تأمل در نامه هاى نهج البلاغه;
4ـ راه اصلاح جامعه در نظر امام على بن ابيطالب(عليه السلام);
5ـ مسأله تهاجم فرهنگى; و ... .

مأخذشناسى نهج البلاغه، سيره و انديشه امام على(عليه السلام)، سيدحميد مطهرى، چ اول، قم، دبيرخانه مجمع گروه هاى معارف اسلامى دانشگاه هاى سراسر كشور، 1379، وزيرى.

اين كتاب به منظور آشنايى اجمالى دانشجويان با زندگى و شخصيت و مقام علمى و معنوى مرحوم سيدرضى، موضوعات و مباحثى كه در خطبه ها، نامه ها و كلمات قصار حضرت على(عليه السلام)بيان شده، و جهت آشنايى با شخصيت، زندگى و دوران حكومت و اتفاقات وارده در زمان امام على(عليه السلام) تدوين يافته است.

معجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه، محمد دشتى و سيدكاظم محمدى، چ دوم، قم، نشر امام على(عليه السلام)، 1369، 229+503 ص، رحلى.

اين معجم كه با جدول و راهنماى 10 نسخه معروف نهج البلاغه مى باشد، در پايان متن كامل نهج البلاغه با ترجمه آن را آورده است. اين كتاب با ويژگى هاى فوق، محقق را در سفر و حضر براى استفاده از نهج البلاغه يارى مى دهد تا از همراه داشتن كتب لغت و ترجمه هاى گوناگون بى نياز باشد.

نماز در نهج البلاغه، على رضا رجالى تهرانى، چ دوم، قم، دارالصادقين، 1377، 104 ص، رقعى.

اين كتاب درباره جلوه هاى نمازعلى(عليه السلام)، اقامه نماز; نشانه ملّيت اسلامى، حق نماز، اهميت نماز اول وقت، گناه زدايى نماز، كبرزدايى نماز، نماز و توبه،نماز درخانواده، نمازجمعه وجماعت، نماز شب و ... سخن مى گويد.

نهج البلاغه، سيدرضى، چ متعدد، جيبى، رقعى، وزيرى.

اين كتاب ارزشمند داراى 241 خطبه، 79 نامه و 480 كلمه از كلمات حكمت آميز حضرت على(عليه السلام) مى باشد كه بعد از قرآن مجيد، بهترين كتابى است كه مسلمانان در اختيار دارند. سيدرضى اين خطبه ها، نامه ها و كلمات را در كتابخانه وزير شاپور بن اردشير در بغداد جمع آورى، و آن ها را مرتب نمود; و چون طريق واضح هر كدام از اين منشأت، ابواب بلاغت را به ديده و انديشه ناظر مى گشود، آن را نهج البلاغه نام گذارد.

اين كتاب گرانبها تاكنون بيش از 50 ترجمه فارسى، 20 ترجمه به زبان هاى مختلف دنيا و يكصد و پنجاه شرح دارد، كه در ذيل ده ترجمه فارسى آن را معرفى مى كنيم.

1ـ محمد دشتى، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(عليه السلام);
2ـ سيدكاظم ارفع، انتشارات فيض كاشانى;
3ـ كاظم عابدينى مطلق،مؤسسه انتشاراتى آفرينه،1040 ص;
4ـ عبدالمجيد معاديخواه، نشر ذرّه، 942 ص;
5ـ ناهيد آقاميرزايى، انتشارات بهزاد، 1379، 944 ص;
6ـ جواد فاضل، انتشارات سوره، وابسته به حوزه هنرى سازمان تبليغات اسلامى، 755 ص;
7ـ محمدعلى انصارى، 1243 ص;
8ـ محسن فارسى، اميركبير;
9ـ احمد سپهر خراسانى، انتشارات اشرفى;
10ـ ناصر مكارم شيرازى، مؤسسه مطبوعاتى هدف.

يادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه، محققان متعدد، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1360، 391 ص، وزيرى.

كتاب مذكور، مجموعه اى از شانزده مقاله از حضرات آقايان محمدتقى جعفرى، حسن زاده آملى، محمدتقى فلسفى، آيت الله خامنه اى، عباسعلى عميد زنجانى، زين العابدين قربانى، جعفر سبحانى، آيت الله مكارم شيرازى، سيدجمال الدين دين پرور، دكتر سيد جعفر شهيدى، على دوانى، آيت الله حسين نورى و ... مى باشد.

هـ: معجزات و كرامت ها

320 داستان از معجزات و كرامات امام على(عليه السلام)، عباس عزيزى، چ اول، قم، انتشارات سلسله، 1378، 320 ص، وزيرى.

اين كتاب داراى 4 فصل است كه فصل اوّل معجزات حضرت على(عليه السلام)را درباب اعجاز امام على(عليه السلام)، تكلم امام على(عليه السلام) با خورشيد و اشياء، تكلم امام على(عليه السلام) با حيوانات، تكلم امام على(عليه السلام) با مردگان، معجزات امام على(عليه السلام) براى اهل كتاب، و فصل دوم اخبار غيبى آن حضرت را تبيين مى كند. فصل سوّم نيز به كرامات امام على(عليه السلام) در زمان حيات و فصل چهارم نيز به كرامات آن حضرت پس از شهادت مى پردازد.

قضاوت هاى حضرت على(عليه السلام)، محمدتقى شوشترى، ترجمه محمدعلى شيخ، تهران، انتشارات كتابخانه صدر، 1369، 12+267 ص، جيبى.

اين كتاب در آغاز، نگاهى كوتاه به تاريخ تشكيل حكومت در جهان و سير قضا تا زمان عباسيان دارد، و سپس سيرى از قضاوت هاى حضرت على(عليه السلام) را با عبارتى روان و سبكى مطلوب بيان مى كند.

و: سروده ها

در خلوت على(عليه السلام)، رضا معصومى، چ سوم، تهران، انتشارات حافظ نوين، 1376، 4+17+540، رقعى.

در اين كتاب زيباترين سروده هاى پارسى در مقام على(عليه السلام)جمع آورى گرديده و تهيه كننده با درج فهرستى 4 صفحه اى در پايان كتاب و آوردن نام شاعران، روشن كرده كه كتابش محصول سروده هاى 168 شاعر مى باشد.

در ساحل غدير، احمد احمدى بيرجندى، چ اول، مشهد، بنياد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، 1377، 184 ص، وزيرى.

در اين كتاب پس از پيش گفتارى كه خلاصه غدير است اسامى چهل و هشت تن از شاعران، همراه با شعرهايشان در موضوع غدير آمده است.
اين شعرها اكثراً درباره غدير و يا درباره وصايت و جانشينى اميرالمؤمنين(عليه السلام) و مسأله ولايت است.
در پايان كتاب، واژه نامه و آيات و احاديث و برخى از عبارات عربى كه در احاديث آمده، توضيح داده شده است.

شعراء الغدير، مركز الغدير فى الدراسات الاسلاميه، بيروت، مركز الغدير فى الدراسات الاسلاميه، 1420 هـ. ق، 500 ص، وزيرى.

در اين كتاب كليه شعراى غدير در شعر عربى، همراه با شعرشان معرفى شده اند.

غدير در شعر فارسى، سيدمصطفى موسوى گرمارودى، چ اول، دفتر نشر الهادى، 1374، 3+192 ص، وزيرى.

اين كتاب به نقل شعرهاى غدير از سروده هاى بيست و دو شاعر مى پردازد كه در آغازِ شعر هر يك از آن ها به بيان زندگينامه مختصرشان، شاعر را براى خواننده معرفى مى كند، و در پايان نيز نوع شعر را مشخص كرده كه تا حدى شعر دوستان مى توانند با سبك سروده ها آشنا شوند.

نهج البلاغه منظوم، محمدحسين سلطانى ارگانى كجورى، چ اول، تهران، انتشارات به آفرين، 1379، وزيرى.

خطبه ها،نامه هاوكلمات قصارحضرت على(عليه السلام)درنهج البلاغه به نظم درآورده شده و در اين مجموعه، گردهم آمده است. سرانيده نظم اين كتاب گرانسنگ را از تير ماه 75 آغاز و پس از يك سال به پايان رسانده است.

ز: كتاب شناسى

اعلام الغدير، عبدالله محمدى و محمد بهره مند و محمد محدّث، اشراف: سيدفاضل ميلانى، چ دوم، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1410 هـ. ق، 336 ص، وزيرى.

اين كتاب فهرست اعلام و اشخاص كتاب «الغدير فى الكتاب و السنه و الادب» علامه امينى است كه به طور كامل و مفصل نام اشخاص آن كتاب و هم چنين كنيه ها و شهرت ها و يا به هر شكلى از كسى ياد شده، آورده و آدرس ها را عموماً در نام معروف و مشهور اشخاص آورده است.

الغدير فى التراث الاسلامى، عبدالعزيز طباطبايى، چ دوم، قم، نشر الهادى، 1374، 342 ص، وزيرى.

نويسنده در اين كتاب به معرفى كتاب هاى مكتوب درباره حادثه غدير خماز قرن دوّم تا پانزدهمپرداخته است. كتاب مذكور شامل فهرست آيات، احاديث، كتب الغدير، فهرس المعجمى كتب الغدير، معجم مؤلفى كتب الغدير، و فهرست هاى اعلام، اماكن، اشعار، كتب و مصادر مى باشد. نويسنده پس از بيان عنوان كتاب، مختصرى از زندگانى هر مؤلف و منابع درباره وى را آورده است.

غدير در آئينه كتاب، محمد انصارى، چ اول، قم، انتشارات دليل، 1379، 435 ص، وزيرى.

اين كتاب به معرفى 414 كتاب مستقل درباره غدير به 8 زبان مى پردازد. كتب معرفى شده در اين اثر، كتب چاپى و خطى، از مؤلفين قرن اوّل تا پانزدهم هجرى مى باشد. در سال 1375 نيز كتابى تحت همين عنوان و از همين نويسنده در 302 صفحه از سوى انتشارات الهادى قم منتشر شده كه به معرفى 276 كتاب مستقل درباره غدير پرداخته است. كتاب منتشر شده از سوى انتشارات دليل، تكميل شده همان كتاب است.

كتاب شناسى جامع نهج البلاغه، ستاد احياى نهج البلاغه، چ اول، تهران، ستاد احياى نهج البلاغه، 1379، وزيرى.

اين كتاب شناسى، مشخصات و اطلاعات لازم هزار عنوان از كتاب هاى منتشر شده پيرامون نهج البلاغه را دربرمى گيرد. بيش از 50 ترجمه فارسى نهج البلاغه، 20 ترجمه به زبان هاى مختلف دنيا از جمله انگليسى، آلمانى، بوسنيايى، فرانسوى، تركى استانبولى، آلبانيايى، اردو، ... و 150 شرح نهج البلاغه به زبان هاى عربى و فارسى دارد و هم چنين معجم هاى نهج البلاغه را شامل مى شود. اين كتاب شناسى به صورت موضوعى تنظيم شده و بيش از بيست موضوع را دربرمى گيرد.

كتابنامه نهج البلاغه، رضا استادى، چ اول، تهران، بنياد نهج البلاغه، 1359. 68 ص، وزيرى.

اين كتاب كه درشش فصل تنظيم شده است به معرفى370كتاب در خصوص ترجمه نهج البلاغه، شرح نهج البلاغه، منتخب نهج البلاغه، مستدرك نهج البلاغه، مدارك نهج البلاغه و فهرست نهج البلاغه مى پردازد.

كتابنامه غديرخم،نادرمطلبى، چ اول، قم،نشرالهادى،1374، 31 ص، رقعى.

اين كتاب در دو بخش عربى و فارسى تنظيم شده، و در بخش اول پنجاه كتاب عربى و در بخش دوم هفتاد و پنج كتاب فارسى در موضوع غدير معرفى شده است. اين كتابنامه، قسمتى از «كتابنامه اميرالمؤمنين(عليه السلام)، امامت و ولايت، و نهج البلاغه» است.

گزيده كتابشناسى اميرالمؤمنين على ابن ابى طالب(عليه السلام)، چ اول، قم، مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى، 1376، وزيرى.

اين كتاب گزيده دويست اثر از آثار معرفى شده در كتاب «معجم ما كتب عن رسول و اهل بيت» است. ملاك گزينش، آثارى مى باشد كه اهل سنت درباره حضرت على(عليه السلام)نوشته اند.