گزارشي از گروه كارورزي تحقيق «فقه سياسي» مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(قدس سره)

 

 

گزارشي از گروه كارورزي تحقيق «فقه سياسي»
مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(قدس سره)

اهميت پژوهش بر هيچ صاحب بصيرتي پنهان نيست. يكي از شروط اساسي پيشرفت كشورهاي در حال توسعه، به ويژه كشورهاي اسلامي، توجه به امر پژوهش و تربيت پژوهشگر و صرف بودجه و امكانات لازم براي اين منظور است. بي ترديد، قلمرو علوم انساني نيز از اين امر مستثنا نيست. از اين رو، يكي از راه هاي اساسي پيشرفت، و نيز مقاومت در برابر تهاجم فرهنگي و توسعه و تبليغ فرهنگ خودي، توجه كافي به مقوله «پژوهش» است.

بر اين اساس، معاونت پژوهشي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(قدس سره) بر اساس طرح اوليه جناب حجة الاسلام فتحعلي، در جهت تحقق اهداف مشخص، اقدام به تشكيل گروه هاي «كارورزي» تحقيق نموده است. اهداف تشكيل اين گروه ها عبارت است از: 1. تعميق داده هاي آموزشي و جهت دهي آن به سوي پژوهش و گرايش هاي كاربردي; 2. تقويت انگيزه، جهت دهي و پرورش استعدادهاي پژوهشي; 3. آموزش و تقويت روش ها و مهارت هاي اصلي پژوهش در دانش پژوهان; 4. بسترسازي پژوهش و تأمين نيروهاي پژوهشيار و پژوهشگر.

امور كارورزي تحقيق، بستري را فراهم مي كند تا دانش پژوهان مقطع كارشناسي ارشد مؤسسه در رشته هاي گوناگون، فنون و مهارت هاي تحقيق و پژوهش را در عمل و زير نظر مربّيان مجرّب، فرا گيرند. براي اين امر، ابتدا افراد مستعد و علاقه مند از سوي مدير هر گروه معرفي مي شوند و پس از طي روال اداري و تشكيل پرونده، فعاليت هاي كارورزي تحقيق را با مربّي موردنظر آغاز مي كنند.

بر اساس طرح مصوّب، كار كارورزي تحقيق طي سه مرحله شش ماهه انجام مي شود كه جزئيات كار و شرح وظايف هر يك از مربّيان و كارورزان در طول اين سه مرحله، مشخص و تعريف شده است.

تشكيل گروه هاي كارورزي تحقيق با استقبال خوبي از سوي دانش پژوهان و استادان مواجه شده است، به گونه اي كه از شروع اولين گروه كارورزي تحقيق در سال 1381 تاكنون، تعداد 16 گروه، دوره كارورزي خود را پشت سر گذاشته و 8 گروه نيز در حال برگزاري دوره هستند.1

عناوين رشته ها و موضوعات آنها به شرح ذيل است:

الف. گروه هاي پايان يافته: از ميان اين گروه ها، شش گروه در رشته دين شناسي با موضوع «فلسفه دين»، دو گروه در رشته فلسفه با دو موضوع «معرفت شناسي» و «فلسفه دين»، شش گروه در رشته علوم سياسي با موضوعات «فقه سياسي»، «تاريخ و انديشه معاصر»، «تاريخ مشروطه»، «انديشه سياسي»، «روابط بين الملل» و «جريان شناسي تاريخ عصر پهلوي»، يك گروه در رشته تاريخ با موضوع «تاريخ ائمّه اطهار(عليهم السلام)» و يك گروه در رشته مديريت كار خود را به پايان رسانده اند.

ب. گروه هاي در حال اجرا: اكنون در چهار رشته علوم قرآني، روان شناسي، دين شناسي و فلسفه، چند گروه فعّال هستند و هر رشته شامل دو گروه با موضوعات متفاوت است.

هر يك از اعضاي گروه هاي كارورزي تحقيق به منظور تمرين عملي مهارت هاي فراگرفته و انجام نمونه كوچكي از يك تحقيق روشمند و استاندارد، با راهنمايي هاي مربّي گروه، يك يا دو مقاله پژوهشي تدوين نموده، در پايان دوره، ارائه مي نمايد.

يكي از گروه هاي موفق كارورزي، گروه «فقه سياسي» است. اين گروه، كه متشكّل از طلّاب درس خارج حوزه و دانش پژوهان مقطع كارشناسي ارشد و دكتراي رشته هاي علوم سياسي، حقوق و الهيّات و معارف اسلامي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(قدس سره)است، در سال تحصيلي 1380 ـ 1381 فعاليت خود را زيرنظر جناب حجة الاسلام استاد كعبي آغاز كرد. هدف از اين دوره تسلّط دانش پژوهان بر متون فقهي و شيوه بررسي بحث هاي فقهي ـ سياسي و نيز بالا بردن توانايي آنها در زمينه مهارت هاي تحقيقي و نگارشي است. در سال تحصيلي 1380 ـ 1381 بحث «فقه الجهاد» توسط ايشان تدريس گرديد و مطالب آن به صورت جزوه اي تحت عنوان «الحصيلة حول الجهاد الابتدائي» تحقيق و نگارش شده است.

از سال تحصيلي 1381ـ 1382 طرحي سه ساله با عنوان «آثار جهاد در روابط بين الملل» ارائه گرديد. ابتدا چند بحث مهم و پايه اي در اين زمينه مورد بررسي قرار گرفت: بحث «فلسفه جهاد از ديدگاه اسلام»، «اهداف جهاد در اسلام»، «مناط قتال در قرآن» و «مناقط قتال در روايات». سپس بحث «دعوت»، «تأليف قلوب» و «جهاد مالي» و همچنين «حمايت مسلّحانه از دعوت و دعوت كنندگان» از جمله بحث هاي طرح شده بود.

در سال 1382 ـ 1383 بحث «جهاد و بلوك بندي جهان» و «جهاد و شناسايي در حقوق و روابط بين الملل» مورد بررسي قرار گرفت. در سال 1383 ـ 1384 نيز بحث «ترور از ديدگاه اسلام» (محاربه، افساد، بغي) مطرح شد.

از ديگر فعاليت هاي گروه فقه سياسي، تشكيل جلسات هفتگي با حضور دانش پژوهان و استادان به منظور بررسي مباحث مربوط به حوزه فقه سياسي بود، علاوه بر آن، مطالبي را كه در كلاس هاي درسي گروه عنوان مي شد دانش پژوهان پس از مراجعه به متون فقهي، آيات و روايات، تحقيق و نگارش مي كردند. با توجه به بحث هاي طرح شده در زمينه فقه روابط بين الملل، تحقيقات مستقلي نيز توسط دانش پژوهان انجام گرفته است.

در اين شماره نشريه معرفت، حاصل مقالات گروه فقه سياسي به چاپ رسيده است كه اميد است مورد توجه و استفاده استادان و دانش پژوهان محترم قرار گيرد.

در پايان، از محضر همه استادان و عزيزاني كه از ابتدا تاكنون عنايت خود را به گروه «كارورزي تحقيق» مبذول داشته، و در رشد و شكوفايي و تعالي آن نقشي داشته اند، سپاسگزاريم.

امور كارورزي تحقيق


  • پى نوشت ها

    1ـ يادآور مي شود كه اكنون بعد از گذشت 4 سال از شروع دوره هاي كارورزي تحقيق و به دنبال انجام ارزيابي و بررسي نقاط قوت و ضعف برنامه هاي گذشته، تغييراتي اساسي در روند تشكيل و اجراي گروه هاي كارورزي تحقيق پيش بيني شده است كه به صورت آزمايشي در حال اجراست و پس از قطعي و مصوب شدن آن به اطلاع استادان و دانش پژوهان خواهد رسيد.