«معرفت» و الزامات فراروى رسانه‌اى

 

 

 

 

«معرفت» و الزامات فراروى رسانه‌اى

سيد محمدرضا طالبيان

اشاره

هر رسانه ارتباطى، اعم از نوشتارى و غير نوشتارى، داراى دو جهت و حيثيت متمايز است: جهت محتوايى; جهت ظاهرى و تكنيكى.

يك رسانه آن‌گاه مى‌تواند درست گام بردارد، كه دو جهت يادشده را توأمان و دوشادوش يكديگر مورد توجه قرار دهد و از هيچ‌يك غفلت نورزد; چرا كه غفلت از هريك، ناكامى در دستيابى به اهداف رسانه‌اى را در پى خواهد داشت. براى نقد و بررسى عملكرد يك رسانه هم، با تفكيك همين دو جهت مى‌توان به نتيجه رسيد. مطلوب ما در اينجا نقد و بررسى عملكرد مجله معرفت است.

الف. عملكرد محتوايى معرفت

ويژگى‌هاى مثبت

1. طرح مطالب تخصّصى: ارائه نشريات تخصصى‌در ايران امرى چندان ديرپا نيست، مى‌توان گفت: معرفت يكى از پيشگامان اين راه است. معرفت با پى‌گيرى اين امر، در واقع، نقش تغذيه مخاطبان خاص را دنبال مى‌كند و مى‌كوشد تا نشريه به بازار مطالب عوامانه و متخصصانه تبديل نشود.

2. اهتمام به نقد: معرفت مى‌كوشد تا حتى‌الامكان گزارش‌هايى كه از يك مكتب يا انديشه مى‌شود، با نقد و بررسى همراه منتشر نمايد. اين امر به ارايه چهره واقعى آن مكتب و انديشه يارى مى‌رساند.

3. اهتمام به «ترجمه»: ترجمه انديشه‌هاى ديگران و مطالب تخصّصى از متون لاتين يكى از نكات مثبت معرفت است كه به رشد و بارورى انديشه‌ها يارى مى‌رساند.

‌4. رويكرد ويژه‌نامه‌اى: معرفت در يك گام درست مى‌كوشد در هر شماره، عمده مطالب را در يك راستا ويژه قرار دهد تا بلكه به مدد آن، دست كم در يك حيطه خاص بتوان به يك جمع‌بندى نسبى رسيد. اين امر از تشتّت مباحث خاص در شماره‌هاى مختلف جلوگيرى مى‌كند. مطالب يادشده پاره‌اى از ويژگى‌هاى مثبت معرفت از حيث محتوا بود.

ويژگى‌هاى منفى

1. عدم جلب آراى انديشمندان گوناگون: آنچه در معرفت مى‌بينيم عمدتاً مقالات و مطالب دانش‌آموختگان يك نهاد خاص است. گويى كه ديگران از آن منفصل و مهجورند. گرچه معرفت درهاى خود را به روى آرا و انديشه‌هاى مختلف گشوده است، اما بايد توجه داشت كه همواره نمى‌توان به انتظار نشست و اقدامى در اين راستا نكرد.

2. عدم توجه كافى به روزآمد كردن مطالب نشريه: در نگاه كلى، گرچه مطالب معرفت عمدتاً مطالب جديد و قابل بحث‌اند، اما بايد به تقدم و تأخر برخى مباحث بر برخى ديگرازجهت‌طرح‌درحيطه‌رسانه‌هاتوجه‌داشت. اگرمطلبى‌دررسانه‌هاى‌انديشه‌اى موضوعيت ويژه مى‌يابد، نبايد از آن غافل شد.

3. ناتوانى در ايجاد كانون گفتمانى: نمى‌توان انكار كرد كه پاره‌اى از نشريات تخصّصى انديشه‌اى در كشور موجد يك كانون گفتمان بوده و در حوزه فعاليت خود محوريّت طرح مباحث تئوريك را به دست دارند. اما به نظر مى‌رسد كه معرفت از اين نظر تاكنون ناموفق بوده و آرام و بى‌صدا در گوشه‌اى‌كوچك‌به‌فعاليت خود ادامه مى‌دهد.

4. كمبود ابداعات تئوريك در معرفت: نمى‌توان كتمان كرد كه معرفت به نقد آرا و انديشه‌ها اهتمام ويژه دارد. اما نقد يك انديشه تنها جنبه سلبى دارد و ارايه نظر جديد جنبه ايجابى و همين دومى است كه در معرفت برجسته نيست.

5. مغفول ماندن پاره‌اى از مباحث تخصّصى: گرچه معرفت به اهم مباحث مى‌پردازد اما مباحثى هم هستند كه در اين ميان مورد غفلت قرار مى‌گيرند. از جمله مباحث مردم‌شناختى، معناشناسانه، مباحث دلالات و فلسفه زبان، فلسفه علم و معرفت‌شناسى معاصر و...

6. استمرار بيش از حد پاره‌اى از مباحث: گاه پاره‌اى از مطالب منتشر شده در معرفت بيش از اندازه استمرار مى‌يابند و اين امر ملالت‌آور و خسته‌كننده است.

7. طرح مطالب ناهمخوان با هدف معرفت: پاره‌اى از مباحث منتشرشده در معرفت بى‌آن‌كه نظرى به محتوايشان داشته باشيم، در راستاى اهداف معرفت نيستند و با ديگر مطالب تخصصى نشريه هماهنگ نمى‌باشند. اگر بناست در نشريه از مطالب غيرتخصصى هم استفاده شود، مى‌بايست قسمت‌هايى چون شعر، نقد ادبى، سينما و... براى خود جايى داشته باشند.

8. عدم معرفى تازه‌هاى انديشه: هراز چند گاهى اثرى در معرفت تبليغ مى‌شود، اما اين امر اولا، هنوز به يك جهت‌گيرى تبديل نشده است ثانياً، تنها در حدّ تصوير و معرفى نام اثر و نويسنده آن بوده است و ثالثاً، آثار انديشمندان غربى را شامل نمى‌شود.

9. كاستى‌هايى در امر ترجمه: پيش‌تر از اهتمام معرفت به ترجمه آراى انديشمندان غربى به عنوان يكى از ويژگى‌هاى مثبت آن سخن گفتيم، اما اين رويكرد معرفت دچار يك نقيصه است و آن اين‌كه تنها به ترجمه آثار زبان انگليسى اكتفا مى‌شود ولى به ساير زبان‌ها از جمله متون آلمانى و فرانسوى اهتمام نمى‌شود.

ب. عملكردظاهرى معرفت

ويژگى‌هاى مثبت

1. تحول نسبى در پاره‌اى عناوين روى جلد;

2. استفاده از قطعات ادبى بر روى جلد;

3. استفاده از كاغذ مرغوب و چشم نواز;

4. ارايه خلاصه عربى و انگليسى مطالب;

جنبه‌هاى فرم‌گرايانه منفى

1. مشكل قطع و اندازه معرفت: معرفت بايد به يكى از اين دو امر تن دهد: اگر در قطع بزرگ منتشر مى‌شود، مى‌بايد از قطر جلد آن كاست و ظاهرى ظريف‌تر و آراسته‌تر براى آن فراهم كرد و گرنه مى‌بايد در قطع كوچك‌تر منتشر شود.

2. عدم ارايه طرح روى جلد مناسب: طرح‌هاى روى جلد در معرفت از جذابيّت و نوآورى و سبك‌هاى جديد برخوردار نيستند و از مشكل عدم روزآمدى رنج مى‌برند.

3. عنوان نامناسب: عنوان نشريه از جذابيّت برخوردار نيست و نيز خلاصه مطالب كه بر روى جلد مى‌آيند، جايگاه و طرح مناسب و زيبايى ندارند.

4. عدم استفاده از طرح‌هاى داخلى: در صفحات مجله، طرح‌هاى گرافيكى مناسب و روزآمدى وجود ندارد. البته، اين امر، امروزه جايگاه ويژه و خاصى را در نشريات تخصصّى براى خود پيدا كرده است.