سخن آغازین

عاشورا؛ الگوى بيدارى اسلامى

بيدارى اسلامى، خيزش و جنبش مردمى فرامذهبى، فراملى، قومى، نژادى و سرزمينى است كه در همه جا به چشم مى‏خورد. اين جنبش مردمى، كه به «بيدارى اسلامى» نامبردار است از آن تعابيرى ديگرى همچون «الصحوه الاسلاميه، الحركة الاسلامية، اليقظه الاسلامية، البعث الاسلامى، التيار الاسلامى» نيز شده است.1 نهضت عاشورا مى‏تواند الگوى تمام‏عيار و كامل براى بيدارى اسلامى تلقى شود كه جوهره آن، مبارزه با بى‏عدالتى، تبعيض، فساد، تباهى اجتماعى و بدعت‏هاست كه هيچ‏يك در قلمرو زمانى و يا جغرافيايى خاصى محدود نبوده است.

عاشورا بزرگ‏ترين درس حماسى، سمبل شهادت‏طلبى، ظلم ‏ستيزى، عدالت‏خواهى و پاكسازى عقيده است؛ واقعه‏اى كه در طول تاريخ هيچ‏گاه خاموش نشده، خيزشى كه آزادگى، آزادى‏خواهى، شهادت‏طلبى، ايثار، از خودگذشتگى، عبوديت، معرفت، عزّت نفس، كرامت، صبر، جوانمردى، بردبارى و جهاد در راه عقيده را به همه بشريت آموخته است و با گذشت زمان، ابعاد آن برجسته‏تر و شفاف‏تر مى‏گردد.

قيام حسينى، حماسه‏اى بى‏نظير در طول تاريخ است كه الهام‏بخش نهضت‏ها، جنبش‏هاى شيعى، بلكه ساير نهضت‏ها در برابر كانون‏هاى ظلم و ستم، كفر و نفاق بوده است. عاشورا، صرفا يك تراژدى نيست، بلكه سمبل و نماد مقاومت و ايستادگى در برابر ظلم، طغيان و انحراف از مبانى و ارزش‏هاى اصيل دينى است كه امروزه محور وحدت مسلمانان جهان و حتى آزادى‏خواهان جهان در جنبش‏هاى ضدسرمايه‏دارى جوامع غربى شده است.

در جوامعى كه روح حماسى، بصيرت، خودآگاهى، ظلم‏ستيزى، مقاومت و بيدارى مرده است، بزرگ‏ترين خاصيت قيام و ظلم‏ستيزى و شهادت‏طلبى اين است كه اين روح مرده را بيدار مى‏كند. اين بيدارى، ملتى را آگاه و بيدار مى‏كند. حماسه حسينى، حماسه فرازمانى، فرامكانى، الگو و اسوه است؛ زيرا ارزش‏هاى مطرح در آن، ارزش‏هاى فراملى، فراسرزمينى و فرازمانى است. نهضت عاشورا، به همه مظلومان تاريخ درس ايستادگى، مبارزه، حماسه و مقابله با فساد و ظلم مى‏دهد. جالب اينكه اولين بار كه گاندى مصلح بزرگ هند وارد سازمان ملل شد، 72 نفر از ياران خود را با خود به سازمان ملل آورد؛ به تعداد ياران امام حسين عليه‏السلام در كربلا، تا الگو بودن نهضت حسينى را به جهانيان نشان دهد.

فوكوياما در كنفرانس اورشليم، در بحث از «بازشناسى هويت شيعه» مى‏گويد: شيعه پرنده‏اى است كه افق پروازش بسيار بالاتر از تيرهاى ماست. پرنده‏اى است كه دو بال دارد، بال سبز و بال سرخ. بال سبز اين پرنده «مهدويت و عدالت‏خواهى» است و بال سرخ آن «شهادت‏طلبى» است كه ريشه در حماسه كربلا دارد و آن را ماندگار كرده است.

بيدارى اسلامى، با الهام از حماسه حسينى، داراى ويژگى‏هاى ذيل است: اصلاح‏طلبى، عدالت‏خواهى، ظلم‏ستيزى و آزادگى؛ يعنى دقيقا الگوگرفته از قيام حسينى و اهداف نهضت عاشورا. به نطر مى‏رسد آنچه امروز ما در جهان اسلام تحت عنوان «بيدارى اسلامى» شاهديم، مجموعه تحولات فكرى اجتماعى و سياسى جوامع اسلامى، با هدف بازگشت به حاكميت قرآن، سنت و ارزش‏هاى اسلامى در زندگى سياسى، اجتماعى و نوسازى تمدن اسلامى است. به عبارت ديگر، بيدارى اسلامى به معناى زنده شدن دوباره اسلام در پرتو اسلام اصيل است. تجديد حيات اسلام در كالبد فرد و جامعه كه در پرتو آن، استقلال، عدالت و ارزش‏هاى دينى، جانى دوباره مى‏گيرند. اين بيدارى، ارتباطى تنگاتنگ با نهضت عاشوراى امام حسين عليه‏السلام دارد؛ نهضتى كه هرگز خاموش‏نشدنى است و حماسه‏اى جاودانه و ماندگار است.


1ـ عمر احمد عمر، يقظه المسلمين فى القرن العشرين، المؤتمر الدولى الثانى عشر للوحدة الاسلاميه، 1421، ص 63ـ107.