برگزيدگى قوم بنى اسرائيل از منظر كتاب اشعياى نبى و قرآن كريم

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 183 ـ اسفند 1391، 15ـ25

دل آرا نعمتى پيرعلى*

چكيده

برترى و برگزيدگى ملتى در پيشگاه الهى وابسته به ملاك ها و معيارهايى است. استخراج و بررسى اين ملاك ها و معيارها و نيز تشخيص مصاديق واقعى برگزيدگى بر اساس متون مورد وثوق اديان و تطبيق آنها، از مهم ترين مسائلى است كه موجب راهيابى به تعاليم حقيقى اديان گشته و تلقى هاى سليقه اى و منفعت طلبانه را آشكار مى سازد.

     كتاب اشعياى نبى كه جزو كتب انبياى متأخر در مجموعه عهد قديم است. علاوه بر اشتمال بر مباحث اعتقادى و پيش گويى ها، خصوصيات قوم بنى اسرائيل را به تفصيل مطرح كرده است. اين خصوصيات كه انطباق كامل با آيات قرآن كريم دارد، قوم بنى اسرائيل را قومى طاغى معرفى مى كند كه برخلاف مفاد ميثاق الهى (ملتزم نمودن آنان بر توحيد و اعمال مؤمنانه) با آلوده شدن به انحرافات عقيدتى و اخلاقى، از خدا و دين موسى عليه السلام و پيامبران پس از آن حضرت، اعراض نموده و به انواع گناهان فردى و اجتماعى دچار گشته اند؛ گناهانى كه عقوبت هاى دنيوى و اخروى را براى آنان در پى داشته است. بر اين اساس، مى توان اذعان داشت كه برگزيدگى قوم بنى اسرائيل محدود به زمان و مشروط به معيارهاى ايمانى و عملى است و قابل تعميم بر آن قوم در هر عصر و با هر عقيده و عملكردى نمى باشد.

 

كليدواژه ها: بنى اسرائيل، برگزيدگى، كتاب اشعياى نبى، قرآن كريم.


* استاديار دانشگاه آزاد اسلامى واحد كرج.                                                                   dlrnemati@gmail.com

دريافت: 19/3/91               پذيرش: 1/11/91.


مقدّمه

كتاب اشعياى نبى به عنوان يكى از منابع مكتوب دين يهود، مورد وثوق يهوديان و مسيحيان بوده و مشتمل بر سخنان، مكاشفات، اعتقادات و پيشگويى هاى اشعياى نبى (يكى از انبياى بنى اسرائيل) مى باشد كه هفتصد سال پيش از مسيح مى زيسته است (كتاب مقدس، بى تا، ص 641).

     بررسى و تحليل توصيفات اين كتاب از قوم بنى اسرائيل، به صورتى بديع و بى سابقه، ترسيم دقيقى از حالات، خصوصيات و به ويژه وصف برترى و برگزيدگى اين قوم از منظر كتاب اشعياى نبى ارائه مى دهد و اعتقاد برترى قومى خاص را با استناد به منبع مورد وثوق آن قوم، به چالش كشيده و مشتركات آن را با آموزه هاى قرآن كريم مورد تأكيد قرار مى دهد.

     از اين رو، پرسش اصلى در اين تحقيق اين است كه ملاك برترى و برگزيدگى در نزد خداوند چيست؟

     پرسش هاى فرعى نيز عبارتند از:

     1. آيا بر اساس آموزه هاى كتاب اشعياى نبى، قوم بنى اسرائيل بى هيچ قيدى قوم برتروبرگزيده خداوند است؟

     2. كتاب اشعياى نبى به عنوان يكى از منابع مورد وثوق يهوديت، چه تصويرى از قوم بنى اسرائيل ارائه مى دهد؟

     3. آيا تعاليم قرآن كريم و كتاب اشعياى نبى در اين خصوص مشتركاتى دارند يا خير؟

     بر اين اساس، مقاله حاضر ضمن معرفى كتاب اشعياى نبى و تعاليم آن در خصوص قوم بنى اسرائيل و نيز بيان مشتركات آن با قرآن كريم، به تبيين ملاك برترى در پيشگاه الهى مى پردازد.

معرفى كتاب اشعياى نبى

عهد قديم نامى است كه پيروان آيين مسيحيت در مقابل عهد جديد به كتاب يهوديان اطلاق نموده اند. عهد قديم كه در حدود سه چهارم از كتاب مقدس را شامل مى شود، مجموعه اى از 39كتاب است كه هريك داراى عنوانى خاص مى باشد. بخش هاى اصلى عهد قديم عبارتند از: «تورات»، «انبيا» (شامل انبياى متقدم و انبياى متأخر) و «كتاب ها».

     انبياى متأخر عبارتند از اِشعيا، اِرميا، حزقيال و انبياى دوازده گانه. موضوع اصلى در بخش انبياى متأخر، پيش گويى است (كلباسى اشترى، 1384، ص 180).

     كتاب اشعياى نبى، كه يكى از كتب بخش انبياى متأخر است، شامل پيام هايى است كه خدا در عالم رؤيا به اشعيا پسر آموص داده است (اشعيا: 1:1). اين كتاب حجيم ترين كتاب پيامبران عهد قديم است، و داراى شصت و شش باب مى باشد. موضوع اصلى كتاب اشعيا پيش گويى است، اما علاوه بر آن، به مسائل مختلف از جمله اعتقادات، عبادات، مسائل اخلاقى و فساد رهبران و مردم بنى اسرائيل پرداخته و در مقام نكوهش بنى اسرائيل، وعده نابودى اين قوم را داده است. اعتقاد سنتى اين است كه اشعياى نبى اين كتاب را نگاشته است، اما نقادان جديد كتاب مقدس بر اين باورند كه اشعياى نبى تنها بخش اول اين كتاب، يعنى باب هاى اول تا سى و نه را نوشته است. باب هاى 40 تا 50 را فردى ناشناخته نوشته كه او را اشعياى دوم مى نامند و باب هاى 56 تا 66 را نيز فرد ناشناخته ديگرى به نام اشعياى سوم نوشته است (سليمانى اردستانى، 1382، ص 111). برخى نيز از باب 40 به بعد را نوشته فردى ملقب به اشعياى دوم مى دانند كه از پيامبران ايام اسارت بوده و نام و نشانش مجهول باقى مانده است (ناس، 1385، ص 531).

معرفى بنى اسرائيل

بنى اسرائيل كه پيش از يعقوب عليه السلام، «عبرانيان» ناميده مى شدند (خرمشاهى، 1377، ج 1، ص 391) نام قومى كهن است كه در قرآن از آن فراوان ياد شده است. كثرت يادكرد اين قوم در قرآن كريم مبين اهميت شناسايى اين قوم از منظر قرآن است.

     واژه «اسرائيل» در قرآن كريم به عنوان نام حضرت يعقوب دو بار به كار رفته است (آل عمران: 93؛ مريم: 58). اين واژه به معناى برگزيده خدا، بنده خدا (زمخشرى، 1407ق، ج 1، ص 130) و كسى كه تحت تدبير الهى است، مى باشد (مصطفوى، 1360، ج 1، ص 72). معناى «پيروز بر خدا» نيز براى اين واژه به كار رفته است. اين معنى به عباراتى از سفر پيدايش (32: 24ـ30) اشاره مى كند كه براساس آن خدا بر يعقوب عليه السلام ظاهر شد و با او كشتى گرفت و سرانجام يعقوب بر او