وجود رابط در اندیشهی صدرالمتألهین
/ دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) / esmail.sh@iran.irArticle data in English (انگلیسی)
سال بیست و ششم ـ شماره 243 (ویژة فلسفه)
اسماعیل شابندری / دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره esmail.sh@iran.ir
محمد سربخشی / استادیار گروه فلسفه مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره Sarbakhshi50@Yahoo.com
دریافت: 18/5/96 پذیرش: 27/10/96
چکیده
«وجود رابط یا رابطی» دارای دو اصطلاح منطقی و فلسفی است. این اصطلاح ابتدا در منطق و در رابطة بین قضایا مطرح گردیده است. در منطق، وجود رابطی وجودی فی غیره دارد و در مقابل وجود فی نفسه است. در اصطلاح فلسفی، وجود رابطی، وجودی لغیره دارد و در مقابل وجود مستقل و لنفسه قرار می گیرد. از نظر صدرالمتألهین، وجود رابطی در کلام فیلسوفان، دو اصطلاح دارد: یکی معنای حرفی که به عنوان رابط قضایا از آن یاد می شود، و دیگری وجود لغیره. صدرالمتألهین ضمن جعل اصطلاحی جدید برای وجود رابط و اثبات وجود رابط معلول، آن را فاقد حیثیت مستقل از علت خود می داند. در دیدگاه وی، معلول قابل اشاره نیست و هیچ حکمی بدون تسامح بر آن حمل نمی شود. وی از وجود رابط معلول، وحدت شخصی وجود را نتیجه می گیرد. این مقاله به روش توصیفی در پی ارائه و بررسی استدلال صدرالمتألهین بر اثبات وجود رابط است. باید گفت: اگرچه وجود رابط معلول مدنظر وی قابل اثبات است، اما مستلزم وحدت شخصی وجود نیست.
کلیدواژه ها: صدرالمتألهین، وجود، وجود مستقل، وجود رابطی، وجود رابط معلول.
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین، 1362، وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
- ابنسینا، حسينبن عبدالله، 1400ق، رسائل، قم، بیدار.
- تفتازانی، سعدالدين، 1409ق، شرح المقاصد، به اهتمام عبدالرحمن عمیده و اشرف صالح موسی، قم، منشورات الشریف الرضی.
- جوادی آملی، عبدالله، 1376، رحیق مختوم، شرح حکمت متعالیه، قم، اسراء.
- خادمی، عینالله، 1380، علیت از دیدگاه فیلسوفان مسلمان و فیلسوفان تجربهگرا، قم، بوستان کتاب.
- رضايي، مرتضي، 1391، حقیقت آفرینش از دیدگاه صدرالمتألهين و نقد و دلایل عقلی و نقلی وی بر آن، رسالة دكتري، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- سهروردي، شهابالدين، 1373، حکمت اشراق، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شکر، عبدالعلی، 1389، وجود رابط و مستقل در حکمت متعالیه، قم، بوستان کتاب.
- صدرالمتألهين، 1360، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، مشهد، المرکز الجامعی للنشر.
- ـــــ ، 1363، المشاعر، تهران، کتابخانه طهوری.
- ـــــ ، 1383الف، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، تصحیح و تعلیق حسن حسنزاده آملی، چ دوم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- ـــــ ، 1383ب، الحکمة المتعایة فی الاسفار العقلیة الاربعة، به ضمیمه تعلیقات محقق سبزواری، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1981م، الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، بیروت، دار احياء التراث العربي.
- عبوديت، عبدالرسول، 1380، هستیشناسی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- ـــــ ، 1388، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- غفاری، ابوالحسن، 1394، قانون علیت در فلسفه اسلامی و تحلیل تطورات، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- مصباح، محمدتقي، 1393، شرح الاسفار الاربعه، تحقیق و نگارش محمدتقی سبحانی، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- مطهری، مرتضی، 1380، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- نبویان، سیدمحمدمهدی، 1395، جستارهایی در فلسفه اسلامی، قم، حکمت اسلامی.



