واكاوي معناي «عقل سليم» از منظر علامه طباطبائي

  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 936.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 862.
قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

سال بيست و هفتم ـ شماره 244 (ويژة کلام)

اميد آهنچي / استاديار دانشگاه صنعتي شريف                                                                                                    ahanchi@sharif.ir

دريافت: 9/5/96                           پذيرش: 14/9/96

چکيده

عقل و ‌عقلانيت همواره ‌در بستر تاريخ بشري، از ارزش و اعتبار خاصي برخوردار بوده است؛ اما آنچه محل اختلاف آراء و همچنين توجه انديشمندان است ويژگي‌ها و مختصات عقل سليم است؛ زيرا اگر عقل با سلامت فطرت همراه نباشد، بيش از آنکه مفيد و ارزشمند باشد، عاملي براي اضمحلال و ويرانگري محسوب مي‌شود. از سوي ديگر، علامه طباطبائي يکي از ‌بزرگ‌ترين حکيمان متأله قرن اخير به‌شمار مي‌رود. بنابراين، تبيين آراء ايشان از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بدين‌روي اين مقاله در پي آن است كه از منظر اين شخصيت ممتاز، به اين سؤال پاسخ دهد كه شروط و موانع دستيابي به عقل ‌سليم ‌چيست؟ بدين منظور، ابتدا به واکاوي معناي لغوي و اصطلاحي «عقل» در آثار علامه طباطبائي همت ‌گمارده و سپس به شروط دستيابي به عقل سليم از منظر ايشان، با تفکيک شرط لازم و شرط کمال، و همچنين به موانع دستيابي به عقل سليم ‌و پايبندي به نتايج آن پرداخته است. نتايج اين مقاله نشان مي‌دهد که از منظر علامه، رعايت اصول منطقي، شرط لازم؛ و رعايت تقوا، عمل به علم قبلي و همچنين ورود در ولايت‌ الهي جزو شروط کمال براي دستيابي‌ به عقل سليم است. طغيان غرايز، پيروي‌ از گمان و همچنين تقليد بدون پشتوانة عقلي به عنوان مهم‌ترين مانع براي دستيابي به عقل سليم، و پيروي ازهواي نفس‌ و تسلط قوة واهمه عواملي براي عدم پايبندي به نتايج عقل سليم محسوب مي‌شود.

كليدواژه‌ها: عقل‌ سليم، علامه ‌طباطبائي، سلامت‌ فطرت، عقل ‌قرآني.