سخن آغازين


سخن آغازين

1. شايد در دو دهه اخير، بيشترين حجم مباحث دين‌پژوهي به طور عام، و فلسفه دين به طور خاص، موضوع تحقيق و پژوهش پيرامون كثرت‌گرايي ديني بوده است. اين موضوع داراي ابعاد و مسائل گوناگوني از جمله ابعاد معرفت‌شناختي، حقيقت‌شناختي، رفتاري و نيز نجات‌شناختي است. تحقيقي كامل در اين حوزه، لاجرم بايد به همه اين مباحث، نظري خاص افكنده، و در هر عرصه‌اي، ديدگاهي صائب ارائه دهد. در اين شماره، به بُعدي خاص از مبحث كثرت‌گرايي ديني با نگاهي ديني و مبتني بر آموزه‌هاي اسلامي نظر خواهيم داشت.

2. آيا انسان از خلقتي مستقل برخوردار بوده است و بدون اينكه در فرايندي تكاملي به شكل كنوني درآمده باشد، با اراده مستقل الهي آفريده شده يا خير؟ اين معنا و اين موضوع و نيز مراحل حيات آدمي، جزو مسائل مهم حوزه انسان‌شناسي است كه انديشمندان مختلف درباره آنها ديدگاه‌هاي حتي متناقض ارائه نموده‌اند. بي‌ترديد آشنايي با نظر فيلسوف و مفسّر بزرگ جهان اسلام، علّامه طباطبائي در اين زمينه جالب توجه و مفيد است.

3. رمز و راز ختم نبوّت و اينكه چرا پس از پيامبر گرامي صلي‌الله‌عليه‌و‌آله پيامبر ديگري فرستاده نمي‌شود، چيست؟ آيا بي‌نيازي از معارف آسماني، به دليل كامل شدن عقل ناقص انسان است و يا اينكه سرّ ديگري در اين ميان وجود دارد؟ در مقاله «خاتميت و عقل در آثار شهيد مطهّري» به اين موضوع بيشتر پرداخته مي‌شود.

4. ديدگاه سلبي در مباحث معناشناسي اوصاف الهي، يكي از نگرش‌ها و رويكردهاي موجود در اين عرصه است. در اين فراز، به اجمال، نظري به اين موضوع بس مهم داشته و افكار موسي‌بن ميمون از الهي‌دانان يهودي و نيز قاضي سعيد قمي از انديشمندان مسلمان را به بررسي خواهيم نشست.

5. هندوئيسم، آييني است كه عده زيادي از ابناي بشر در اين كره خاكي بدان اعتقاد دارند و صد البته، چندان معتقدات آنان براي ما مكشوف نيست. در ميان مباحث اعتقادي اين گروه، شايد از همه مهم‌تر موضوع خداشناسي و نگرش اين گروه به مهفوم خدا و حقيقت غايي است. گرچه دايره مباحث اين حوزه بسيار گسترده است و شايد ارائه اهم مباحث آن، در حجم يك مقاله ممكن نباشد، با اين حال، نويسنده مقاله «حقيقت غايي در آيين هندو» تلاش كرده تا تصويري اجمالي از اين موضوع ارائه نمايد.

6. معرفت‌شناسي، شاخه‌اي از مباحث فلسفي است كه به بررسي معارف انسان پرداخته و موضوعاتي همچون ماهيت و چيستي معرفت، ابزار معرفت، قلمرو معرفت، معيار صدق و كذب و نيز توجيه معارف را تحت پوشش خود قرار داده است. در اين مجال، دو مبحث و موضوع معرفت‌شناختي را طرح و به بررسي آنها مي‌نشينيم. در دوران معاصر، رويكردهاي مختلفي به معرفت‌شناسي مطرح گرديده است كه به عقيده برخي نگاه فمينيستي نيز از آن جمله است. مقاله «معرفت‌شناسي فمينيسم»، متكفل اين بحث است. همچنين بحث «بررسي و نقد مسئله معيار» نيز در جايگاهي خاص مورد توجه قرار مي‌گيرد.

7. هنوز هم موضوع علم ديني و علم سكولار، با اينكه تاكنون به اشكال مختلف مورد بررسي قرار گرفته، از تازگي و جذابيتي خاص برخوردار است و هنوز هم نوشتارهاي مختلف با دقت نظري، كه در ابعاد گوناگون بحث دارند، بخش‌هاي تازه‌اي از مسئله را به عرضه درمي‌آورند.

8. اخلاق كاربردي، شاخه‌اي نوين از علم اخلاق است كه بيش از چند دهه از شكل‌گيري آن نمي‌گذرد. در اين رشته، انديشمندان به دنبال بررسي نقش و جايگاه اصول اخلاقي عام، در شكل‌دهي رفتار انسان‌ها در عرصه‌هاي خاص مي‌باشند . نويسنده مقاله «اخلاق كاربردي و چالش‌هاي پيش‌رو»، به تعدادي از چالش‌هاي اساسي در برابر مطلق‌گرايي اخلاقي همچون شكاكيت و نسبيت‌گرايي و ذهنيت‌گرايي مي‌پردازد.

دبير گروه دين‌شناسي