سخن آغازين

سخن آغازين

سخن آغازين

نوآوري فرهنگي و فرهنگ نوآوري

هر نوع توسعه‏اي نيازمند قالب، چارچوب، روش، سازوكار و فرهنگ خاص خود است. توسعه‏اي به سرانجام خواهد رسيد و موجب شكوفايي در ابعاد گوناگون جامعه خواهد شد كه بومي، اصيل و برگرفته از ارزش‏ها و هنجارهاي فرهنگي و ديني باشد و يا كمترين مغايرتي با فرهنگ و ارزش‏هاي ديني نداشته باشد. نقش دانش، معرفت و علم در توسعه فرهنگي و نيز حضور فعّال نخبگان علمي و فرهنگي در آن امري ضروري است. نيازسنجي، آسيب‏شناسي، بازتوليد و بازشناسي ابزارها، سازوكارها، و نيز نوآفريني، نيازآفريني، زايش مستمر علمي، نظريه‏پردازي، توليد علم و بهره‏گيري از فناوري‏هاي نوين در عرصه فرهنگ، در عين تأكيد بر اصول، ارزش‏ها و هنجارهاي ديني، فرهنگي و ملّي، لازمه پويايي، نشاط و به روز بودن فرهنگ يك جامعه مي‏باشد. در عين حال، نيازسنجي و نيازآفريني در عرصه تحوّلات فرهنگي بايد بر ملاك نوآوري صورت پذيرد، و اين مهم ضرورتي انكارناپذير است؛ چراكه از يك‏سو، علم و فناوري جديد، فرهنگ را زنده و پوپا نگه مي‏دارد و از سوي ديگر، نوآوري در عرصه فرهنگ، نوعي فرهنگ‏سازي است كه موجب شكوفايي جامعه در عرصه‏هاي گوناگون سياسي، اجتماعي، علمي و فرهنگي مي‏شود.

اگر ما در عرصه نوآوري وارد نشويم و فرهنگ غني خويش را در قالبي جذاب و نو ارائه نكنيم و در اين عرصه فرهنگ‏سازي نكنيم، ديگران با اهداف پنهان و ناميمون خويش، با نوآوري و بهره‏گيري از علم و فناوري نوين، فرهنگ كم‏مايه خويش را در قالبي جذاب به ملت ما و جوانان اين مرز و بوم قالب و تحميل خواهند كرد.

از آنجا كه نوانديشي و نوجويي امري فطري است، اگر ما در عرصه فرهنگ خويش فاقد نوآوري باشيم و جوانان را در اين عرصه به نوجويي تشويق نكنيم، نبايد انتظار داشت كه جوان نوانديش ما هر روز براي ارضاي اين نياز طبيعي خويش به سمت‏وسوي فرهنگ جاذب غربي سوق نيابد و اين نياز خويش را از مسيري ديگر ارضا نكند.

از سوي ديگر، از جمله پيامدهاي نوآوري و شكوفايي در عرصه فرهنگ، خودباوري فرهنگي و تقويت فرهنگ بومي و ملّي است و اين موجب نشاط و پويايي و شادابي فرهنگ ملي و ديني است. بنيانگذار انقلاب اسلامي، حضرت امام خميني قدس‏سرهالگوي نوين و طرحي نو در انقلاب‏ها درانداخت و انقلاب اسلامي ايران را با مهندسي نوين خود، با مردم‏سالاري ديني هماهنگ ساخت. اين خود نوعي نوآوري در تشكيل حكومت ديني بود؛ نوآوري بي‏نظيري كه همه انقلاب‏هاي بزرگ دنيا را تحت‏الشعاع قرار داد و ميليون‏ها انسان مسلمان و آزاده را از سراسر جهان مجذوب خويش و فرهنگ ديني آن نمود. سرانجام نيز انقلاب اسلامي در ايران با الگوي مردم‏سالاري ديني، نظام‏هاي سكولار را به چالش كشاند و فرهنگ ملّي و ديني محجور ما را احيا كرد.

نوآوري فرهنگي پيش‏نياز شكوفايي فرهنگي است و شكوفايي ثمره نوآوري. رمز و راز توفيق در ارائه نوآوري در عرصه فرهنگ، خواستن، اتكا به خود و ظرفيت‏ها و استعدادهاي خدادادي است. تحقيق، پژوهش، تفكر، آفرينش، ابتكار، اختراع و نوآوري، تنها راه تداوم حيات در دنياي افسون‏زده كنوني است. و از همين‏روست كه رهبر فرزانه انقلاب مي‏فرمايند: «نوآوري نياز لحظه به لحظه كشور ماست.» 1
دبير گروه جامعه ‏شناسي


  • پى نوشت ها

    1ـ ديدار با نخبگان شيراز، 18 ارديبهشت 1387.