استراتژي وحدت جهان اسلام

استراتژي وحدت جهان اسلام

در انديشه امام خميني (قدس‏ سره)

محمّد فولادي 1

چكيده

وحدت و اتحاد سياسي مسلمانان از جمله دغدغه‏هاي مصلحان بزرگ تاريخ و از جمله، حضرت امام خميني قدس‏سره بوده است. به راستي اتحاد سياسي مسلمانان چگونه محقق مي‏شود؟ معنا و مفهوم آن چيست؟ وحدت، رويكردي تاكتيكي است و يا استراتژيكي؟ آثار، نتايج و پيامدهاي اتحاد سياسي جهان اسلام چيست؟ چگونه و با چه شگردهايي مي‏توان به اين مهم دست يافت؟ در جهان امروز چه موانعي را مي‏توان براي وحدت در نظر داشت؟ و متقابلاً راه‏هاي تقويت وحدت كدامند؟

به نظر مي‏رسد، امام خميني قدس‏سره طرح راهبردي تحقق «وحدت سياسي جهان اسلام»، را در قالب يك نظريه سياسي و تلقّي «وحدت» به عنوان امري راهبردي و استراتژيك، طي يك فرايند چهار مرحله‏اي به تصوير مي‏كشد كه شامل ايجاد بستر و شرايط مناسب براي تحقق وحدت، فعال شدن نخبگان سياسي و مذهبي به عنوان مجريان وحدت، به كارگيري ابزارهاي لازم براي حركت در مسير اتحاد سياسي مسلمانان، و در نهايت، تشكيل «دولت بزرگ اسلامي» مي‏شود.

كليدواژه ‏ها: وحدت، مسلمانان، امام خميني، استراتژي وحدت، وحدت راهبردي.

مقدّمه

سال 1384 از سوي رهبر فرزانه انقلاب به نام سال «همبستگي ملّي و مشاركت عمومي»، و سال 1386 نيز به نام «اتحاد ملّي و انسجام اسلامي» نام‏گذاري گرديد. كالبدشكافي اين‏گونه شعارهاي ملّي و نيز نداي وحدت جهان اسلام، و بيان شاخص‏ها، محورها، ملاك‏ها، آثار و پيامدهاي آن، منظومه فكري هدف‏مندي را، كه از سوي رهبر كبير و بنيانگذار جمهوري اسلامي و نير خلف صالح ايشان بر آن تأكيد شده و مي‏شود، آشكار خواهد نمود. دو مقوله «همبستگي، اتحاد ملّي» و نيز «وحدت جهان اسلام»، از جمله مفاهيم كليدي و برجسته در مطالعات اجتماعي و جامعه‏شناختي است. علاوه بر اين، اين دست مقولات كاربرد اساسي در مباحث مربوط به توسعه سياسي و اقتصادي هر كشوري ايفا مي‏كند.

از بُعد سياسي همبستگي، اتحاد، وحدت ملّي و فراملّي جهان اسلام، نقش بسزايي در تثبيت هر نظام سياسي، و وحدت جهان اسلام دارد. به تعبير رهبر فرزانه انقلاب، «همبستگي و اتحاد ملّت، اعتصام به ايمان الهي مهم‏ترين سلاح‏هاي ملت ايران براي خنثي‏سازي توطئه‏ها و تمهيدات دشمن هستند.» 2

از اين‏رو، مي‏توان گفت: به هر ميزان وحدت و انسجام اجتماعي، سياسي، وحدت و همبستگي ملّي دروني و نيز اتحاد جهان اسلام در برابر دشمنان بيشتر باشد، جهان اسلام با داشتن آرمان و اهداف مشترك، در مسيري واحد به سوي اهداف موردنظر حركت خواهند كرد. ملّتي كه داراي همبستگي ملّي است و از وحدت، يكدلي و يك‏رنگي بهره مي‏برد، به راحتي به اهداف متعالي نظام سياسي خويش دست خواهد يازيد.

روشن است ملتي واحد، منسجم و يكپارچه، كه با همبستگي ملّي و وحدت و اتحاد خويش، در تحقق اهداف و آرمان‏هاي ملّي خويش در تلاشند، توطئه‏ها و تبليغات رواني دشمنان و معاندان حاكميت ملّي و نظام سياسي خويش را در ناكارامد جلوه دادن نظام سياسي خويش ناكام خواهند گذارد.

هدف اصلي اين مقال، بررسي پاسخ اين سؤال است كه وحدت جهان اسلام، چه جايگاهي در چارچوب انديشه سياسي امام خميني قدس‏سره دارد. با مطالعه انديشه امام قدس‏سره، راهكار عملي وحدت سياسي جهان اسلام را به بحث خواهيم گذاشت. در اين زمينه، امام با استراتژيك و راهبردي تلقّي كردن وحدت، راهبردهاي عملي تحقق عيني وحدت را در دو مرحله «راهبرد فرهنگي و عقيده» و «راهبرد سياسي، عملي» طرح مي‏كند. هر يك از اين دو قسمت داراي زيرمجموعه‏هاي متعددي است كه شيوه‏هاي عملي دو حركت نامبرده را مشخص مي‏سازند. اميد است با بررسي اين دو محور، بتوان راهكار مورد نظر امام را تا حدودي ترسيم نمود.

ضرورت و اهميت بحث

همواره انديشه «وحدت جهان اسلام» از جمله دغدغه‏هاي فكري و ديرينه رهبران و مصلحان ديني، به ويژه حضرت امام قدس‏سرهبود. اين موضوع، در طول دوران فعاليت اجتماعي سياسي امام، چه پيش از پيروزي انقلاب اسلامي و چه پس از آن، مورد تأكيد ايشان بوده و لحظه‏اي از آن غفلت نورزيدند. وفاداري صادقانه امام به «وحدت» نه تنها او را به برجسته‏ترين شخصيت انقلابي جهان اسلام تبديل نمود، بلكه او توانست در ميان نحله‏ها و فرقه‏هاي اسلامي مختلف نيز جايگاه بس رفيعي‏كسب نمايد. امام در طرح انديشه «وحدت»، هيچ‏گاه دچار تزلزل، كلي‏گويي و سطحي‏نگري نگرديد، بلكه اين ايده را به عنوان يك استراتژي و به گونه بسيار عالمانه و دقيق با بررسي ابعاد گوناگون آن تبيين نمود.

يكي از ابعاد اساسي «وحدت»، كه قابل بحث و بررسي مي‏باشد، بعد راهبردي و راه‏كاري آن است؛ به اين معنا كه چگونه مي‏توان در جهان بحران‏زده و پر تشتت و تنش اسلام، كه تقريبا زمينه‏اي براي همياري بالفعل در آن وجود ندارد، به اين پديده آرماني دست يافت؟ بررسي پاسخ اين سؤال در چارچوب انديشه سياسي امام خميني قدس‏سره، هدف اصلي اين مقاله را تشكيل مي‏دهد. با مطالعه در انديشه امام، راهكار عملي وحدت در سطح جهان اسلام را به بحث خواهيم گذاشت.

علاوه بر اين، با نگاهي گذرا به تاريخ اسلام، سيره نبوي و تحليل رويدادها و حوادث ويژه تاريخ اسلام و بازشناسي موضع‏گيري‏هاي پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آلهدر برابر حوادث