Intrinsic monotheism is the first level of monotheism. Contrary to the majority of commentators' views derived from philosophers and theologians, from the perspective of Allama Tabataba'i, the true meaning of monotheism in the Quran is the pure and unlimited existence of God. This descriptive-analytical article uses the rules of interpretation and library resources to discover, examine and explain the types of methods for teaching intrinsic monotheism in the Quran based on the view of Allamah Tabataba'i. The research results show that from Allamah's view, teaching intrinsic monotheism in the Quran has two main methods: " explicit declaration and induction to the audience" and "argumentation". The method of argumentation has the following three sub-types: reasoning to the unity of the nature "God", reasoning to the limitlessness of the "likeness" of God, and reasoning to the omnipotence of God. Using these two methods in teaching intrinsic monotheism in the Quran, we realize that this level of monotheism must be explicitly declared both in order to induce and instill it in the audience. Besides, in order for people to reason and think, argumentations must be presented to them in various ways.
Title :روش آموزش توحید ذاتی در قرآن بر اساس دیدگاه علامه طباطبائی در تفسیر المیزان
Abstract:
توحید ذاتی اولین مرتبه از مراتب توحید است که حقیقت معنای قرآنی آن از دیدگاه علامه طباطبائی، بر خلاف دیدگاه عمده مفسران که به تبع از فیلسوفان و متکلمان حاصل شده، وجود محض و نامحدود بودن خداوند است. این مقاله با استفاده از قواعد تفسیر انجام شده، روش آن، توصیفی ـ تحلیلی، با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و هدف آن، کشف، بررسی و تبیین انواع روش برای آموزش توحید ذاتی در قرآن بر اساس دیدگاه علامه طباطبائی است .نتایج این تحقیق نشان میدهد که از دیدگاه علامه، آموزش توحید ذاتی در قرآن، دارای دو روش اصلی «اعلام و القای صریح به مخاطب» و «استدلال»، و روش استدلال خود دارای سه گونة فرعی زیر است: استدلال به وحدت جنس «اِله»، استدلال به نامحدودیت «مثل» خدا، و استدلال به قهاریت خداوند. از کاربرد این دو روش در آموزش توحید ذاتی در قرآن به دست میآید که باید هم به منظور القا و تلقین این مرتبه از توحید به مخاطب، آن را صریحاً اعلام کرد؛ و هم به منظور تعقل و اندیشهورزی او به انواع گونهها برایش استدلال اقامه کرد.
شایانمهر، علیرضا (1377). دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی. تهران: کیهان.
شریعتمداری، علی (1366). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: امیرکبیر.
شکراللهی، حسن و دیگران (1397). استدلال به خالقیت خداوند، روش آموزش توحید ربوبی در قرآن از دیدگاه علامه طباطبائی. رهیافتهایی در علوم قرآن و حدیث، 101، 79ـ102.
شیروانی شیری، عبدالمحمد و دیگران (1400). اصول و روشهای آموزش توحید بر مبنای آموزههای قرآن کریم و اهلبیت. تدریس پژوهشی، 9 (3)، 227ـ249.
صدوق، محمد بن علی (1348). الخصال. تصحیح و تعلیق علیاکبر غفاری. تهران: صدوق.
ــــ (بیتا). التوحید. تصحیح و تعلیق هاشم حسینی طهرانی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعة مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن (1408ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
طوسی، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طوسی، نصیرالدین (1413ق). شرح الاشارات و التنبیهات. بیروت: مؤسسة النعمان.
عکبری، عبدالله بن حسین (1407ق). التبیان فی اعراب القرآن. بیروت: دار الجبل.
فخررازی، محمد بن عمر (1423ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار الفکر.
فیومی، احمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر. قم: هجرت.
گروهی از نویسندگان (1391). فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی، زیرنظر محمدتقی مصباح یزدی، تهران: مدرسه.
مجلسی، محمدباقر (1363). بحار الانوار. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
محمدعلیزاده، محمدرضا (1394). الگوی استدلال در قرآن. رسالة دکتری مدرسی معارف اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مشایخیراد، شهابالدین (1380). تعلیم و تربیت دینی (مجموعه مقالات). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). خداشناسی. تحقیق و نگارش امیررضا اشرفی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن (1385). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
مطهری، مرتضی (1393). خدا در زندگی انسان. تهران: صدرا.
مظفر، محمدرضا (1400ق). المنطق. بیروت: دارالتعارف.
معرفت، محمدهادی (1388). التمهید فی علوم القرآن. قم: التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر (1367). پیام قرآن. قم: مدرسة امیرالمؤمنین.
نیشابوری، محمودبن ابیالحسن (1995م). ایجاز البیان عن معانی القرآن. بیروت: دار الغرب الاسلامی.
shokrollahi, Hasan. (2026) The Method of Teaching Intrinsic Monotheism in the Quran based on the Views of Allama Tabataba'i in Tafsir al-Mizan. Marifat, 33(1), 11-20 https://doi.org/10.22034/marifat.2024.2021831.
Hasan shokrollahi."The Method of Teaching Intrinsic Monotheism in the Quran based on the Views of Allama Tabataba'i in Tafsir al-Mizan". Marifat, 33, 1, 2026, 11-20
shokrollahi, H.(2026) 'The Method of Teaching Intrinsic Monotheism in the Quran based on the Views of Allama Tabataba'i in Tafsir al-Mizan', Marifat, 33(1), pp. 11-20
shokrollahi, H. The Method of Teaching Intrinsic Monotheism in the Quran based on the Views of Allama Tabataba'i in Tafsir al-Mizan. Marifat, 2026; 33(1): 11-20