Marifat, Volume 27, Issue 1, No 244, Year 2026 , Pages 45-56
A Theological Outlook on the Criterion for Humanity Based on Religious Texts
Article Type:
Promotional
Writers:
Abstract:
knowing and defining man and discussing the criterion for his humanity is rooted in the history of human knowledge, and nearly all thinkers have encountered it at some point in their life. Hence, addressing the
issue of "the main factor of man’s differentiation from other beings, and the main criterion for humanity" seems essential. Using library sources and analytical method, this research attempts to study this subject by searching in religious texts. Explaining what distinguishes man from other beings, religious texts point to factors such as being grateful to God, modesty, using reason, adherence to divine orders and innate nature. Each of these issues represents an area of human existence. A comprehensive title for all these factors can be called "innate nature".
Keywords:
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :نگرش کلامی به ملاک انسانیت با تکیه بر متون دینی
Abstract:
شناخت و معرفی انسان و بحث از معیار انسان شدن او، ریشه در تاریخ معرفت بشر دارد و کمتر صاحب اندیشه ای است که در برهه هایی از زندگی خویش با آن مواجه نشده باشد. ازاین رو، پاسخ به پرسش «عامل اصلی تفکیک کنندهی انسان از دیگر موجودات، و معیار اصلی انسان بودن چیست؟» ضروری و مهم به نظر می رسد. این تحقیق با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش تحلیلی، سعی دارد پاسخ پرسش مزبور را با جست وجو و از متون دینی به دست آورد.
متون دینی به منظور تبیین فصل جداکنندهی انسان از دیگر موجودات، به عواملی همچون اهل حمد و سپاس الهی بودن، حیا، بهره مندی از عقل، پایبندی به دستورات الهی و فطرت اشاره کرده اند. هریک از این عناوین ساحتی از وجود انسان را معرفی می کند. عنوان جامع بین این عوامل را می توان «فطرت» دانست.
References:
- نهجالبلاغه، 1379، ترجمة محمد دشتی، قم، مشهور.
- صحیفه سجادیه، بيتا، ترجمة عبدالمحمد آیتی، تهران، سروش.
- ابن ابيالحدید، عزالدین ابوحامد، 1377، شرح نهجالبلاغه، تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
- ابناثير جزري، مباركبن محمد، 1367، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، تصحیح محمود محمد طناحى، چ چهارم، قم، اسماعيليان.
- ابنسینا، حسینبن عبدالله، 1404ق ـ الف، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، بیروت، مکتبة الاعلام الاسلامی.
- ـــــ ، 1404ق ـ ب، الشفاء، تحقیق سعید زائد، قم، كتابخانه آيتالله مرعشي نجفي.
- ابنشعبه حرانی، حسنبن علی، 1404ق، تحف العقول، چ دوم، قم، جامعه مدرسین.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، تصحیح احمد فارس صاحب الجوائب، چ سوم، بیروت، دارالفکر.
- آشتیانی، سیدجلالالدین، 1381، شرح بر زاد المسافر، چ سوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
- تميمي آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1366، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
- جوادي آملي، عبدالله، 1383، توحید در قرآن، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1385، سرچشمه اندیشه، تحقیق عباس رحیمیان محقق، چ پنجم، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1386، رحیق مختوم، تحقیق حمید پارسانیا، چ سوم، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1388الف، تسنیم، تحقیق علی اسلامی، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1388ب، زن در آینه جمال و جلال، تحقیق محمود لطیفی، چ نوزدهم، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1389، تفسیر انسان به انسان، تحقیق محمدحسین الهیزاده، چ پنجم، قم، اسراء.
- حسنزاده آملی، حسن، 1381، هزار و یک کلمه، چ سوم، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 1385، دروس معرفت نفس، چ سوم، قم، الف لام میم.
- راغب اصفهانى، حسينبن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالعلم.
- راوندی، قطبالدین، 1407ق، الدعوات، قم، مدرسة امام مهدی(ع).
- زمخشری، محمدبن عمر، 1417ق، الفائق فی غریب الحدیث، تحقیق ابراهیم شمسالدین، بیروت، دار الکتب العلمیه.
- صدرالمتألهين، 1360، اسرار الایات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
- ـــــ ، 1363، مفاتيح الغيب، تصحيح محمد خواجوي، تهران، مؤسسة تحقيقات فرهنگي.
- ـــــ ، 1366، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق محمد خواجوی، چ دوم، قم، بیدار.
- ـــــ ، 1381، کسر اصنام الجاهلیه، تصحيح و تعليق جهانگيرى، تهران، بنیاد حکمت صدرا.
- ـــــ ، 1981م، الحکمة المتعالیة فی اسفار الاربعة العقلیه، چ سوم، بیروت، دار احیاء التراث.
- صدوق، محمدبن علی، 1362، الامالی، چ چهارم، تهران، کتابخانه اسلامی.
- طنطاوی، محمدسید، 1417ق، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره، دار نهضه مصر للطباعه و النشر و التوزیع.
- طوسی، نصیرالدین، 1374، آغاز و انجام، تعلیقات حسن حسنزاده آملی، چ چهارم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- ـــــ ، بیتا، اخلاق ناصری، تهران، علمیه اسلامیه.
- فارابی، ابونصر، 1408ق، المنطقیات، تحقيق محمدتقى دانشپژوه، قم، كتابخانه آيتالله مرعشی نجفي.
- فخررازی، محمدبن عمر، 1420ق، مفاتیح الغیب، چ سوم، بیروت، دار احياء التراث العربى.
- ـــــ ، 1375، شرح عیون الحکمه، تحقيق محمد حجازى احمد على سقا، تهران، مؤسسة الصادق(ع).
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1365، الکافی، چ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- کندی، یعقوببن اسحاق، بیتا، رسائل الکندی الفلسفیه، تصحيح و تعليق محمد ابوريده، چ دوم، قاهره، دارالفکر العربی.
- مجلسی، محمدباقر، 1404ق، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.
- مدنی شیرازی، سیدعلیخان، بیتا، ریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین(ع)، تحقیق سیدمحسن حسینی امینی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
- مصباح، محمدتقی، 1390، انسانشناسی در قرآن، تحقیق محمود فتحعلی، چ سوم، قم، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهري، مرتضي، 1376، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- مظفر، محمدرضا، 1369، المنطق، تهران، فقیه.
- موسوی خمینی، سيدروحالله، بیتا، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره).
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Abbas-zade Jahrumi, Mohammad. (2026) A Theological Outlook on the Criterion for Humanity Based on Religious Texts. Marifat, 27(1), 45-56
Mohammad Abbas-zade Jahrumi."A Theological Outlook on the Criterion for Humanity Based on Religious Texts". Marifat, 27, 1, 2026, 45-56
Abbas-zade Jahrumi, M.(2026) 'A Theological Outlook on the Criterion for Humanity Based on Religious Texts', Marifat, 27(1), pp. 45-56
