Marifat, Volume 28, Issue 2, No 257, Year 2026 , Pages 51-63
Conceptual Analysis of Explanatory Narrations in the Light of the Ideas of Allamah Tabataba'i and Ayatollah Ma'refat
Article Type:
Promotional
Writers:
Mahdi Kamani Najafabadi / PhD in Comparative Interpretation, University of Science and Education of Holy Quran / mahdi.kamani@gmail.com
Abstract:
Explanatory narrations have allocated a considerable amount of Imamiyya's interpretative narrations to themselves. These narrations have been less widely criticized in the past due to conceptual difficulties and the complex relationship with the appearance of verses. But in contemporary times we witness theoretical efforts by Allameh Tabataba'i through the theory of jary (applicability) and Ayatollah Ma'refat through the theory of "batn" (hidden meaning). Permissibility of developing the referent of the motion or the possibility of adapting the concepts of the verses to the hidden and latent referent of the motion is the extract of Allamah's theory, and equivalence of the non-manifested layer with general concepts and away from the non-specific attributes of the purpose of the verses is the extract of the theory of Ayatollah Ma'refat. However, some types of narrations cannot be analyzed and justified by these views and solving them requires new theories in the field of the methodology of the interpretation of the Ahl al-Bayt (a.s.). Using a descriptive-analytical method this paper is conducted.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تحلیل مفهومی روایات تأویلی در پرتو اندیشههای علامه طباطبائی و آیتالله معرفت
Abstract:
روایات تأویلی، حجم قابل توجهی از روایات تفسیری امامیه را به خود اختصاص داده است. این روایات به سبب دشواری های مفهومی و ارتباط پیچیده ای که با ظاهر آیات دارند، در گذشته کمتر مورد تحلیل فراگیر نظری قرار گرفته اند. اما در دوران معاصر شاهد تلاش هایی در این ارتباط از سوی علامه طباطبائی با طرح نظریۀ جری، و آیت الله معرفت با ارائه نظریۀ بطن هستیم. جواز توسعۀ مصداقی یا امکان تطبیق مفاهیم آیات بر مصادیق پوشیده و پسینی، خمیرمایهی نظریهی علامه است؛ و برابری بطن با مفاهیم کلی و مجرد از خصوصیاتِ غیردخیل در هدف و مقصود آیات، بن مایۀ نظریهی آیت الله معرفت است. بااین همه، نمی توان برخی انواع روایات تأویلی را با این دیدگاه ها تحلیل و توجیه کرد، بلکه گره گشایی از آ نها، نیازمند ارائهی نظریه های جدیدی در حوزهی روش شناسی تفسیر اهل بیت علیهم السلام است.
References:
- ابنمنظور، محمدبن مكرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بیروت، دار صادر.
- باختري ابراهيمسرايي، هاجر، 1392، مبانی و روش تفسیر تأویلی در مکتب اهلبیت(ص)»، رساله دكتري، تهران، دانشگاه پیام نور
- بحرانى، سيدهاشم، 1416ق، البرهان فى تفسير القرآن، تحقيق قسم الدراسات الاسلامية موسسة البعثة، تهران، بنياد بعثت.
- برقی، احمدبن محمدبن خالد، 1371ق، المحاسن، تحقیق جلالالدین محدث، چ دوم، قم، دارالکتب الاسلامیه.
- حسینی، زهرا، 1378، جمعآوری روایات جری و تطبیق در تفاسیر شیعه و تحلیل آنها، پایاننامه کارشناسی ارشد، قم، دانشگاه قم.
- حسينپوري، امين، 1391، «تأویل قرآن به مقامات اهلبيت(ص)»، پژوهشهای قرآنی، ش 70، ص 144ـ173.
- حسينى استرآبادى، سيدشرفالدين، 1409ق، تأويل الآيات الظاهرة، قم، جامعة مدرسين.
- حلي، حسنبن سليمان، 1370، مختصر بصائر الدرجات، نجف و قم، المطبعة الحيدرية و الرسول المصطفى.
- خاتمي، معصومه، 1394، بررسی و تحلیل روایات تأویلی تفسیر نورالثقلین، با تأکید بر نقد شبهات واردشده بر تفاسیر شیعی»، رسالة دكتري، تهران، دانشگاه تربيت مدرس.
- ـــــ ، 1395، «بازخوانی تأویلهای اهلبیت(ص) در روایات تفسیر نورالثقلین»، رهیافتهایی در علوم قرآن و حدیث، ش 97، ص 71ـ89.
- خالدی، صلاح عبدالفتاح، 1427ق، کلینی و تأویلاته الباطنیه للآیات القرآنیه فی کتابه اصول الکافی، عمان، دار عمار.
- خصيبي، حسينبن حمدان، 1411ق، الهداية الكبرى، چ چهارم، بیروت، مؤسسة البلاغ للطباعة والنشر والتوزيع.
- دیلمی، حسنبن محمد، 1412ق، ارشاد القلوب، قم، شريف الرضي.
- ذهبى، محمدحسين، بیتا، التفسير و المفسرون، بیروت، دار احياء التراثالعربى.
- راد، علی، 1393، «گونهشناسی احادیث تفسیری»، تفسیر اهلبیت(ص)، ش3، ص 6ـ34.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد، 1412ق، المفردات، تحقيق صفوان عدنان داودى، بیروت، دارالعلم.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، 1386، «تجلی جاودانگی قرآن در قاعده جری و تطبیق»، اندیشه دینی، ش 25، ص 51ـ66.
- شاکر، محمدکاظم، 1385، «روایات تفسیری و حدیث رمزانگاری قرآن»، علوم حدیث، ش 39، ص 5ـ21.
- صدوق محمدبن علی، 1362، الخصال، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعة مدرسين.
- ـــــ ، 1395ق، کمالالدین و تمام النعمه، چ دوم، تهران، اسلامیه.
- ـــــ ، 1404ق، من لايحضره الفقيه، چ دوم، قم، جامعة مدرسين.
- ـــــ ، بیتا، التوحيد، تحقيق، تصحيح و تعليق سيدهاشم حسيني طهراني، قم، جامعة مدرسين.
- طباطبائي، سيدمحمدحسین، 1379، قرآن در اسلام، چ دهم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- ـــــ ، 1417ق، المیزان، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- طبرسي، احمدبن علی، 1386ق، الاحتجاج، تحقيق و تعليق سيدمحمدباقر خرسان، نجف، دارالنعمان.
- طوسي، محمدبن حسن، 1411ق، الغيبة، تحقيق عبادالله طهراني و علياحمد ناصح، قم، مؤسسة المعارف الاسلاميه.
- عسال، محمد، 1427ق، الشیعة الاثنی عشریه، منصور للطباعه و التوزیع.
- علیبخشی، معصومه و بیبیسادات رضي، 1390، «گونهشناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم(ع)»، حدیثپژوهی، ش6، ص 7ـ30.
- عیاشی، محمدبن مسعود، 1380ق، تفسیر عیاشی، تحقیق سیدهاشم رسولي محلاتی، تهران، چاپخانه علمیه.
- فراهيدي، خليلبن احمد، 1410ق، كتاب العين، تحقيق، مهدي مخزومي و ابراهيم سامرائي، چ دوم، دارالهجره.
- فيض كاشانى، ملامحسن، 1415ق، تفسير الصافى، تحقيق حسين اعلمى، چ دوم، تهران، الصدر.
- قاسمپور، محسن و سجاد رضایی، 1390، «پژوهشی در بررسی متنی و سندی روایات تفسیر حبری»، پژوهش دینی، ش23، ص 65ـ90.
- قمى، علىبن ابراهيم، 1367، تفسير قمى، تحقيق سيدطيب موسوى جزايرى، چ چهارم، قم، دارالكتاب.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تصحیح علياكبر غفاری و محمد آخوندی، چ چهارم، تهران، دار الکتبالاسلامیه.
- متقی هندی، حسامبن الدين، 1409ق، کنزل العمال، تحقیق شیخ بکری، بیروت، مؤسسةالرساله.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالأنوار، چ دوم، بیروت، مؤسسة الوفاء.
- مرادی، محمد، 1394، «امکانسنجی عرضه روایات تأویلی باطنی بر قرآن»، علوم حدیث، ش77، ص 28ـ58.
- مظفر، محمدرضا، 1384، المنطق، تعلیق علی شیروانی، چ سوم، تهران، دارالعلم.
- ـــــ ، 1388، اصول الفقه، چ هشتم، قم، دار التفسیر.
- معرفت، محمدهادی، 1379، «تأویل از دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»، قبسات، ش17، ص 105ـ115.
- ـــــ ، 1384، «بطن و تأویل قرآن»، کتاب نقد، ش35، ص 207ـ244.
- ـــــ ، 1387الف، التفسیر الاثری الجامع، قم، مؤسسة التمهید.
- ـــــ ، 1387ب، تفسیر و مفسران، چ چهارم، قم، مؤسسة التمهید.
- ـــــ ، 1418ق، التفسير و المفسرون، مشهد، الجامعة الرضوية للعلومالاسلاميه.
- مکارم شیرازی، ناصر و همكاران، 1374، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتبالاسلامیه.
- مؤمننژاد، ابوالحسن، 1395، مبانی جری و تطبیق، رسالة دكتري، قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کريم.
- نعماني، محمدبن ابراهيم، 1422ق، الغيبة، تحقيق فارس حسون كريم، قم، انوارالهدى.
- نفیسی، شادی، 1392، «مبانی جری و تطبیق از دیدگاه علامه طباطبایی»، قرآن شناخت، ش12، ص 5ـ26.
- وحدتی شبیری، سیدهزینب، 1392، «تحلیل گونهشناسی روایات تفسیری معصومین(ص)»، حدیث اندیشه، ش15، ص 177ـ192.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Kamani Najafabadi , Mahdi. (2026) Conceptual Analysis of Explanatory Narrations in the Light of the Ideas of Allamah Tabataba'i and Ayatollah Ma'refat. Marifat, 28(2), 51-63
Mahdi Kamani Najafabadi ."Conceptual Analysis of Explanatory Narrations in the Light of the Ideas of Allamah Tabataba'i and Ayatollah Ma'refat". Marifat, 28, 2, 2026, 51-63
Kamani Najafabadi , M.(2026) 'Conceptual Analysis of Explanatory Narrations in the Light of the Ideas of Allamah Tabataba'i and Ayatollah Ma'refat', Marifat, 28(2), pp. 51-63
