Marifat, Volume 28, Issue 11, No 266, Year 2026 , Pages 45-56
An Analysis of the Social Dimensions of Irresponsibility from the viewpoint of the Qur'an and Psychology
Article Type:
Promotional
Writers:
Hosein ُSaberi rad / دانشجوی کارشناسی ارشد موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم / saberirad313@gmail.com
Abstract:
From the Quranic perspective, responsibility, as part of human nature, means being dependable, making good choices, and taking accountability for your actions. A Quranic man or woman knows his responsibilities towards the others and fully observe the rights of the people and avoid all sorts of aggression. This paper seeks to study the social dimensions of irresponsibility from the viewpoint of the Qur'an and psychology. Using an analytical method, this paper studies the cognitive, emotional and behavioral dimensions and factors of responsibility from the viewpoint of psychology and Islam. The findings show that man is a social entity who has a social life that should observe his responsibilities due to his dignity to maintain social justice; otherwise, irresponsibility can cause social corruption.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی بعد اجتماعی مسئولیتگریزی از نگاه قرآن و روانشناسی
Abstract:
مسئولیت پذیری در قرآن به مفهوم تکلیف شناسی و ضابطه پذیری و تهعدباوری، ریشه در فطرت و وجدان آدمی دارد و سایهی روشنی از آن به صورت کلی در ضمیر و باطن انسان نهاده شده و از باورهای وجدان و عقل آدمی است .انسانی که تحت تأثیر تربیت های قرآنی قرار گرفته، مسئولیت های خویش را می شناسد و مسئولیت پذیر است .این انسان به مدد قوه تمیز و تشخیص و وجدان آگاه خود حریم حق و حقوق ها را رعایت می کند، نسبت به همگان احساس تعهد و مسئولیت می کند، و از هرگونه تجاوزگری و قانون شکنی و مسئولیت گریزی می پرهیزد. پژوهش حاضر به هدف شناسایی بررسی مسئولیت گریزی اجتماعی از نگاه قرآن و روان شناسی تدوین شد. روش پژوهش در این تحقیق تحلیل محتوا است و با مراجعه به منابع روان شناسی و اسلامی به مفهوم شناسی و شناسایی شیوه های آن براساس اسناد موجود در این منابع پرداخته است. ابتدا ابعاد و عوامل زمینه ساز شناختی، عاطفی و رفتاری مسئولیت گریزی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که مسئولیت گریزی، بیانگر آن است که انسان موجودی اجتماعی است و زندگی اجتماعی، منشأ حقوق و تکالیف معینی است که انسان با توجه به کرامت و مسئولیت خویش باید آنها را راعایت کند تا زمینه ساز تحقق عدالت اجتماعی باشد؛ والا با مسئولیت گریزی، زمینه ساز فساد اجنماعی خواهد شد.
References:
- نهجالبلاغه، 1414ق، تصحیح صبحی صالح، قم، دارالهجره.
- ابنشعبه حرانى، حسنبن علي، 1404ق، تحف العقول، چ دوم، قم، جامعه مدرسين.
- انوری، حسن، 1382، فرهنگ فشرده سخن، تهران، سخن.
- آذربایجانی، مسعود و همکاران، 1381، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، تهران، سمت.
- بارون، رابرت و دیگران، 1388، روانشناسی اجتماعی، ترجمة یوسف کریمی، چ دوم، تهران، روان.
- برکوویتز، لئونارد، 1372، روانشناسی اجتماعی، ترجمة محمدحسین فرجاد و عباس محمدی اصل، تهران، اساطیر.
- بیگی، روحالله، 1389، ارزشهای اجتماعی در قرآن، چ سوم، قم، اسوه.
- پرچم، اعظم و الهام رمضانینژاد، 1390، «بررسی رفتار ارزشی عفو در جامعه»، در: مجموعه مقالات سومین همایش تخصصی قرآن و جامعه شناسی، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
- پسندیده، عباس، 1392، الگوی اسلامی شادکامی با رویکرد روانشناسی مثبتگرا، قم، دارالحدیث.
- تميمى آمدى، عبدالواحدبن محمد، 1410ق، غرر الحكم و درر الكلم، چ دوم، قم، دار الكتب الاسلاميه.
- جعفری، اکرم، 1392، مسئولیتپذیری از دیدگاه قرآن، پایاننامه سطح 2، خمينيشهر، مدرسه علميه الزهراء.
- جمعی از مؤلفان، 1382، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، قم، پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.
- جوادی آملی، عبدالله، 1391، گستره دین، قم، اسراء.
- حاجیزاده، مهین و محيالدين آورجه، 1390، «جایگاه مسئولیتپذیری اجتماعی در قرآن کریم بر ديدگاه علامه طباطبائي در الميزان»، در: مجموعه مقالات سومین همایش تخصصی قرآن و جامعهشناسی، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
- حرعاملی، محمدبن حسن، 1409ق، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آلالبیت(ع).
- حسنی، محمدضیاء، 1389، مسئولیت اجتماعی انسان از دیدگاه قرآن، پایاننامه کارشناسی ارشد، قم، جامعة المصطفی العالمیه.
- خیری، حسن، 1393، مبانی نظام اجتماعی اسلام، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- دهخدا، علیاکبر، 1377، لغتنامه دهخدا، تهران، مؤسسة لغتنامه دهخدا.
- ديلمى، حسنبن محمد، 1408ق، أعلام الدين في صفات المؤمنين، قم، مؤسسة آلالبيت(ع).
- رفعتیان، عبدالحسین، 1385، مسئولیتپذیري: روند شکلگیري مسئولیتپذیري در فرزندان، چ دوم، تهران، قطره.
- سجادی، ابراهیم، 1388، «قرآن و بازتاب تربیتی روابط چهارگانه انسان»، پژوهشهای قرآنی، ش 59ـ60، ص 90ـ139.
- شجاعی، محمدصادق، 1385، دیدگاههای روانشناختی حضرت آیت الله مصباح یزدی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- صدوق، محمدبن علي، 1413ق، من لایحضره الفقیه، بيروت، دارالاضواء.
- صلیبی، ژاسنت، 1382، فرهنگ توصیفی روانشناسی اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- طباطبائي، سیدمحمدحسين، 1374، تفسير الميزان، ترجمة سيدمحمدباقر موسوی همدانی، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- عباسنژاد، محسن، 1384، قرآن، روانشناسى و علوم تربيتى، مشهد مقدس، بنياد پژوهشهاى قرآنى حوزه و دانشگاه.
- علیزاده لوشابی، زینب، 1391، «مسئولیتپذیری در کودکان و نوجوانان»، مهیار، ش 23، ص 48ـ50.
- عمید، حسن، 1380، فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر.
- قرائتی، محسن، 1388، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- کریمی، یوسف، 1388، روانشناسی اجتماعی، تهران، روان.
- کلمز، هریس و همكاران، 1374، آموزش مسئولیت به کودکان، ترجمة پروین علیپور، مشهد، آستان قدس رضوی.
- كلينى، محمدبن يعقوب، 1407ق، الکافی، تصحيح علياكبر غفاري و محمد آخوندى، تهران، دار الكتب الاسلاميه.
- كوفى اهوازى، حسينبن سعيد، 1404ق، المؤمن، قم، مؤسسة الإمام المهدي(عج).
- گلاسر، ویلیام، 1998، نظریة انتخاب، ترجمة مهرداد فیروزبخت، تهران، رسا.
- مجلسى، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، چ دوم، بيروت، دارالکتب اسلامیه.
- معین، محمد، 1381، فرهنگ فارسی، تهران، معین.
- مغنيه، محمدجواد، 1378، تفسير كاشف، ترجمة موسی دانش، قم، بوستان كتاب.
- مكارم شيرازى، ناصر و همكاران، 1371، تفسير نمونه، چ دهم، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- نبوی، صادق، 1392، «شیوههای آموزش مسئولیتپذیری به نوجوانان»، پیوند، ش 402و403، ص 84ـ85.
- ورامبن ابيفراس، مسعودبن عيسى، 1410ق، مجموعة ورام، قم، مكتبه فقيه.
- وطندوست، رضا، 1388، مسئولیتپذیری و مسئولیتگریزی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
- هیثمی، نورالدین، 1967م، مجمعالزوائد و منبعالفوائد،چ دوم، بیروت، دارالکتاب العربی.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Hassani, Mahmoud, ُSaberi rad, Hosein, Haghani khaveh, Abolhasan. (2026) An Analysis of the Social Dimensions of Irresponsibility from the viewpoint of the Qur'an and Psychology . Marifat, 28(11), 45-56
Mahmoud Hassani; Hosein ُSaberi rad; Abolhasan Haghani khaveh."An Analysis of the Social Dimensions of Irresponsibility from the viewpoint of the Qur'an and Psychology ". Marifat, 28, 11, 2026, 45-56
Hassani, M, ُSaberi rad, H, Haghani khaveh, A.(2026) 'An Analysis of the Social Dimensions of Irresponsibility from the viewpoint of the Qur'an and Psychology ', Marifat, 28(11), pp. 45-56
