Marifat, Volume 29, Issue 6, No 273, Year 2026 , Pages 27-37
The Status of Imagination in the Epistemological System of Sadr al-Muta’allehin
Article Type:
Promotional
Writers:
✍️ Fatemeh Mortaji / PhD student in Islamic Philosophy and Theology Islamic Azad University Tehran, Central Branch / mortaji.fa@gmail.com
Mahdi Najafiafra / Professor Department of Philosophy Islamic Azad University Tehran Central Branch / mah.najafiafra@iauctb.ac.ir
Abstract:
Imagination in the epistemology of Sadr al-Muta’allehin has sometimes tended to Ibn Arabi and its great and superior role, and sometimes it has a tendency towards the peripatetic school and its sub-rational status. Although the special place in the philosophical system of Sadr al-Muta’allehin belongs to the intellect, but where the intellect has failed to understand, it has turned to imagination and through the movement of substance he considers the abstract and soul-based human imagination as the solution to many problems including understanding the affirmative and immanent divine attributes, the revelatory teachings of the prophet and solving the problem of bodily resurrection. Using a descriptive-analytical method this paper seeks to study the challenges of this theologian in facing the mystical and philosophical approaches with imagination. Sadr al-Muta’allehin considers imagination to be a hierarchical essence, and according to the equivocal levels of imagination, he considers the imagination attributed to the senses as the source of image and allegory and the imagination attributed to the realm of the kingdom as the entrance of inspiration and revelation. His commitment to philosophical reason has led him to use the transcendental dimension of imagination only where reason is incapable of comprehending it.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :جایگاه خیال در نظام معرفتشناسی صدرالمتألهین
Abstract:
خیال در معرفت شناسی صدرالمتألهین، گاه تمایل به ابن عربی و نقش عظیم و مافوق عقلی آن داشته و گاهی هم گرایش به سوی مشاء و منزلت مادون عقلی آن دارد. گرچه جایگاه ویژه در نظام فلسفی صدرالمتألهین، متعلق به عقل است، اما آنجا که عقل در درک مسائلی عاجز مانده، روی به سوی خیال کرده و خیال انسانی مجرد و قائم به نفس انسانی را با طی حرکت جوهری، حلاّل بسیاری از مسائل، از جمله درک صفات ثبوتی وتشبیهی الهی، تعالیم وحیانی نبی و حل مسئلة معاد جسمانی می داند. هدف از این پژوهش تبیین چالش این حکیم متأله در مواجهه با رویکرد عرفان و فلسفه با خیال است که با اتکا به روش توصیفی ـ تحلیلی ارائه شده است. صدرالمتالهین خیال را دارای مراتب می داند و با توجه به مراتب تشکیکی خیال، خیال منتسب به حس را منشأ تصویر و تمثیل و خیال منتسب به عالم ملکوت را، مدخل الهام و وحی می داند. تعهد او به عقل فلسفی موجب شده تا از بعد فراعقلی خیال تنها در جایی که عقل از درک آن عاجز است، بهره جوید.
References:
- استثنایی، فاطمه و همکاران، 1395، «خلاقیت نفس و مبانی انسانشناختی آن در حکمت متعالیه»، خردنامه صدرا، سال بیست و دوم، ش 2، ص 69ـ86.
- اکبریان، رضا و حسن مرادی، 1387، «حکمت متعالیه صدرالمتألهین و اثبات تکثر در عالم خیال»، خردنامه صدرا، ش 51، ص 4ـ34.
- اکبریان، رضا، 1388، «قوه خیال و عالم صور خیالی»، آموزههای فلسفه اسلامی، ش 8، ص 3ـ3.
- اهل سرمدی، نفیسه، 1394، «از خیالشناسی ابنعربی تا معرفتشناسی صدرایی»، جاویدان خرد، ش 27، ص 8ـ28.
- پهلوانیان، احمد و حسن معلمي، 1392، «بررسی تطبیقی خیال در اندیشه ابنعربی و ملاصدرا»، ذهن، ش 54، ص 85ـ120.
- حبیبی، محسن، 1385، «هستیشناسی خیال نزد ابنسینا و صدرالمتألهین»، خردنامه صدرا، ش 85، ص 5ـ22.
- رحمتی، انشاءالله، 1392، کیمیای خرد جستارهایی در زمینه دین و اخلاق، تهران، سوفیا.
- صدرالمتألهین، 1375، مجموعه رسائل فلسفی، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت.
- ـــــ ، 1378، رساله فی الحدوث، تحقیق و تصحیح سیدحسین موسویان، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1380الف، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، مقدمه و اشراف سیدمحمد خامنهای، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1380ب، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، تصحیح، تحقیق و مقدمه مقصود محمدی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1381الف، المبدأ و المعاد، تصحیح، تحقیق و مقدمه محمد ذبیحی و جعفر شاهنظري، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1381ب، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلية الاربعة، تصحیح، تحقیق و مقدمه احمد احمدی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1381ج، کسر الاصنام الجاهلیه، مقدمه و تصحیح محسن جهانگیری، تهران، بنیاد حکمت صدرا.
- ـــــ ، 1382، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلية الاربعة، تصحیح، تحقیق و مقدمه رضا اکبریان، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1383الف، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، مقدمه واشراف سیدمحمد خامنهای، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1383ب، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلية الاربعة، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1383ج، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلية الاربعة، تصحیح، تحقیق و مقدمه مقصود محمدی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1383د، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، تصحیح، تحقیق و مقدمه علیاکبر رشاد، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1383هـ.، شرح اصول کافی، تصحيح محمد خواجوی، تهران، مؤسسة مطالعات تحقیقات فرهنگی.
- ـــــ ، 1386، مفاتیح الغیب، تصحیح، تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1391الف، مجموعه رسائل فلسفی (الحکمة العرشيه)، تصحیح، تحقیق و مقدمه اصغر دادبه، تهران، بنیادحکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، 1391ب، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تصحیح، تحقیق و مقدمه سیدمصطفی محقق داماد، چ دوم، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ـــــ ، بيتا، الحاشیه علی الهیات شفاء، قم، بیدار.
- صدوق، محمدبن علی، 1414ق، الاعتقادات الامامیه، چ دوم، قم، کنگره شیخ مفید.
- محقق داماد، سیدمصطفی، 1381، «نفس و خلاقیتهای آن»، خردنامه صدرا، ش 28، ص 22ـ30.
- مرتجي، فاطمه، 1397، عالم خیال منفصل از منظر ابنعربی و ملاصدرا، تهران، دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مرکز.
- نجاتی، محمد و احمد بهشتي، 1390، ««بررسی برخی پیامدهای رویکرد نوین سینوی ـ صدرایی در معرفتشناسی قوه خیال»، معرفت فلسفي، ش 34، ص 63ـ84.
- نجفیافرا، مهدی و فاطمه مرتجي، 1395، «خیال خلاق از نظر ابنسینا»، پژوهشهای معرفتشناختی، ش 12، ص 7ـ24.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Mortaji, Fatemeh, Najafiafra, Mahdi.(2026) The Status of Imagination in the Epistemological System of Sadr al-Muta’allehin. Marifat, 29(6), 27-37
Fatemeh Mortaji; Mahdi Najafiafra."The Status of Imagination in the Epistemological System of Sadr al-Muta’allehin". Marifat, 29, 6, 2026, 27-37
Mortaji, F, Najafiafra, M.(2026) 'The Status of Imagination in the Epistemological System of Sadr al-Muta’allehin', Marifat, 29(6), pp. 27-37
