Marifat, Volume 29, Issue 8, No 275, Year 2026 , Pages 23-36
The Pathology of Servitude in the Realm of Feelings and Emotions
Article Type:
Promotional
Writers:
Reza Mahdianfar
/ Assistant Professor Department of Interpretation University of Holy Quran Sciences and Teachings / rezamatab52@yahoo.com
/ Assistant Professor Department of Interpretation University of Holy Quran Sciences and Teachings / rezamatab52@yahoo.com✍️ Seyedeh Arezou Bani-Sadr / MA Student of Quranic Sciences University of Quranic Sciences and Education / arezo.banisadr@yahoo.com
Sayed Ali Hosseinizadeh / Associate Professor Department of Educational Sciences Seminary and University Research Center / ali_hosseini@rihu.ac.ir
/ Associate Professor Department of Educational Sciences Seminary and University Research Center / ali_hosseini@rihu.ac.irAbstract:
Feelings and emotions play a special role in human’s behavior and actions. This influence is also seen in the realm of worship and religious behavior. It is debatable whether emotions contribute to worship and servitude or act as deterrents. The purpose of this study is to investigate the harms that emotions can inflict on the realm of worship and achievement of nearness to God. Previous studies have not explicitly addressed this issue. Therefore, in order to achieve this goal, the descriptive-analytical method and library method (collection of data from valid interpretive, narrative, and ethical sources) have been used. The findings of the study show that negative and deterring emotions such as fear and despair can prevent a person from moving towards servitude, because they prevent the true knowledge of God and, consequently, the acts of worship. The relationship between these feelings and regression in the path of servitude is a synergistic one. Therefore, the root of some sins such as jealousy can be found in feelings that are abnormal and contrary to human nature.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :آسیبشناسی عبودیت در حیطه احساسات و عواطف
Abstract:
احساسات و عواطف آدمی نقش ویژه ای در شیوه رفتار و اعمال انسان ایفا می کنند. این تأثیرگذاری در حیطه عبودیت و رفتار مذهبی نیز مشاهده می شود. این مسئله که احساسات پیش برنده در مسیر عبودیت و بندگی هستند و یا بازدارنده، محل بحث است. هدف این پژوهش بررسی آسیب هایی است که احساسات می توانند به ساحت عبودیت و رسیدن به قرب الهی وارد کنند. مطالعات پیشین به صورت صریح به این موضوع نپرداخته اند. لذا درصدد دستیابی به این هدف از روش توصیفی ـ تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای از منابع معتبر تفسیری، روایی و اخلاقی استفاده شده است.
یافته های پژوهش حاکی از آن است که احساسات منفی و بازدارنده مثل ترس و ناامیدی می توانند انسان را از حرکت به سوی عبودیت بازدارند، بدان جهت که مانع از شناخت حقیقی پروردگار و درنتیجه بروز اعمال عبادی می شوند. رابطه این احساسات با پس رفت در صراط بندگی، رابطه ای هم افزاست. لذا ریشه برخی گناهان مثل حسد را می توان در احساسات ناهنجار و متضاد با فطرت انسان مشاهده کرد.
References:
- نهجالبلاغه، 1379، سیدعلینقی فيضالاسلام، چ پنجم، تهران، فقیه.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، بیروت، دارالصادر.
- احمدي، فهيمه و منيرالسادات پورطولمي، 1388، «آسيبشناسي عبادت از منظر قرآن و حديث»، فدك، سال اول، ش 1، ص 11ـ27.
- احمديزاده، نيلوفر، 1394، مباني نظري عبوديت و بندگي در قرآن و حديث، ايلام، مؤسسة آموزش عالی باختر ایلام.
- ارسطو، 1378، اخلاق، ترجمة محمدحسن لطفی، تهران، طرح نو.
- اشرافیکنی، فاطمه و نعيمهسادات موسوي، 1378، «وسواس»، مشکوة النور، ش 8، ص 54ـ60.
- ایروانی، محمود و كريم خداپناهی، 1380، روانشناسی احساس و ادراک، چ ششم، تهران، دانشگاه تهران.
- ایمانی، محسن، 1389، خانواده و نماز، تهران، انجمن اولیاء و مربیان.
- آریانپور کاشانی، عباس، 1378، فرهنگ کامل انگلیسی ـ فارسی، چ نهم، تهران، اميركبير.
- بلالی، عبدالحمید، 1412ق، البیان فی مداخل الشیطان، چ دهم، کویت، دارالدعوه.
- پیشگر، امید، 1397، چرا ناامیدی کفر است؟، در: tebyan.net
- تقیزاده فانید، حاجیه، 1397، آثار امیدواری و ناامیدی در انسان از نظر آیات و روایات، قم، بنیاد علوم و معارف اسلامي.
- تميمي آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1366، غررالحکم و دررالکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
- جرجانی، علیبن محمد، 1978، کتاب التعریفات، بيروت، چاپ افست.
- جوادی آملی، عبدالله، 1391، حکمت عبادات، تحقیق و تنظیم حسين شفيعي، قم، اسراء.
- جوهری، اسماعیلبن حماد، 1376ق، الصحاح، تحقيق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دارالعلم للملایین.
- حبیبیان، احمد، 1382، مرز فضایل و رذائل اخلاقی، چ دوم، قم، مطبوعات دینی.
- حرعاملی، محمدبن حسن، 1409ق، وسایل الشیعه، قم، مؤسسة آلالبیت لإحیاء التراث.
- حسینی زبیدی، محمدمرتضی، 1414ق، تاج العروس، بيروت، دارالفكر.
- خسروپناه، عبدالحسین، 1382، «آسیبشناسی دینپژوهی معاصر»، قبسات، ش 28، ص 131ـ160.
- درويش، عارفه، 1391، بررسي مراتب بندگي و عبوديت در قرآن و حديث، تهران، دانشکده اصولالدين.
- دژاکام، علی، 1377، تفکر فلسفی غرب از منظر استاد شهید مرتضی مطهری، چ دوم، تهران، مؤسسة فرهنگی اندیشه معاصر.
- دستغیب، عبدالحسین، 1375، گناهان کبیره، تهران، غدیر.
- دهخدا، علیاکبر، 1341، لغتنامه، تهران، بيتا.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد، 1374، ترجمه مفردات الفاظ قرآن، ترجمة غلامرضا خسروي، چ دوم، تهران، مرتضوي.
- روزنهان، دیوید و دیگران، 1379، روانشناسی نابهنجاری آسیبشناسی روانی، ترجمة یحیی سیدمحمدی، تهران، ارسباران.
- سادوک، بنجامین و ديگران، 1395، خلاصه روانپزشکی کاپلان و سادوک، ترجمة مهدی گنجی، چ دوم، تهران، ساوالان.
- ستوده، غلامرضا، 1385، فرهنگ متوسط دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1417ق، الميزان في تفسير القرآن، چ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامي.
- عظیمی، سیروس، 1370، روانشناسی عمومی، تهران، صفار.
- غزالی، ابوحامد، 1417ق، احیاء علوم الدین، بیروت، دارالمعرفه.
- فیروزیان، محسن، 1397، عوامل، آثار و راه درمان سوء ظن از دیدگاه قرآن و روایات، ابنا فقر چیست؟، در: pishgiri.org
- فیض کاشانی، ملامحسن، 1403ق، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، تصحيح علياکبر غفاری، بیروت، دار احياء التراث العربي.
- کاشانی، فاطمه و حميدرضا مستفید، 1394، «آسیبشناسی دینداری در بُعد عملکرد از منظر قرآن کریم»، کتاب و سنت (دانشگاه قرآن و حدیث)، ش 6، ص 91ـ112.
- کرمی، رضاعلی، 1395، مهارتهای کنترل هیجان، قم، قلمگاه.
- کوبلر، الیزابت، 1379، پایان راه (پیرامون مرگ و زندگی)، علياصغر بهرامي، تهران، رشد.
- مجلسی، محمدباقر، 1397ق، بحارالانوار، چ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- محمدی ریشهری، محمد، 1384، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث.
- محمدی، ليلا و همكاران، 1397، «نقش واسطهاي عواطف مثبت و منفی در رابطه بین معنای زندگی و سلامت روانی»، روانشناسی، ش 2، ص 157ـ171.
- مروتي، سهراب و كبري ستايش، 1390، «مؤلفههاي دينداري و راههاي پرورش آن در قرآن و حديث»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 15، ص 199ـ232.
- مصباح، محمدتقي، 1367، معارف قرآن، قم، مؤسسة در راه حق.
- ـــــ ، 1389، «ترس از خدا و نقش سازنده آن در زندگی (1)»، معرفت، ش 153، ص 5ـ12.
- مصطفوی، حسن، 1368، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مطهری، مرتضی، 1388، مجموعه آثار، چ پنجم، تهران، صدرا.
- معتمدی، غلامحسین، 1372، انسان و مرگ (درآمدی بر مرگشناسی)، تهران، نشر مرکز.
- معین، محمد، 1378، فرهنگ فارسی معین، چ دوم، تهران، معین.
- ـــــ ، 1381، فرهنگ فارسي معين، چ دوم، تهران، معين.
- مکارم شیرازی، ناصر، 1378، اخلاق در قرآن، قم، امام علیبن ابيطالب(ع).
- مكتبدار، عليرضا، 1393، آسیبشناسی دینی، قم، پژوهشکده باقرالعلوم(ع).
- موسوي خمینی، سيدروحالله، 1382، شرح حدیث جنود عقل و جهل، چ هفتم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- میرزایی، حسن، 1386، «گزیدهای از پژوهشهای شماره 58 مقطع دیپلم و بالاتر و جوان و آسیبها»، معارف اسلامی، ش 60، ص 24ـ34.
- ميرمحمدصادقي، مرجان، 1381، بندگي و اوصاف بندگان در قرآن و روايات، تهران، دانشكده اصولالدين.
- نراقی، محمدمهدي، 1387ق، جامع السعادات، نجف، چاپ افست.
- نوری، محمدرضا، 1383، بهداشت در قرآن، مشهد، واقفی.
- یحییبن عدی، 1371، تهذیب الاخلاق، مقدمه، تصحیح، ترجمه و تعلیق محمد دامادی، چ دوم، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي.
- یزدانینیا، ایمان، 1397، يأس، قم، پژوهشکده باقرالعلوم.
- یونکر، هلموت، 1373، روانشناسی ترس، ترجمة طوبی کیانبخت و جمشید مهرپویا، بیجا، یگانه.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Mahdianfar, Reza, Bani-Sadr , Seyedeh Arezou, Hosseinizadeh, Sayed Ali. (2026) The Pathology of Servitude in the Realm of Feelings and Emotions. Marifat, 29(8), 23-36
Reza Mahdianfar; Seyedeh Arezou Bani-Sadr ; Sayed Ali Hosseinizadeh."The Pathology of Servitude in the Realm of Feelings and Emotions". Marifat, 29, 8, 2026, 23-36
Mahdianfar, R, Bani-Sadr , S, Hosseinizadeh, S.(2026) 'The Pathology of Servitude in the Realm of Feelings and Emotions', Marifat, 29(8), pp. 23-36
