Marifat, Volume 35, Issue 1, No 324, Year 2026, Pages 67-76

    Ontological and Anthropological Foundations of Islamic Spirituality in Sadra’i Wisdom

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Marziyeh Varmazyar / Assistant Professor, Department of Education, Lorestan University, Iran / varmazyar.m@lu.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.1.4.9
    doi10.22034/marifat.2025.5001417
    Abstract: 
    Spirituality is one of the topics of interest to contemporary man, and in essence, its meaning and its relationship to other knowledge, depending on the type of foundations on which it is defined, sometimes substantial differences are observed. Unlike today's spirituality, which in its most modern form is sometimes based on components such as humanism, pluralism, secularism, and emotion and feelings, Islamic spirituality emphasizes elements such as God-centeredness, Sharia, rationality, knowledge, and proximity. These components, in their original and profound form, can be sought and explained in the foundations of Sadr al-Mut’alehin, including his ontological and anthropological foundations. The originality of existence, the equality of existence with goodness, analogical gradation, relative existence and the existential poverty, essential movement, love to the origin, unity of existence are among the ontological foundations and the physical origination and psychic survival of the human soul, matching existential realms with the world of meaning, the practice of Sharia, rationality, knowledge, the four journeys, and the companionship of the perfect human being and its proximity to its anthropological foundations. This article seeks to explain and infer these principles and their connection with spirituality in his perspective, in order to clarify the position of this discussion in the wisdom of Sadr al-Mutalahin, and in this way, open a new horizon for those who are interested in wisdom, and on the one hand, show the distinction of Islamic spirituality from other spiritualities.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بنیان‌‌های هستی‌شناختی و انسان‌شناختی معنویت‌‌گرایی اسلامی در حکمت صدرایی
    Abstract: 
    معنویت، از مباحث مورد توجه انسان معاصر است و در اصل معنای آن و نسبتش با معارف دیگر، بسته به نوع بنیان‌‌هایی که برای آن تعریف می‌‌شود، گاهی اختلافات ماهوی مشاهده می‌‌گردد. به‌خلاف معنویت‌‌گرایی امروزی که در مدرن‌‌ترین نوع خود، گاهی بر مؤلفه‌‌هایی همچون انسان‌‌محوری (اومانیسم)، کثرت‌‌گرایی (پلورالیسم)، شریعت‌‌گریزی (سکولاریسم) و هیجان و احساسات استوار است، در معنویت‌‌گرایی اسلامی بر عناصری همچون خدا‌‌محوری، شریعت‌‌گزینی، خردورزی، معرفت و قرب‌‌گرایی تأکید می‌‌شود. این مؤلفه‌‌ها را در نوع اصیل و عمیق آن، می‌‌توان در مبانی صدرالمتألهین ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و انسان‌‌شناختی وی جست‌وجو و تبیین نمود. اصالت وجود، مساوقت وجود با خیر، تشکیک وجود، وجود ربطی و امکان فقری، حرکت جوهری، عشق به مبدأ، وحدت وجود ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و جسمانیة‌الحدوث و روحانیة‌البقاء بودن نفس انسانی، تطابق ساحت‌‌های وجودی با عوالم معنا، عمل به شریعت، خردورزی، معرفت، اسفار اربعه و همراهی انسان کامل و قرب از مبانی انسان‌‌شناختی آن است. این نوشتار می‌‌خواهد این مبانی و پیوندشان با معنویت را در نگرش وی، تبیین و استنباط نماید تا جایگاه این بحث را در حکمت صدرالمتألهین روشن نماید و از این طریق، افقی نو پیش چشم مشتاقان حکمت بگشاید و از سویی تمایز معنویت‌‌گرایی اسلامی از دیگر معنویت‌‌ها را نشان دهد.
    References: 
    • احمدی، روح‌الله و دیگران (1402). آسیب‌‌شناسی هویتی عرفان‌‌های نوظهور. مطالعات بین‌رشته‌‌ای دانش راهبردی، 13(50)، 171ـ195.
    • امینی‌نژاد، علی (1398). آموزش پودمانی مبانی عرفان اسلامی. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • الهامی‌نیا، علی‌اصغر و دیگران (1390). معنویت اسلامی؛ چیستی، چرایی، چگونگی. قم: زمزم هدایت.
    • اوشو (1384). آواز سکوت. ترجمۀ سیدجواد حسینی. تهران: هودین.
    • جوادی آملی، عبدالله (1386الف). رحیق مختوم. چ سوم. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1386ب). سرچشمۀ اندیشه. چ سوم. قم: اسراء.
    • حسن‌‌زاده‌‌آملی، حسن (1385). عیون مسائل النفس و سرح العیون فی شرح العیون. چ دوم. تهران: امیرکبیر.
    • خسروپناه، عبدالحسین و دیگران (1401). رویکردی کیفی بر الگوی مفهومی معنویت و مؤلفه‌های آن از دیدگاه مقام معظم رهبری. اسلام و مطالعات معنویت، 1(2)، 54ـ93.
    • دهخدا، علی‌‌اکبر (1373). فرهنگ‌‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
    • زمانی، شهریار (1384). ماجرای معنویت در دوران جدید. تهران: دفتر نشر اسلامی.
    • ساراسوراتی، باید‌‌یاناس (1376). معنویت و قرن بیست و یکم. چشم‌انداز ارتباطات فرهنگی، 5، 38ـ39.
    • شریفی، احمدحسین (1387). درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفان‌‌های کاذب. تهران: به‌آموز.
    • صدر‌المتألهین (1340). رساله سه اصل. تصحیح و اهتمام سیدحسین نصر. تهران: دانشگاه تهران.
    • صدر‌المتألهین (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
    • صدر‌المتألهین (1360). اسرار الایات. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
    • صدر‌المتألهین (1361). العرشیة. تصحیح غلامحسین آهنی. تهران: مولی.
    • صدرالمتألهین (1363الف). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.
    • صدر‌المتألهین (1363ب). کتاب المشاعر. به اهتمام هانری کربن. تهران: کتابخانۀ طهوری.
    • صدر‌المتألهین (1363ج). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. چ دوم. مشهد: المرکز الجامعی.
    • صدر‌المتألهین (1366). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
    • صدر‌المتألهین (1375). مجموعه رسائل فلسفی. تصحیح و تعلیق حامد ناجی اصفهانی. تهران: حکمت.
    • صدر‌المتألهین (1381). کسر اصنام الجاهلیه. مقدمه و تصحیح محسن جهانگیری. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
    • صدر‌المتألهین (1383). شرح اصول کافی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    • صدر‌المتألهین (1387). سه رسائل فلسفی. چ سوم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • صدر‌المتألهین (1981م). الحکمة المتعالیة فی اسفار العقلیة الاربعة. چ سوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • عبداللهی، مهدی (1390). کمال نهایی و راه تحصیل آن از دیدگاه فیلسوفان اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • عبودیت، عبدالرسول (1390). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. چ چهارم. تهران: سمت.
    • علیزاده، مهدی (1401). مناسبات دانش اخلاق و مطالعات معنویت در پارادایم علوم اسلامی. اسلام و مطالعات معنویت، 1(1)101ـ123.
    • فونتانا، دیوید (1385). روانشناسی دین و معنویت. ترجمۀ الف ساوار. قم: ادیان.
    • کلینی، محمد‌‌بن یعقوب (1365). اصول کافی. تحقیق علی‌اکبر غفاری. چ چهارم. تهران: دار‌ الکتب الاسلامیه.
    • گیدنز، آنتونی (1384). چشم‌اندازهای جهانی. ترجمۀ محمدرضا جلایی‌‌پور. تهران: طرح نو.
    • مصباح یزدی، محمد‌‌تقی (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مطهری، مرتضی (1373). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • معین، محمد (1386). فرهنگ معین. تهران: ثامن.
    • ملکیان، مصطفی (1381). راهی به رهایی؛ جستاری در عقلانیت و معنویت. تهران: نگاه معاصر.
    • موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1381). تقریرات  فلسفه. ترجمۀ سیدعبدالغنی اردبیلی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
    • نصر، سیدحسین (1382). آموزه‌‌های صوفیان از دیروز تا امروز. ترجمۀ حسین حیدری و محمدهادی امینی. تهران: قصیده سرا.
    • ورمزیار، مرضیه (1397). آثار نظری و عملی وجود رابط در حکمت متعالیه. آیین حکمت، 9 (34)، 159ـ184.
    • ورمزیار، مرضیه (1400). معیار ارزش اخلاقی در نگرش صدرایی. آیین حکمت، 48 (13)، 159ـ190.
    • ورمزیار، مرضیه (1402). واقع‌گرایی اخلاقی در نگرش صدرایی. معرفت فلسفی، 80 (4)، 101ـ114.
    References: 
    • Grigle, D, (2012). Workplace Spirituality Empirical Research, A Literature Review. Business and Management Review, 2 (10), 14-27.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Varmazyar, Marziyeh. (2026) Ontological and Anthropological Foundations of Islamic Spirituality in Sadra’i Wisdom. Marifat, 35(1), 67-76 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5001417.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Marziyeh Varmazyar."Ontological and Anthropological Foundations of Islamic Spirituality in Sadra’i Wisdom". Marifat, 35, 1, 2026, 67-76

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Varmazyar, M.(2026) 'Ontological and Anthropological Foundations of Islamic Spirituality in Sadra’i Wisdom', Marifat, 35(1), pp. 67-76

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Varmazyar, M. Ontological and Anthropological Foundations of Islamic Spirituality in Sadra’i Wisdom. Marifat, 2026; 35(1): 67-76