Marifat, Volume 35, Issue 2, No 325, Year 2026, Pages 29-41

    The Right of the Neighbor in Imam al-Sajjad's (peace be upon him) Risālat al-Ḥuqūq: A Strategy for Strengthening Social Cohesion

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Havva Motamedi barabadi / Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran / h.motamedi@pnu.ac.ir
    Parvaneh Mehrjoo / Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran / p.mehrjoo@pnu.ac.ir
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.2.3.0
    doi Registering DOI...⏳
    Abstract: 
    This research aims to examine the role of the teachings of Imam al-Sajjad (peace be upon him) in the Risālat al-Ḥuqūq, specifically the right of the neighbor, in improving neighborly relations and social cohesion. The research method is qualitative, employing a descriptive-analytical approach, conducted using Islamic sources and related studies. The results indicate that strengthening social cohesion can be achieved through increasing a sense of responsibility and solidifying social identity, building trust and social security, reinforcing solidarity and social participation, preventing and reducing social harms, improving quality of life, and strengthening moral and spiritual values. Factors contributing to the diminished importance of neighborly relations in contemporary societies include structural changes and modern urbanization, cultural and social transformations, psychological factors, and changes in lifestyle. Practical strategies based on the teachings and doctrines of Imam al-Sajjad (peace be upon him) that can contribute to the reconstruction of human relations in societies include: reforming social attitudes through education and cultural cultivation, fostering a culture of respect and good character in neighborly relations, creating opportunities for social interaction at the neighborhood level, promoting a spirit of empathy and mutual assistance, reforming urban laws and policies to strengthen social interactions, utilizing technology to facilitate neighborly communication, and setting a model for other social relationships.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :حق همسایه در رسالۀ حقوق امام سجاد(ع) راهکاری برای تقویت همبستگی اجتماعی
    Abstract: 
    این پژوهش با هدف بررسی نقش آموزه‌های امام سجاد(ع) در رسالۀ حقوق، حق همسایگی در بهبود روابط همسایگی و انسجام اجتماعی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی بوده که با استفاده از منابع اسلامی و تحقیقات مرتبط انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد، از طریق افزایش حس مسئولیت‌پذیری و تحکیم هویت اجتماعی، ایجاد اعتماد و امنیت اجتماعی، تقویت همبستگی و مشارکت اجتماعی، پیشگیری و کاهش آسیب‌های اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی، تقویت ارزش های اخلاقی و معنوی می‌تواند به تقویت همبستگی اجتماعی کمک کند. عواملی که باعث کاهش اهمیت روابط همسایگی در جوامع معاصر شده است، شامل تغییرات ساختاری و شهرنشینی مدرن، تغییرات فرهنگی و اجتماعی، عوامل روان‌شناختی و تغییر در سبک زندگی. راهکارهای عملی بر اساس تعالیم و آموزه‌های امام سجاد(ع) که می‌تواند به بازسازی روابط انسانی در جوامع کمک کند، عبارت‌اند از: اصلاح نگرش اجتماعی از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی، تقویت فرهنگ احترام و حسن خلق در روابط همسایگی، ایجاد فرصت‌های تعامل اجتماعی در سطح محله، ترویج روحیه همدلی و کمک به یکدیگر، اصلاح قوانین و سیاست‌های شهری برای تقویت تعاملات اجتماعی، استفاده از فناوری برای تسهیل ارتباطات همسایگی، الگوسازی برای سایر روابط اجتماعی.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • رساله حقوق امام سجاد(ع) (1395). ترجمه و شرح جمعی از نویسندگان. قم: بوستان کتاب.
    • افشاری، محمدحسین (1398). حق همسایه در رساله حقوق امام سجاد(ع). در: rasekhoon.net
    • باقی نصرآبادی، علی (1384). همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی. حصون، 6، https://ensani.ir
    • بخشی، پریسا و همکاران (1399). بررسی نقصان روابط همسایگی و عوامل اجتماعی مؤثر برآن در 9 محله شهر تهران. مسائل اجتماعی ایران، 1 (11)، 7ـ35.
    • پاتنام، رابرت دی (1995). بولینگ به تنهایی؛ فروپاشی و بازسازی سرمایه اجتماعی در آمریکا. ترجمۀ قربان عباسی. تهران: شمع آوید.
    • توسلی، غلامعباس (1393). جامعه‌شناسی شهری. تهران: دانشگاه پیام نور.
    • حیاتی، حامد و همکاران (1402). تبیین تأثیر الگوی کالبدی بافت‌های مسکونی بر تعاملات همبستگی در محلات. هویت شهر، 55 (17)، 35ـ50.
    • خرمی، جواد (1386). جایگاه همسایه‌داری در اسلام. مبلعان، 9، 84ـ92.
    • خطیبی، اعظم (1396). تبیین جامعه‌شناختی تعاملات همسایگی و تأثیر آن بر احساس نشاط اجتماعی شهروندان در شهر همدان. مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 22 (7)، 107ـ134.
    • دلاور، علی (1384). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.
    • دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعه‌شناسی. ترجمۀ علی‌محمد کاردان. تهران: دانشگاه تهران.
    • رازقی، نادر و همکاران (1395). عوامل اجتماعی مؤثر بر سطح روابط همسایگی: مطالعه موردی شهروندان ساکن شهر بابل. جامعه‌شناسی ایران، 3 (17)، 49ـ77.
    • رستگار خالد، امیر و همکاران (1393). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی همسایگی با احساس امنیت محله‌ای (مورد مطالعه شهر آران و بیدگل). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 11 (4)، 91ـ126.
    • سرعلی، رضا و پوردیهیمی، شهرام (1395). بررسی دو مفهوم همسایگی و همسایه بودن. صفه، 72 (26)، 5ـ24.
    • سرمد، زهره و همکاران (1394). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. چ بیست و هشتم. تهران: آگه.
    • صدیق سروستانی، رحمت‌الله و نیمروزی، نوروز (1389). بررسی ارتباط بین مشارکت روابط همسایگی و احساس امنیت در محلات شهر مشهد. پژوهش‌های دانش انتظامی، 47، 185ـ220.
    • صفری، اعظم (1389)، حقوق همسایگان و قوانین آپارتمان‌نشینی در فقه اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد الهیات. تهران: دانشگاه پیام نور.
    • عسگری، حیسن (1388). امام سجاد(ع) و حقوق همسایگان. در: پایگاه تبیان، https://www.tebyan.net 
    • فلاحی، محمدجواد و همکاران (1398). اخلاق همسایه‌داری و آپارتمان‌نشینی در قرآن و رروایات. مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و عترت، 3 (2)، 79ـ112.
    • قرشی، سیده‌مائده و همکاران (1396). تعریف جامعه‌شناختی محله آرمانی از نگاه ساکنان (مطالعه پدیدارشناسی: محله کن منطقه ۵ شهر تهران). توسعه اجتماعی، 2 (12)، 29ـ52.
    • قنبری‌نیک، سیف‌الله (1394). روابط همسایگی در سبک زندگی اسلامی. مطالعات اجتماعی، 4 (1)، 108ـ137.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1365). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی. ترجمۀ منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
    • محسنیان‌راد، مهدی (1389). ارتباط‌شناسی. تهران: سروش.
    • معین، محمد (138). فرهنگ فارسی معین. تهران: فرهنگ‌نما.
    • نصر، سیدحسین (1388). قلب اسلام. تهران: نشر نی.
    • وجدانی، فاطمه (1397). پایه‌ها و مؤلفه‌های اخلاق همسایگی بر اساس دیدگاه امام سجاد. نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 1 (8)، 59ـ78.
    • ولی‌زاده اوغانی، محمدباقر و ولی‌زاده اوغانی، اکبر (۱۳۹۵). اخلاق همسایه‌داری و حقوق همسایگی در نظام معماری و شهرسازی اسلامی ایران. مهندسی فرهنگی، 86 (10)، 54ـ74.
    • یوسف‌زاده، حسن و ترکی، هادی (1۳۹۶). درآمدی بر الگوی روابط همسایگی در اسلام و الزامات آن در شهرسازی و معماری اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • یوسفی، علی و همکاران (1۳۸۸). انسجام در شبکه‌های همسایگی شهر مشهد. جامعه‌شناسی ایران، 1 (7)، 138ـ161.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Motamedi barabadi, Havva, Mehrjoo, Parvaneh. (2026) The Right of the Neighbor in Imam al-Sajjad's (peace be upon him) Risālat al-Ḥuqūq: A Strategy for Strengthening Social Cohesion. Marifat, 35(2), 29-41 https://doi.org/10.22034/marifat.2026.5001850.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Havva Motamedi barabadi; Parvaneh Mehrjoo."The Right of the Neighbor in Imam al-Sajjad's (peace be upon him) Risālat al-Ḥuqūq: A Strategy for Strengthening Social Cohesion". Marifat, 35, 2, 2026, 29-41

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Motamedi barabadi, H, Mehrjoo, P.(2026) 'The Right of the Neighbor in Imam al-Sajjad's (peace be upon him) Risālat al-Ḥuqūq: A Strategy for Strengthening Social Cohesion', Marifat, 35(2), pp. 29-41

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Motamedi barabadi, H, Mehrjoo, P. The Right of the Neighbor in Imam al-Sajjad's (peace be upon him) Risālat al-Ḥuqūq: A Strategy for Strengthening Social Cohesion. Marifat, 2026; 35(2): 29-41