گزارشى از: چكيده پايان نامه هاى كارشناسى ارشد رشته «علـوم قـرآن و تفسـير» مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره)

گزارشى از:
چكيده پايان نامه هاى كارشناسى ارشد
رشته «علـوم قـرآن و تفسـير»
مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره)

تهيه و تنظيم: على اوسط باقرى ـ حميد آريان

اشاره

مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى; به عنوان يكى از قطب هاى پربار علمى و فرهنگى كشور، با بهره گيرى از آخرين تجربيات و مزيّت هاى نظام هاى آموزشى و تحقيقاتى حوزوى و دانشگاهى، تاكنون نيروهاى محقق و متخصص بسيارى را در رشته هاى گوناگون علمى تربيت كرده است. از جمله رشته هاى داير در مؤسسه رشته «علوم قرآن و تفسير» است كه تاكنون سه دوره فارغ التحصيل (در مقطع كارشناسى ارشد) داشته است. در اين مختصر، چكيده پايان نامه هاى كارشناسى ارشد دانش آموختگان اين رشته براى اطلاع قرآن پژوهان گزارش مى شود.

1. اسكندرلو، محمدجواد. ترجمه و نقد مدخل Qurân (قرآن) از دائرة المعارف دين. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: دكتر كريمى، محمود. قم، 1378، 173 ص.

مدخل Qurân در دائرة المعارف دين مشتمل بر دو مقاله است: 1. متن قرآن و تاريخ آن به قلم پرفسور چارلز جوزف آدامز; 2. نقش قرآن در دين دارى اسلامى نوشته پرفسور محمود محمد ايوب. مقاله اول ترجمه و نقد و مقاله دوم فقط ترجمه است. به اعتقاد مترجم، مطالعه و بررسى انديشه ها و آراء صاحب نظران غيرمسلمان براى محافل علمى و فرهنگى ما مغتنم بوده و ترجمه و نقد آثار آنان براى آگاهى اذهان مسلمانان نسبت به نوع نگرش مستشرقان به قرآن مفيد است.

مترجم روش خود را ترجمه مفهومىِ مطابق معرفى كرده و تلاش نموده است تا ساختار ترجمه به ساختار متن اصلى هرچه نزديك تر باشد. وى نسبت به مقاله اول به لحاظ صورى و ساختارى و نيز محتوايى انتقاد فراوان كرده و يادآور شده است كه آدامز مستشرقى متعصب و مغرض نيست، هر چند اشتباهات متعددى مرتكب شده است. اما وى مقاله آقاى ايوب را ـ كه استادى مسلمان و شيعى است ـ صرفاً ترجمه نموده و احياناً برخى از مطالب آن را با مستندسازى و توضيحات همراه ساخته است.

2. اسلامى پناه، هادى. ازدواج از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام اعرافى، عليرضا. قم، 1378، 114 ص.

آيات متعددى از قرآن درباره جوانب گوناگون ازدواج است. نگارنده اين آيات را تفحص كرده و جوانبى از اين مسأله حياتى را از نگاه قرآن بررسى كرده است: در مقدمه، تاريخچه مختصرى از وضعيت و جايگاه زن پيش از اسلام; فصل اول به تعريف و نيز اهميت و ضرورت ازدواج; فصل دوم منشأ طبيعى ازدواج و بيان تفاوت هاى جسمى و روحى زن و مرد در غريزه جنسى، نياز به سكون و آرامش، نياز به انس و مودّت، و بقاى نسل به عنوان منشأ طبيعى ازدواج; فصل سوم آثار و فوايد ازدواج، اعم از اجتماعى، روانى و اقتصادى; فصل چهارم ملاك هاى انتخاب همسر; خواستگارى; فصل ششم ولايت در ازدواج دختران و بررسى نسبت ولايت با استقلال زن; و فصل هفتم برخى از سنّت هاى عصر جاهلى و اقسام نكاح را در آن عصر با استفاده از آيات قرآن مورد بحث و بررسى قرار داده است.

3. اشرفى، اميررضا. ديدگاه هاى قرآنى علاّمه بلاغى در تفسير آلاء الرحمن (تبيين، بررسى و نقد). كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام رجبى، محمود. قم، 1378، 250 ص.

علاّمه بلاغى از جمله مفسرانى است كه ديدگاه هاى خود را درباره مباحث قرآنى در مقدمه و متن تفسير گران سنگ آلاء الرحمن به گونه اى محققانه و نسبتاً جامع ارائه نموده است. تلاش نويسنده آن است كه اين ديدگاه ها را مورد بررسى قرار داده و به صورتى نظام مند ارائه دهد و احياناً ملاحظاتى انتقادى بر آن ها داشته باشد. پايان نامه در سه بخش تنظيم شده است: در بخش اول، ابعاد شخصيت، استادان، شاگردان و آثار علاّمه بلاغى و نيز بررسى تفسير او، غرض از نگارش آن، ساختار و ويژگى هايش مورد بحث قرار گرفته; بخش دوم حاوى بررسى تفصيلى ديدگاه هاى مفسّر در مقدمه تفسيرش درباب مقولاتى همچون اعجاز قرآن، تاريخ قرآن، صيانت آن، قرائتش و تفسير آن است; و بخش سوم نيز ديدگاه هاى علاّمه بلاغى درباب محكم و متشابه و چگونگى تفسير متشابهات، تأويل قرآن، مبانى و قواعد مفسّر، منابع و روش تفسيرى وى، مؤلفه هاى تفسير او و چگونگى برخورد مفسّر با روايات تفسيرى مورد مداقه قرار گرفته است.

4. امينى، عليرضا. شيوه هاى ارائه اعتقادات در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى:حجة الاسلام عابدى،احمد. قم، 1379، 180 ص.

اعتقادات زيربناى نظام اخلاقى و احكام عملى دين اسلام است. شيوه هاى گوناگونى در تبيين اين اعتقادات رايج است كه هر كدام داراى كاستى ها و محسناتى است. قرآن كريم توانسته با روش هاى فراگير و جذّاب، راه اعتقاد را هموار سازد. قرآن در زمينه عقيده مندى شيوه اى خاص دارد و با پيوند شيوه هاى دليل گرايانه و اقتدا معيارى، راهى نو ترسيم مى نمايد. نگارنده با رويكردى قرآنى به مسأله اعتقادات، ابعاد گوناگون مسائل اعتقادى را مورد بررسى قرار داده كه برخى نتايج به دست آمده بدين قرار است:

1. قرآن ميان ضرورت هر يك از اصول اعتقادى و جوانب و ابعاد آن تفكيك قايل مى شود; اصل هر كدام را بى نياز از اثبات مى داند; ولى جوانب هر اصل را نيازمند اثبات مى داند و براى آن ها استدلال مى آورد.
2. از منظر قرآن، گاهى به اجمال، بايد به غيب ايمان داشت و گاهى به تفصيل، مواردى به عنوان متعلقات ايمان برشمرده شده است.
3. از جهات بينشى و تربيتى، مى توان تقدم و تأخّرهايى براى هر يك از اصول اعتقادى در نظر گرفت.
4. قرآن در ارائه اصول اعتقادى از شيوه هاى استدلالى، تربيتى، هنرى، فطرى و اشارى بهره گرفته است.

5. انوارى، جعفر. لغزش ناپذيرى پيامبران در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير.به راهنمايى:حجة الاسلام رجبى،محمود.قم،1378،116 ص.

لغزش ناپذيرى (عصمت) پيامبران(ع) يكى از مباحث كليدى در حوزه اعتقادى است كه بدون اثبات آن، اصل رسالت پيامبران(ع) با اشكال مواجه مى شود و غرض الهى نقض مى گردد. در اين رساله، اين موضوع به بحث گذاشته شده و لغزش ناپذيرى پيامبران(ع) در اعتقاد، دريافت و تبليغ وحى و مصونيت ايشان از لغزش در رفتار مبرهن گرديده است; در مقدمه، از پيشينه و ادبيات موضوع، قلمرو بحث و راز و حقيقت عصمت سخن به ميان آمده; در فصل نخست، آياتى كه بر لغزش ناپذيرى پيامبران(ع) دلالت دارد; و در فصل دوم، به تفصيل آياتى ذكر شده كه مورد استناد مخالفان عصمت قرار گرفته و به نقد آن ها پرداخته شده است.

6. باقرى، على اوسط. نقد و بررسى روش تفسيرى المنار. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام مهدوى راد، محمدعلى. قم، 1379، 272 ص.

تفسير المنار يكى از پرآوازه ترين تفاسير قرن چهاردهم است. پديدآورندگان اين تفسير از فعّالان عرصه اجتماعى و فرهنگى و از پيشگامان نهضت اصلاح طلبى و بازگشت به قرآن بودند و با رويكردى نو، به تفسير قرآن اقدام كردند. از اين رو، شناسايى برجستگى ها، كاستى ها، روش ها و مبانى تفسيرى اين كتاب موضوعى شايسته پژوهش است. اين رساله در نه فصل، به اين موضوع پرداخته است: پس از فصل نخست كه به كليات بحث اختصاص يافته و در آن، موضوع، پيشينه، اهداف و انگيزه هاى انتخاب موضوع پژوهش بيان شده، در فصل دوم از وضعيت و شرايط اجتماعى فرهنگى مصر در زمان نگارش المنار (اواخر قرن 13 و اوايل قرن 14 ق) سخن به ميان آمده است; در فصل سوم، زندگى علمى و عملى پديدآورندگان المنار (محمد عبده و محمدرشيد رضا) و ساختار اين تفسير بيان گرديده; در فصل چهارم، كار تفسير از نگاه نگارندگان المنار مورد بررسى قرار گرفته و بحث هايى در باب معناى لغوى و اصطلاحى تفسير، رابطه آن با تأويل و علوم مورد نياز مفسر مطرح و تفاسير و روند تفسيرى پيش از المنار نقد شده و در فصل بعد; ديدگاه پديدآورندگان اين تفسير در باب برخى مباحث علوم قرآنى همچون اعجاز قرآن و نسخ بيان گرديده است.

نگارنده در فصل ششم، به بررسى مبانى تفسيرى المنار پرداخته و اهداف و مقاصد قرآن را از ديدگاه مفسّران و نيز قلمرو مباحث قرآن (= جامعيت قرآن) را از نگاه اين تفسير بررسى كرده; در فصل هفتم، تفسير قرآن به قرآن، كاربرد روايات تفسيرى و به كارگيرى عقل در تفسير مزبور را به بحث و بررسى گذاشته; در فصل هشتم، از مباحث اجتماعى و شيوه طرح آن در المنار و گرايش هاى وهّابى مسلكانه و ضد شيعى المنار سخن گفته; و در فصل پايانى، نتايج به دست آمده از پژوهش را در هجده بند ذكر كرده پيشنهادهايى ارائه نموده است.

7. تقوى دهاقانى، سيدحسين. پژوهشى درباره آيه «الرّجالُ قوّامونَ عَلىَ النّساء» و جستارى در فمنيسم (تابعيت و جنسيت). كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آية الله معرفت، محمدهادى. قم، 1378، 183 ص.

تعيين حد و مرز قيموميت مردان بر زنان و آشكار ساختن مراد از قيموميت مندرج در آيه «الرّجالُ قوّامونَ عَلىَ النّساء» (نساء: 34) دست مايه پژوهش در اين پايان نامه است. نگارنده در مطلع سخن، برخى پيش فرض ها و دشوارى هاى پژوهش را طرح كرده، سپس واژگان آيه موضوع پژوهش را بررسى كرده و لطافت هاى ادبى و بلاغى آن را بيان نموده; در ادامه، به بحث از مفهوم خانه و جامعه، ضرورت و فلسفه مديريت و بيان ديدگاه هاى مختلف در اين زمينه پرداخته و چگونگى استدلال معصومان(ع) به آيه مزبور، مديريت از نظر قانون مدنى و مانند آن را مورد بحث قرار داده; آن گاه برخى برترى هاى مردان بر زنان و برخى ويژگى هاى زنان را بررسى نموده است. وى برابرى ارزش هر يك از زن و مرد را به عنوان دو عنصر در معادله انسانيت پذيرفته و بر آن است تا به كسانى كه با سرمايه اندك علمى و سطحى در بازار انديشه هاى رنگارنگ با هدف مردستيزى يا زن ستيزى، تحريف معنوى قرآن را دست مايه خود قرار داده اند، هشدار دهد.

8. توسلى، محمدحسين. نگرش قرآن به اولاد. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآنى و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام اعرافى، عليرضا، قم، 1373.

در اين پايان نامه، برخى از جوانب تربيت فرزند از ديدگاه قرآن مورد بررسى قرار گرفته است. در مقدمه، «تربيت» از ديدگاه قرآن و روايات تعريف شده و اهداف آن بيان گرديده; در فصل نخست، آيات قرآن در ارتباط با موضوع پژوهش تقسيم بندى و بررسى شده; در فصل دوم، نقش اصل «گذشت و تغافل» در تربيت فرزند مورد توجه قرار گرفته، موارد لزوم، جواز و ممنوعيت به كارگيرى اين اصل به بحث گذاشته شده و آثار و فوايد آن را در تربيت فرزند ذكر گرديده; در فصل سوم، تفاوت هاى فردى و اهميت توجه به آن در تربيت ياد گرديده، انواع اين تفاوت ها و مقتضاى هر كدام در تربيت نشان داده شده; و در آخرين فصل، به تأثيرگذارى شدايد و سختى ها در فرايند تربيت پرداخته شده و نقش مشكلات در رشد معنوى انسان ها از نگاه قرآن مورد بررسى قرار گرفته است.

9. جعفرزاده، على. نگرشى بر جنگ هاى صدر اسلام از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام ابراهيمى، محمد. قم، 1373، 239 ص.

عالم مادى محل تعارض و تزاحم است و گاه اين تعارض ها به بروز جنگ ميان انسان ها مى انجامد. دلايل متعددى موجب بروز جنگ در جوامع بشرى است كه از جمله مهم ترين آن ها، برترى جويى و توسعه طلبى است. پيامبر اكرم(ص) نيز در طول دوران رسالت خود، براى مقابله با توسعه طلبى مشركان و اهل كتاب و نيز براى دفاع از مرزهاى اعتقادى اسلام و برطرف كردن موانع رساندن پيام اسلام، به جنگ هايى دچار آمد. به گوشه اى از عوامل و انگيزه هاى اين جنگ ها در قرآن اشاره شده و صحنه هاى زيبا يا ناخوشايند برخى جنگ هاى پيامبر(ص) به تصوير كشيده شده و اين تحقيق در پى بررسى و تحقيق اين دسته از آيات قرآنى است. مؤلف در مقدمه، با اشاره به سابقه تاريخى جنگ در ميان انسان ها، دلايل بروز اين پديده بين جوامع گوناگون را بررسى كرده است. غزوات و سريّه هايى كه در آيات قرآن بدان ها اشاره شده، موضوع بررسى فصل هاى اين رساله است كه در آن سريه عبدالله بن جحش، جنگ بدر كبرا، جنگ بنى قينقاع، جنگ احد، جنگ حمراء الاسد، غزوه بنى نضير، غزوه بدر صغرا، غزوه احزاب، غزوه بنى قريظه، غزوه خيبر، سريه ذات السّلاسل، غزوه حنين و غزوه تبوك مورد بحث واقع شده است. در اين ميان، فصل دهم و سيزدهم ـ به ترتيب ـ به بحث از صلح حديبيه و فتح مكّه اختصاص يافته است.

10. جمشيدى، اسدالله. شرك در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آية الله معرفت، محمدهادى. 1373، 114 ص.

توحيد امرى است كه تمام انبيا(ع) بدان فراخوانده شده اند. يكى از راه هاى شناخت ابعاد و زواياى توحيد، شناخت و بررسى شرك است; زيرا هر چيزى در مقايسه با اضداد خود بهتر شناخته مى شود. در اين پايان نامه، شرك از منظر قرآن مورد بحث قرار گرفته است.

در فصل اول اين رساله، نخست معناى لغوى و اصطلاحى «شرك» و تفاوت آن با «كفر» روشن شده و سپس مبانى عقيدتى مشركان مورد بررسى قرار گرفته است; فصل دوم به بحث از اقسام و مراتب شرك اختصاص يافته و فصل سوم نمونه هاى عينى شرك در تاريخ و نيز شرك يا عدم شرك اهل كتاب را بررسى و به مشركان معاصر بعثت پيامبر اكرم(ص) و بخشى از ديدگاه هاى شرك آميزشان بر پايه آيات قران پرداخته، آن گاه به اختلاف مفسران در موضوع ياد شده اشاره كرده است. آخرين فصل پايان نامه به بررسى عوامل شرك اختصاص يافته و در ذيل دو بخش، عوامل درونى و بيرونى گرايش به شرك بررسى شده است.

11. حسينى كوهسارى، سيداسحاق. آرامش و فشار روانى در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام غروى، سيدمحمد. قم، 1378، 181 ص.

فشار روانى يكى از رايج ترين بيمارى هاى عصر حاضر بوده كه از رهگذر آن، خسارت هاى اجتماعى و اقتصادى بسيارى دامنگير بشريت شده است. از سوى ديگر، قرآن نسخه شفابخشى است كه مى تواند بسيارى از آلام بشرى را التيام بخشد. بررسى آرامش و فشار روانى از منظر قرآن، موضوع اين رساله است كه در دو بخش تدوين گرديده: نخست با نگاهى روان شناختى، موضوع بررسى شده و نشانه ها، آثار مثبت و منفى، عوامل و راه كارهاى مقابله با فشار روانى بحث گرديده و به تناسب نياز انسان به امنيت و انگيزه امنيت جويى، انواع انگيزه ها و نيازهاى انسان را ذكر نموده است. سپس در ادامه، موضوع از نگاه قران كريم تبيين شده و ديدگاه قرآن درباره عناوين و مقولات مطرح شده بيان گرديده است.

12. رحيميان اميرى، محمد. آسيب شناسى اجتماعى: عوامل و ريشه هاى درونى جرم و انحراف از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام رجبى، محمود. قم، 1373.

يكى از مشكلاتى كه انسان عصر حاضر با آن روبه رو مى باشد، رشد روزافزون جرم و جنايت است. نگارنده بر آن است كه علت اصلى اين مشكلات جدا شدن انسان از فطرت انسانى و آموزه هاى وحيانى است، در حالى كه قرآن كريم سرشار از بينش ها و راه حل هاى عملى براى فايق آمدن بر اين مشكلات و پيش گيرى از انحرافات اجتماعى مى باشد. وى با رويكردى قرآنى، عوامل و ريشه هاى درونى جرم و انحراف را مورد پژوهش قرار داده و در يك بخش به بحث از سابقه، تعريف، هدف و فايده آسيب شناسى اجتماعى، ماهيت انحراف و كج روى از منظر جامعه شناسى و ذكر برخى ديدگاه ها در اين زمينه و نيز ذكر اقسام انحراف و كج روى از زاويه آسيب شناسى اجتماعى و از نگاه آيات قرآن پرداخته و در بخش ديگر، علل و عوامل پيدايش انحراف و جرم را در تبيين مفهوم عامل، علت، انگيزه و شرط جرم و نيز تك عاملى بودن جرم و انحراف و جزميت يا عدم جزميت عوامل آن و نيز عوامل درونى جرم و انحراف از جمله وراثت، عوامل زيستى و عوامل روانى ـ عاطفى بررسى كرده و در هر مورد آيات مربوط به موضوع را ذكر كرده است.

13. روحانى نژاد، مجتبى. ابتلا و امتحان در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير.به راهنمايى:حجة الاسلام رجبى،محمود.قم،1373،111 ص.

آزمايش انسان ها يكى از سنّت هاى الهى است كه با اختيار و اراده آزاد انسان رابطه اى تنگاتنگ دارد. قرآن كريم ضمن آياتى چند، به اين موضوع پرداخته و از اين سنّت سخن گفته است. اين سنّت اثرى شگرف در سازندگى انسان داشته و از اهميت شايانى در زندگى بشر برخوردار است. بحث از ابعاد گوناگون سنّت «ابتلاء» با نگاه به آيات قرآن، موضوع اين رساله است. در اين رساله، ابتدا واژه هاى «ابتلاء»، «فتنه»، «محق» و «تمحيص» معنا شده و مبانى و قلمرو امتحان به بحث گذاشته شده; سپس امتحان به مثابه يكى از سنّت هاى الهى بحث گرديده، ويژگى ها و ارتباط آن با ديگر سنّت هاى الهى بررسى شده; آن گاه اركان ابتلا مورد بررسى قرار گرفته; و در نهايت، آثار امتحان و با نگاه به آيات قرآنى، هفت اثر از آثار آن در زندگى بشر چنين ذكر شده است:

1. هدايت انسان ها ; 2. تحقق ايمان واقعى; 3. تمايز صفوف; 4. زدودن ناخالصى ها از ايمان; 5. نيل به ثواب; 6. تربيت و تكامل; 7. بازگشت به سوى خداوند.

14. زارع، حسن. سيماى امر به معروف و نهى از منكر در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام وافى يزدى، ابوالقاسم، قم، 1373، 144 ص.

«امر به معروف» و «نهى از منكر» دو واجب با اهميت است كه اگر به درستى شناسايى شود و به خوبى اجرا گردد، تأثيرى عظيم در تأمين سلامت جامعه خواهد داشت. نگارنده سيماى اين دو واجب الهى را در قرآن جستوجو كرده است. وى در مقدمه، اهميت موضوع پژوهش از نگاه قرآن و روايات را ذكر كرده; در فصل اول، معانى واژه هاى «امر»، «منكر» و «نهى» را بيان نموده و دامنه امر به معروف و نهى از منكر را با شواهد قرآنى و روايى تبيين نموده، همچنين مراتب اين دو واجب را اعم از (1) تعليم و ارشاد، (2) موعظه و نصيحت، (3) امر و نهى، و (4) اقدام عملى برشمرده; در فصل سوم، از شروط امر به معروف و نهى از منكر سخن گفته و (1) علم به معروف و منكر، (2) احتمال تأثير، (3) استمرار بر گناه، و (4) ايمنى از ضرر و مفسده را به عنوان شروط ذكر كرده; در فصل چهارم، ويژگى هاى آمر به معروف و ناهى از منكر را مورد بحث قرار داده و ويژگى هاى اخلاقى و علمى آمر به معروف و ناهى از منكر را بررسى نموده; از فصل پنجم تا هفتم ـ به ترتيب ـ شيوه هاى صحيح و آثار و موانع امر به معروف و نهى از منكر; و در فصل هشتم، پيامدهاى ترك اين دو فريضه مهم را گوشزد كرده است. در خاتمه نيز شبهه تعارض اين دو فرضيه با آزادى انسان و مفاد آيه «يا اَيُّها الّذينَ آمنَوا عَليكم اَنفسكم لاَيَضرُّكُم مَن ضَلَّ اِذَا اهتَديتُم» (مائده: 105) را طرح كرده و بدان پاسخ گفته است.

15. زارعى، حبيب الله. تفسير موضوعى قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام آشتيانى، محمدرضا. قم، 1378، 146 ص.

يكى از روش هاى تفسير قرآن، كه در سده اخير بيش تر بدان توجه شده، تفسير موضوعى قرآن است. اما با وجود نگاشته هايى ارجمند در اين باب، هنوز مبانى و ماهيت اين نوع تفسير به صورت جامع تنقيح نشده است. در اين پايان نامه، برخى از مبانى و جوانب تفسير موضوعى بررسى شده است:

تبيين «تفسير» و «تفسير موضوعى»، بررسى اقسام سه گانه تفسير موضوعى و تفاوت آن با تفسير ترتيبى و قرآن به قرآن در فصل اول، تقسيم تفسير به (1) تفسير مفردات، (2) تفسير آيات، (3) تفسير موضوعى و توضيح هر يك از آن ها طى روند تكاملى تفسير در فصل دوم; ذكر تاريخچه تفسير موضوعى، عوامل روى آوردن به اين نوع تفسير و اهميت و مبانى نظرى در فصل هاى سوم تا ششم; بررسى روش تفسير موضوعى در فصل هفتم; و ذكر دلايل عقلى و نقلى درباب جواز تفسير موضوعى و پاسخ به شبهات مطرح شده درباره اين روش در دو فصل اخير مطرح شده است.

16. سبزوارى، محسن. ولايت خاصه در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام عبداللهى، محمود. قم، 1378، 132 ص.

آيه تبليغ (مائده: 67) از غرر آيات قرآنى است كه براى اثبات ولايت اميرمؤمنان، على بن ابى طالب(ع)، بدان استناد مى شود. اين پژوهش آيه تبليغ را به عنوان يكى از آيات ولايت خاصه به بحث گذاشته و در يك مقدمه و سه فصل، اقسام ولايت (ولايت در سرپرستى، ولايت نصرت، ولايت محبت، و ولايت دَم)، مقوله هاى هدايت، خالقيت، رازقيت، مالكيت، احيا و اماته ـ به مثابه ريشه ها و مبادى ولايت و سرپرستى ـ و اثبات انحصار آن ها براى پروردگار، و اعطاى ولايت تكوينى و تشريعى از سوى خداوند به ديگران را مطرح كرده است. در فصل نخست، مباحثى همچون سبب، زمان و مكان نزول آيه، استقلال آيه از قبل و بعد، و نزول يك جاى آيه نيز بررسى شده و نويسنده با استفاده از كتب فريقين بر نزول تمامى آيه شريفه تبليغ به هنگام بازگشت رسول خدا(ص) از حجة الوداع در غدير خم براى اعلام ولايت حضرت على(ع) استدلال كرده و اقوال ديگر را به نقد گذارده است.

همچنين در فصل دوم، اختلاف در قرائت «رسالته» و نيز واژه هاى «رسول»، «تبليغ»، «رسالت» و «عصمت» به اختصار بحث شده و فصل سوم، مفاد آيه تبليغ و موضوع تبليغ تبيين گرديده و اهميت مأمور به «بلّغ» از نگاه احاديث عامّه و خاصه و با استعانت از آيه ولايت (مائده: 55) و آيه اكمال (مائده: 3) بيان گرديده است.

17. شفيعى دارابى، سيدحسين. علل انكار معاد و آثار آن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آية الله معرفت، محمدهادى. قم، 1378، 147 ص.

انديشه معاد و مسأله قيامت در تاريخ اعتقادى بشر، قدمتى ديرينه دارد، توجه دادن بشر به «معاد» نيز بخشى از رسالت پيامبران الهى(ع) بوده است. با اين حال، انكار معاد در طول تاريخ، همواره وجود داشته است. جستوجوى علت ها و پيامدهاى انكار معاد از منظر قرآن و روايات موضوع پژوهش اين رساله است. نگارنده پس از تبيين نوع رابطه معاد و علل انكار و سير ترسيم جايگاه ارزشى عقيده به معاد، به ذكر كلياتى در تعريف موضوع پژوهش، پيشينه بحث و اهداف در نهايت به مفهوم «مرگ» و «معاد» و ضرورت معادانديشى و آثار آن اشاره كرده است. در فصل ديگر، وى با دسته بندى علل انكار معاد از سوى منكران، آيات مربوط به انكار معاد را ذكر نموده و در فصل پايانى، به بررسى آثار انكار معاد از لحاظ فردى و اجتماعى پرداخته است.

18. شكريان اميرى، ناصر. حج از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام رجبى، محمود. قم، 1373.

حج مراسمى است عبادى كه آثار و فوايد سياسى، اقتصادى و اجتماعى بسيارى در خود نهفته دارد; در آيات و روايات از جايگاهى بلند برخوردار بوده و احكام ويژه اى درباره آن مطرح است. بررسى ابعاد، آثار و احكام اين واجب الهى موضوع پژوهش اين رساله است.

در بخش نخست، اهميت و جايگاه حج از نگاه آيات و روايات و پيامدهاى ترك اين فريضه; در بخش دوم، بررسى سير تاريخى كعبه و حج در قرآن و ذكر سرگذشت كعبه و حج در دوران هاى تاريخى; در بخش سوم، بحث از عناوين، ويژگى ها و احكام كعبه در قرآن; در بخش چهارم، توجه به رابطه حج و حضرت ابراهيم خليل(ع) در پرتو آيات; و در بخش پنجم، ابعاد معنوى، فرهنگى، سياسى، اجتماعى و اقتصادى حج به بحث گذاشته شده است.

19. صدرى، محمدجعفر. مريم و مسيح در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: ملكيان، مصطفى. قم، 1378، 134 ص.

نگارنده بر آن است تا ديدگاه قرآن را درباره حضرت مريم(س) و حضرت عيسى(ع) مورد بررسى قرار دهد و چهره ايشان را از نگاه قرآن آشكار سازد. اين پايان نامه در سه فصل در زمينه بررسى واژه هاى «اهـل الكـتاب»، «انجيل»، «اهل الانجيل»، «الّذين اوتو الكتاب»، «الذين اوتوا نصيباً من الكتاب» و «الّذين آتيناهم الكتاب و الّذين يقرؤون الكتاب من قبل» به عنوان كليد واژه هاى بحث; بررسى اصل و نسب حضرت مريم3 و بحث درباره آيات مربوط به باردارى مادر وى و وضع حمل او و نيز مسأله ولايت و مقام و منزلت آن حضرت; و نيز ولادت، نام، لقب، مقام و منزلت و معجزات حضرت عيسى(ع) از نگاه قرآن سامان يافته است.

20. طاهرى نيا، احمد. احكام جنگ و جهاد در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى; علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آية الله استادى، رضا. قم، 1372، 160 ص.

يكى از احكام عملى اسلام جهاد (= جنگ مقدس) است. از نظر اسلام، جهاد احكام ويژه اى دارد كه بايد مسلمانان بدان ها پاى بند باشند. اين رساله در بيان احكام جهاد در قرآن كريم، به پژوهش در اين مباحث پرداخته است: ذكر معانى واژه هاى «جهاد»، «قتال» و «حرب»، هدف از جهاد، تاريخچه آن و نزول اولين آيه جهاد، بحث درباره آيات وجوب جهاد، مبحثى درباره كارهان، متخلفان و فراريان از جهاد و ذكر احكام هر كدام، بحث از معذوران شركت در جهاد، طرح اين سؤال كه «با چه كسى بايد جنگيد؟» و پاسخ به آن، بيان آداب و مقررات جنگ در اسلام، جنگ در ماه هاى حرام و احكام آن، پيمان هاى نظامى، لزوم اطاعت از رهبرى و صبر و پاى دارى در جنگ از نگاه قرآن.

21. طباطبايى، سيدعليرضا. تاريخ حديث در قرن نهم و دهم هجرى. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام عابدى، احمد. قم، 1379.

پيوند حديث با قرآن مجيد و نقش تعيين كننده آن در تفسير و تبيين آيات الهى بر كسى پوشيده نيست. آشنايى با تاريخ حديث و سير تطوّر آن در پژوهش هاى اسلامى لازم و با اهميت است. در اين پايان نامه، تاريخ حديث شيعه در سده هاى نهم و دهم هجرى بررسى شد و در پنج فصل، سير اجمالى تاريخ حديث از عصر بعثت تا پايان قرن هشتم، بررسى تاريخ حديث در قرن نهم و دهم و معرفى محدّثان بزرگ اين دو قرن و بررسى شرح حال و آثار آنان، روش آن ها در نقل و تدوين حديث، نوع احاديث منقول از آنان در موضوعات گوناگون، كيفيت نقل حديث از لحاظ دقت يا تسامح در متن، تقطيع، نقل به مضمون، دقت در نقل سند و شرح و تفسير احاديث، ميزان توجه به منابع روايى اهل سنّت، استفاده از منابع اصيل و كهن حديثى و اجازه حديثى آنان و در نهايت، جمع بندى نتايج و ذكر پيشنهادهاى نگارنده آمده است.

22. عزيزى كيا، غلامعلى. آثار اجتماعى دين از ديدگاه قرآن كريم. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام رجبى، محمود. قم، 1373، 123 ص.

نگارنده در مقدمه رساله، به توضيح واژه هاى «دين» و «جامعه» و بيان رابطه اين دو، نقش دين در اجتماع و تأثير جامعه در دين و نيز هماهنگى اديان الهى پرداخته است. در بخش اول، طى چهار فصل، كلياتى درباب آثار اجتماعى دين مطرح شده و در آن، آثار باورهاى دينى، ارائه بينش هاى صحيح در مورد زندگى اجتماعى، مبارزه دين با عقايد خرافى و باطل و نيز جلوه هاى اهميت دادن دين به اجتماع بيان شده است.

بخش دوم در سه فصل به بررسى نقش دين در دگرگونى هاى اجتماعى مى پردازد و دامنه دگرگونى هاى ناشى از دين و مراحل آن، شيوه دين در ايجاد دگرگونى و جهت دگرگونى را مطرح كرده است. نگارنده در اين دو بخش، در پى بيان ديدگاه قرآن كريم درباره موضوعات ياد شده بوده و به قدر توان، به آيات نورانى آن استناد جسته است. خاتمه به نقد گفتار غربيان درباره كاركردهاى منفى دين اختصاص دارد.

23. عليانسب، سيدضياءالدين. صحابه در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام عابدى، احمد. قم، 1379، 402 ص.

اين رساله نظرى دارد به موضوع «صحابه در قرآن» با تأكيد بر عدالت; مسأله مورد نزاع شيعه و اهل تسنّن.

در بخش اول، معناى لغوى «صحابه» با استفاده از منابع اصيل لغت بررسى شده و سپس به معناى اصطلاحى آن پرداخته شده و دو شرط لزوم پيروى كردن و طولانى بودن مدت مصاحبت از ديدگاه لغويان و مفسران مورد بحث قرار گرفته و سپس نظر عامّه و خاصه درباره معناى «صحابه» و نيز ديدگاه هاى مختلف در معناى عدالت مورد بررسى و نقد قرار گرفته است.

در بخش دوم، براى مستندسازى نظر شيعه درباره عدالت صحابه، به چهل و پنج آيه از قرآن كريم استناد شده و پس از بررسى ميزان دلالت اين آيات شريفه، به بيان علماى اهل سنّت در تفسير آيات مورد اشاره مبنى بر تأييد ديدگاه صحيح پرداخته و نتيجه گرفته شده كه صحابه از حيث عدالت چند دسته اند: برخى در بالاترين درجه عصمت، برخى عادل، برخى مسلمان فاسق و برخى منافق بوده اند.

در بخش سوم، از ادلّه قرآنى اهل سنّت بر عدالت تمامى صحابه شش آيه از ميان تفاسير اهل سنّت به ترتيب تاريخى ذكر شده و مستندات آن ها مورد نقد و بررسى قرار گرفته و نيز روشن گرديده كه مسأله عدالت صحابه درزمان پيامبر(ص) و قرون اوليه مطرح نبوده و سپس بر قرآن تحميل شده است و هيچ يك از آيات مزبور نه تنها دلالتى بر عدالت تمامى صحابه ندارد، بلكه گاهى همين آيات بر فسق برخى از صحابه دلالت مى كند. در پايان، نتايج به دست آمده ذكر شده و پيشنهاداتى ارائه گرديده است.

24. فقيهى، سيداحمد. اهل البيت(ع) در قرآن مجيد، كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام عبداللهى، محمود. قم، 1373، 75 ص.

در قرآن مجيد، آياتى وجود دارد كه در عظمت و شأن ائمّه اطهار(ع) نازل شده است. در تعداد اين آيات و كمّ و كيف دلالت آن ها اختلافاتى وجود دارد كه در اين پايان نامه، آيه تطهير (احزاب: 33) از جنبه هاى گوناگون مورد بررسى قرار گرفته است. رساله پس از ترجمه آيه تطهير، به بررسى مفردات و شأن نزول و سياق آيه شريفه پرداخته و در ادامه، مفهوم «اراده» و مراد از «اهل البيت» را از نظر لغوى، قرآنى و روايى و احياناً تاريخى مورد بررسى قرار داده است. نويسنده در انتها، با تأكيد بر تعلق اراده تشريعى خداوند بر عصمت و طهارت پنج تن آل عبا(ع) به اشكالات و شبهات مطرح شده در اين باب اجمالاً پاسخ گفته است.

25. فهيمى، اكبر. مشتركات اديان ابراهيمى از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آيت الله معرفت، محمدهادى. قم، 1378، 147 ص.

در اين پايان نامه، مشتركات سه دين بزرگ الهى اسلام، يهوديت و مسيحيت از منظر قرآن مورد پژوهش قرار گرفته است. نگارنده در مقدمه، به صورت گذرا به معرفى آيين هاى زرتشت، بودا، مجوس و صابئين پرداخته; در بخش نخست، اصل وجود خدا، اوصاف او و تبيين جهان بينى ارائه شده از سوى انبياى الهى و شخصيت آنان بر پايه معارف و آيات قرآن بحث كرده; و در بخش دوم، از احكام مشترك اديان الهى و موارد اشتراك اين اديان در عبادات، معاملات و احكام جزايى بر اساس آيات قرآن سخن گفته است.

26. قاسمى، على محمد. برزخ در آيينه آيات و روايات. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام آشتيانى، محمدرضا. قم، 1378، 193 ص.

يكى از دغدغه هاى هميشگى بشر مسأله «سرنوشت پس از مرگ» است: آيا «مرگ» پايان زندگى است يا آغاز حياتى ديگر؟ پس از مرگ چه عوالمى در انتظار انسان است؟ آموزه هاى دينى و آيات و روايات در اين باره چه مى گويند؟ پاسخ به اين پرسش ها وجهه همت نگارنده اين رساله است كه مسأله برزخ از نگاه آيات قرآن و روايات معصومان(ع) را طى بحث هايى درباره مرگ و حقيقت اين پديده حتمى حيات، معناى «برزخ» در قرآن، وجود كنونى برزخ، فلسفه وجودى و آثار و فوايد آن، ويژگى هاى عالم برزخ، ويژگى هاى برزخيان، ارتباط برزخيان با اهل دنيا و برخى تفاوت هاى عالم برزخ و قيامت بررسى نموده است.

27. كريمى، مصطفى. قلمرو دين از ديدگاه قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام لاريجانى، صادق. قم، 1379.

در جهان انسان مدار امروز، سؤالات جديدى فراروى دين پژوهان و دين داران قرار دارد كه با وجود تلاش درخور عالمان دينى در پاسخ گويى بدان ها، همچنان جاى پژوهش دارد. در اين ميان، پرسش از قلمرو دين كه با نگاهى نو در جامعه دينى و علمى ما مطرح شده در كشاكش پاسخ هاى گوناگون گرفتار آمده است. در اين پژوهش، پاسخ قرآن كريم به اين سؤال جستوجو مى شود; در بخش اول، به كليات و نيز تعريف دين و مراتب و منابع آن پرداخته شده; در بخش دوم، با بحث از راه هاى بيرون دين در تعيين قلمرو دين و وافى به مقصود نبودن آن ها، نياز به قرآن كريم در تعيين قلمرو دين ثابت گرديده و با پاسخ به برخى شبهات درباب رجوع به قرآن از جمله نظريه تأثير تام انتظارات در فهم، جواز رجوع به قرآن و حجيّت پاسخ آن در اين زمينه اثبات گرديده; و در بخش سوم نيز از اهداف بعثت در قرآن، آيه اكمال، جامعيت قرآن و نمونه هايى از آيات براى هر يك از قلمروها ذكر شده است.

28. محمديان، حسين. تفاوت زن و مرد (تكويناً و تشريعاً). كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: حجة الاسلام عبداللهى، محمود. قم، 1373.

بحث درباره زن و مرد، تفاوت ها و اشتراك هاى اين دو و تساوى يا تفاوت حقوق آنان از جمله مسائل مورد توجه و بحث انگيز مجامع علمى و فرهنگى دنياى معاصر است. از اين رو، تبيين ديدگاه قرآن در اين زمينه ها كارى است ضرورى. بحث و بررسى تفاوت زن و مرد در تكوين و تشريع با نگاهى علمى و قرآنى مورد بحث اين پايان نامه است كه در بخش نخست، به تفاوت موجودات (جمادات، گياهان و حيوانات) اشاره كرده و تفاوت هاى جسمى زن و مرد را بررسى نموده و در بخش دوم، نكاتى همچون تفاوت هاى روحى زن و مرد، عواطف زنانه، زن و قضاوت، شهادت زنان، و نقش زنان در جهاد را به بحث گذاشته است.

29. موسوى، ولى الله. تقليد در قرآن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آيت الله معرفت، محمدهادى. قم، 1373، 149 ص.

اعتقادات پايه و اساس زندگى آدمى است و نقشى بس عظيم در سلوك و رفتار انسان دارد. قرآن كريم نيز بدين مهم پرداخته و مسائل متنوعى در اين موضوع طرح كرده است. از جمله بحث هاى پر اهميت در اين زمينه، مسأله تقليد در اعتقادات است; آيا انسان با آن كه از نيروى تفكر و تدبر و عقل برخوردار است مى تواند مبناى اعتقادات خويش را تقليد از ديگران ـ هر چند با عظمت باشند ـ قرار دهد يا آن كه تقليد در مسائل اعتقادى مجاز نيست؟ اين پايان نامه مسأله تقليد در اعتقادات را از نگاه قرآن به بحث و بررسى نشسته است: فصل نخست تقليد در اعتقادات از ديدگاه قرآن، عقل و روايات را مورد بحث قرار داده و به اين نتيجه رسيده كه تقليد در عقايد مردود است; فصل دوم تقليد در ربوبيت تكوينى و تشريعى، تقليد در الوهيت و تقليد در عبادت و نيز اثبات اين نكته كه عقايد مشركان عهد رسالت در تمام مراتب چهارگانه شرك به تقليد از مكاتب پيشين يا نياكان بوده; فصل سوم علل و انگيزه هاى تقليد نابجا از نگاه قرآن و عواملى همچون تعصب نابجا، ترس از دست دادن مقام و موقعيت و شخصيت گرايى به عنوان علل و انگيزه هاى تقليد از نگاه قرآن شمرده شده; و خاتمه بحث از فرجام ناخوشايند تقليد در عقايد و عواقب سوء آن را گوشزد كرده است.

30. مهدوى نيا، محمدتقى. بررسى آيات موهم تناقض. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى:آية الله معرفت،محمدهادى.قم،1378،122 ص.

اين پژوهش در پى بررسى آياتى است كه به ظاهر متناقض اند و در تلاش است تا با بررسى اين گونه آيات، به شبهات مطرح شده از سوى مخالفان يا ناآشنايان به كلام الهى پاسخ گويد و بدين سان، از اعجاز قرآن در هماهنگى و عدم اختلاف آيات دفاع كند.

نويسنده مدعى است كارهاى گذشتگان را تكميل كرده و موارد جديدى از آيه هاى موهم اختلاف را، كه در گذشته مطرح نبوده، مورد بحث قرار داده و پاسخ هايى مناسب با زمان حاضر و عصر جديد ارائه نموده است. وى در بيان اعجاز قرآن در هماهنگى آيات، به پيشينه موضوع اشاره كرده و دلايل ناكافى بودن كارهاى گذشتگان را برشمرده، سپس در ادامه، واژه هاى «اختلاف» و «تدبر» را تعريف كرده و جامع نگرى، وحدت هدف، بررسى مورد به مورد و پاسخ گويى به موارد اختلاف و راه هاى اثبات هماهنگى آيات قرآن را ذكر نموده و از طريق اخير، آيات موهم تناقض را بررسى و پاسخ هاى لازم را ارائه كرده است.

نگارنده در بخش اصلى پايان نامه، به تقسيم بندى آيات موهم تناقض و منشأ توهم تناقض در آيات قرآن پرداخته و هفده مورد از آيات به ظاهر متناقض را مورد بررسى قرار داده و به شبهات مطروح يا قابل طرح در اين زمينه پاسخ گفته است.

31. ميقانى، رضا. نقد و بررسى قرائت هاى قرآن و منشأ پيدايش آن. كارشناسى ارشد، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى;، علوم قرآن و تفسير. به راهنمايى: آية الله معرفت، محمدهادى. قم، 1378، 243 ص.

قرائت قرآن سابقه اى هم زمان با نزول اولين آيات اين كتاب الهى دارد و در دست يازيدن به نص واقعى قرآن، نقشى مهم ايفا مى كند. اين موضوع كهن در بررسى قرائت هاى قرآن و منشأ پيدايش آن ها در اين پايان نامه به بحث گذاشته شده و در پنج فصل، جايگاه قرائت در علوم قرآنى و معناى لغوى و اصطلاحى آن و نيز واژه هاى مشابه، فضيلت قرائت قرآن از نگاه آيات و روايات، پيشينه و تاريخ پيدايش علم قرآئت و تطوّر آن در دوران هاى پيشين، طبقات قاريان و زندگى آنان ذكر شده و در پايان، عوامل پيدايش قرائت هاى گوناگون طى سه بخش نقش عوامل طبيعى، دينى و انسانى در پيدايش اين قرائت ها بيان گرديده است.