اولويت‌‏هاى تحقق سبك زندگى اسلامى

ضمیمهاندازه
1_OP.PDF202.41 کیلو بایت

سال بيست و دوم ـ شماره 186 ـ خرداد 1392، 5ـ14

در گفت وگو با آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح

چكيده

اين گفت وگو در حاشيه همايش «سبك زندگى اسلامى» كه در تاريخ 19 بهمن ماه 1391 در مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره برگزار گرديده انجام شده است. سؤالاتى از اين دست كه به راستى مفهوم سبك زندگى چيست؟ نفش حوزه هاى علميه در تدوين و طراحى نقشه راه تحقق سبك زندگى اسلامى چيست؟ وظيفه نهادهاى اجتماعى و حكومتى در تحقق سبك زندگى اسلامى در جامعه چيست؟ نقش شوراى عالى انقلاب فرهنگى در اين زمينه چيست؟ چگونه بايد سبك زندگى اسلامى را در جامعه اسلامى نهادينه ساخت؟

  در محضر علّامه مصباح پاسخ اين سؤالات را پى مى گيريم.

كليدواژه ها: سبك زندگى اسلامى، نظام ارزشى اسلام، سبك زندگى.


به نظر حضرت عالى مفهوم «سبك زندگى» چيست؟

آيت اللّه مصباح: واژه «سبك زندگى» كه در ادبيات امروزى به مثابه واژه اى كليدى مطرح شده است، از نظر لغوى و موارد كاربرد، گستره وسيعى را دربرمى گيرد؛ يعنى از رفتارهاى خاصى كه هر فردى براى زندگى خود برمى گزيند تا رفتارهاى خانوادگى، فاميلى، محلى، شهرى، كشورى و بين الملل قابل اطلاق است. از اين منظر، مى توان سبك زندگى را ويژگى هاى رفتارى انسان تعريف كرد و بر اساس اختلاف اين ويژگى ها، تعدد سبك ها را در نظر گرفت. اما اين ويژگى ها از ديدگاه هاى مختلف قابل تقسيم به اشكال مختلف است. گستره اين تقسيم بندى سبك زندگى فردى، خانوادگى، گروه خاص، افراد يك شهر يا منطقه و زندگى هاى بين المللى را شامل مى شود. شايسته است در مردم شناسى به صورت توصيفى به بيان اين مسائل بپردازند. اينكه ساكنان هر منطقه اى چه ويژگى هاى رفتارى دارند، خودبه خود بار ارزشى مثبتى يا منفى اى ندارد. اين يك نوع تقسيم بندى به لحاظ گستره متعلَق است. نوع ديگر تقسيم بندى از نظر عواملى است كه در اين ويژگى ها مؤثر است؛ يعنى گاهى عوامل طبيعى، اقليمى و جغرافيايى مانند نوع آب و هوا يا غذاها يا لباس و عوامل اجتماعى و تاريخى در آن مؤثر است. در نهايت، عوامل فرهنگى يا به تعبير ديگر عوامل ارزشى منشأ اين تقسيم بندى مى شود؛ يعنى روش هاى زندگى جوامع مختلف را ارزش گذارى، و بر اين اساس خوب يا بد بودن كارى را مشخص مى كنند كه نتيجه آن انتخاب روش خوب است. بحث هايى كه امروزه، به ويژه پس از سخنان مقام معظم رهبرى در اين زمينه مطرح شده است، صرفا يك بحث توصيفى و تاريخى نيست، بلكه منظور اين است كه سبك هاى زندگى را بررسى و ارزش يابى، و سبك صحيح را مشخص كنيم. وقتى پسوند «اسلامى» نيز  بدان افزوده مى شود، بدان معناست كه معيار سنجش آن، ارزش هاى اسلامى است. پس واژه «سبك زندگى اسلامى» مى تواند متضمن اين ويژگى ها باشد كه فرد موردنظر نيست، بلكه منظور يك رفتار جمعى و اجتماعى است.

     در مسائل اجتماعى نيز همه افراد ملحوظ نيستند و معمولاً روش رايج در جامعه بررسى مى شود. البته چه بسا استثناهايى نيز وجود داشته باشد يا بخش زيادى از آن جامعه اين روش را نداشته باشند. اين نيز ويژگى بحث هاى اجتماعى است. واژه «اسلامى» نيز تصريح دارد كه بايد از ديدگاه ارزشى به مسئله بنگريم و صرفا توصيفى نيست. هدفمان اين است كه روشن سازيم بايد چه نوع زندگى اى داشته باشيم و چه سبكى غلط است كه از آن دورى كنيم. البته معيار ارزشيابى مان نيز ارزش هاى اسلامى است. پس هدف اين است كه يك نوع ارزشيابى از رفتارهاى رايج در جامعه، براى روشن شدن وضعيت فعلى داشته باشيم. از سوى ديگر، بايد ضوابط ارزشيابى اسلامى را در نظر داشته باشيم كه آن نيز متدولوژى خاص خود را دارد. اما اينكه ارزش ها و سبك زندگى موجود چگونه است، بايد از نظر جامعه شناختى و روش خاص خودش مشخص شود. اما اينكه ارزش هاى اسلامى، به مثابه معيار سنجش چيست، بايد اسلام و ارزش هاى اسلامى را شناخت. بايد اين دو را با هم تطبيق دهيم كه آيا آنچه رايج است با سبك زندگى اسلامى، يعنى با ارزش هايى كه اسلام در رفتار معتبر مى داند، مطابقت دارد يا ندارد. آن گاه بخشى را كه تطابق ندارد، بايد براى اصلاح آن چاره جويى شود كه چه كنيم مردم به سمت زندگى اسلامى حركت، و كمبودهايشان را جبران كنند، راهكار آن چيست؟ از كجا بايد شروع كرد، و چه نهادهايى براى اين اصلاح رفتار مؤثر هستند؟

بى شك بايد نهادهاى مختلفى براى تحقق سبك زندگى اسلامى تلاش كنند. اما گويا اين تلقى وجود دارد كه اولين و  اساسى ترين قدم بايد از سوى حوزويان برداشته شود؛ بدين معنا كه حوزه علميه به لحاظ مفهومى يك نقشه راه ترسيم كند كه روى آن جايگاه همه چيز و ارتباطات آنها با هم به لحاظ مفهومى مشخص باشد. در اين صورت، مى توان به مسئولان اجرايى اعلام كرد كه حوزه علميه قم الگوى سبك زندگى را ارائه داده است. بديهى است در اين الگو بايد نگاه به مسائل سياسى، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى و همه مسائل مطرح در زندگى لحاظ شده باشد. به نظر حضرت عالى، اين نظريه پردازى براى سبك زندگى اسلامى تا چه حد انجام شده است و ما بايد چه كارهايى در اين زمينه انجام دهيم؟

آيت اللّه مصباح: به چارچوبى كلى از سبك زندگى اسلامى اشاره كردم و اينكه چه زوايايى را دربرمى گيرد و به طور كلى چه مسائلى را بايد براى ارائه طرح سبك زندگى اسلامى بررسى كرد. پس از آن بايد به دنبال اجراى آن باشيم. همان طور كه در سخنان مقام معظم رهبرى به تفصيل نسبى بيان شده است، ديدگاه ايشان درباره سبك زندگى اسلامى بسيار وسيع است و شامل مسائل بسيار متنوعى مى شود. جامع همه اينها با توجه به پسوند اسلامى اين است كه همه مسائل را از ديدگاه ارزشى بررسى كنيم، نه از منظر عوامل اقليمى، طبيعى