Marifat, Volume 35, Issue 3, No 326, Year 2026, Pages 105-118

    Surah Al-Baqarah (2:102) and Its Biblical Subtext

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohammad Mahdi Ajilian Mafogh / Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shiraz University, Shiraz, Iran / majilian@shirazu.ac.ir
    Zahra Rasoulof / M.A. Student in Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shiraz University, Shiraz, Iran / zrrs885@gmail.com
    dor 20.1001.1.10236015.1405.35.3.9.8
    doi 10.22034/marifat.2025.5001514✓
    Abstract: 
    The hypertextual analysis of Quranic verses possessing a biblical background in relation to Judaeo-Christian scriptures opens an analytical portal toward deciphering the historico-theological tenets of the Quran’s outward-facing propositions. A quintessential case of these extra-religious verses is Surah Al-Baqarah (2:102), which engages with several biblical and parabiblical notions of the People of the Book, including the alleged disbelief of Solomon, subjugation to demonic recitations, the sorcery taught by Hārūt and Mārūt, and the employment of magic to sever marital bonds. The objective of this research is to identify the biblical subtexts of these Quranic assertions; to achieve this, the verse was systematically partitioned into discrete semantic segments. Next, employing a hypertextual approach juxtaposed with the Bible and the Talmud, the biblical subtexts of the verse were identified and critically analyzed. The findings indicate that while Surah Al-Baqarah (2:102) is broadly aligned with biblical traditions across several themes, it fundamentally diverges in critical instances, adopting a polemical and corrective stance that refutes specific tenets held by the People of the Book. The doctrinal departure of the Quran from the Judaeo-Christian canon in Q. 2:102 crystallizes in two issues: the alleged disbelief of Solomon and the transgression and fall of Hārūt and Mārūt. The former is explicitly refuted, whereas the latter is implicitly undermined. The remaining clauses of the verse function as either an elaboration or an abridgment of received biblical traditions regarding this subject.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :آیۀ 102 سورۀ بقره و زیرمتن عهدینی آن
    Abstract: 
    بررسی بیش‌متنی آیات دارای پیشینۀ عهدینی با متون مقدس اهل کتاب، دریچه‌ای به ‌سوی فهم تاریخی ـ عقیدتی گزاره‌های برون‌دینی قرآن کریم می‌باشد. یکی از این آیات برون‌دینی، آیۀ سِحر (بقره: 102) است که در آن به چند مورد از اعتقادات اهل کتاب، مانند کفر حضرت سلیمان، تبعیت از خوانش شیاطین و سحر تعلیمی هاروت و ماروت، به‌کارگیری جادو برای ایجاد جدایی بین زن و شوهر و... اشاره شده است. هدف نوشتار پیش‌رو، یافتن زیرمتن عهدینی این گزاره‌ها بود که برای نیل به این مقصود، ابتدا آیه به چند‌ بخش تقسیم شد. سپس با مطالعۀ ترامتنیتی از نوع بیش‌متنی با عهدین و تَلمود، زیرمتن عهدینی آیه گردآوری و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آیة 102 سورة بقره، در بیشتر موارد، هم‌راستای با مطالب عهدینی است، البته که در مصادیقی به رد و انکار گزاره‌های مورد قبول اهل کتاب پرداخته است. عقیده متفاوت قرآن با عهدین در این آیه، در کفر حضرت سلیمان و گناه و سقوط هاروت و ماروت است، که اولی را صراحتاً و دومی را تلویحاً رد می‌کند. سایر ‌بخش‌های آیه نیز تفصیل یا اجمال عقاید عهدینی در این خصوص است.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • کتاب مقدس (2015). ترجمۀ مژده برای عصر جدید.
    • ابراهیم‌زاده، عبدالله و علی‌نوری، علیرضا (1383). ادیان الهی و فرق اسلامی. قم: تحسین.
    • ابوحیان، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. تحقیق محمدجمیل صدقی. بیروت: دار الفکر.
    • احمدی، بابک (1380). ساختار و تأویل متن. تهران: نشر مرکز.
    • آلن، گراهام (1380). بینامتنیت. ترجمۀ پیام یزدان‌جو. تهران: نشر مرکز.
    • پاکتچی، احمد (1390). نقد متن. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
    • جفری، آرتور (1372). واژه‌های دخیل در قرآن مجید. تهران: توس.
    • حسینی بجدنی، سیدحسین و همکاران (1400). بررسی و تحلیل تفسیری داستان سلیمان(ع) و ملکۀ سبا در نگاه قرآن کریم و تطبیق آن با عهد قدیم. پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، 1، 207ـ230.
    • حسینی فاطمی، سیدعلی (1385). هاروت و ماروت از افسانه تا واقعیت. تاریخ در آیینۀ پژوهش، 12.
    • خلعتبری، حسام‌الدین و رحمانی، مهری (1393). دیدگاه اسلام و یهود درباره سحر. سراج منیر، 15، 105-131.
    • رسول‌زاده، عباس (1398). سلیمان، اسطوره یا تاریخ. معرفت ادیان، 5، 153ـ175.
    • ریاحی‌مهر، باقر (1400). بررسی و نقد تأثیرپذیری قرآن از عهدین. سراج منیر، 43، 236ـ261.
    • سمرقندی، نصر بن محمد (1416ق). تفسیر السمرقندی المسمی‌ بحرالعلوم‌. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • صفا، وحید (1399). معناشناسی «لغو» در زبان عربی قرآنی بر پایه‌ی روابط بینامتنی قرآن و عهدین. پژوهشنامه‌ی تفسیر و زبان قرآن، 17، 180-169.
    • طباطبایی، محمدعلی و همکاران (1398). تحلیل کاربردشناختی آیات تصدیق برای پاسخ به مسئله تحریف تورات و انجیل. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 14، 117-134.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390). تفسیر المیزان. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی. تهران: ناصر خسرو.
    • عیاشی، محمد بن مسعود (1380ق). تفسیر عیاشی. تحقیق هاشم رسولی. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه.
    • قمی، علی بن ابراهیم (1363). تفسیر القمی. تحقیق طیب موسوی جزایری. قم: دارالکتاب.
    • معارف، مجید و وحیدنیا، آلاء (1393). نقد و بررسی ادعای اقتباس قرآن از اشعار جاهلی. پژوهش‌های قرآن و حدیث، 2، 301-320.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1385). دائرة‌المعارف فقه مقارن. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب(ع).
    • نامور مطلق، بهمن (1386). ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌ها. پژوهشنامه علوم انسانی، 56، 93-98.
    • نامور مطلق، بهمن (1390). درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها. تهران: سخن.
    • نامور مطلق، بهمن (1391). گونه‌شناسی بیش‌متنی. پژوهش‌های ادبی، 38، 139ـ152.
    • نامور مطلق، بهمن (1395). بینامتنیت، از ساختارگرایی تا پسامدرنسیم. تهران: سخن.
    • نجفی، روح‌الله (1401). چالش ناسازگاری پیشینۀ توراتی قصه‌های قرآن با سیاق آیات. علوم قرآن و حدیث، 1، 197ـ214.
    • وصفی، محمدرضا و شفیعی، سیدروح‌الله (1392). نگرشی روشمند به جایگاه عهدین در تفسیر قرآن با تکیه بر الگوی نشانه‌شناختی بینامتنیت. تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء، 2، 225-256.
    • هاکس، جیمز (1377). قاموس کتاب مقدس. تهران: اساطیر.
    References: 
    • kristeva, J (1980). Desire in language: a semiotic approach to literature and art. New York: Columbia University Press.
    • Singer, I., et al., eds (1901–1906). The Jewish Encyclopedia. Funk & Wagnalls. New York.
    • Skolnik, F. & Berenbaum, M (2007). Encyclopedia Judaica. London.
    • THE HOLY BIBLE: Containing the Old and New Testaments. Authorized Version (1945). Scofieled, D. D. , ed. New York: Oxford University Press.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ajilian Mafogh, Mohammad Mahdi, Rasoulof, Zahra. (2026) Surah Al-Baqarah (2:102) and Its Biblical Subtext. Marifat, 35(3), 105-118 https://doi.org/10.22034/marifat.2025.5001514.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad Mahdi Ajilian Mafogh; Zahra Rasoulof."Surah Al-Baqarah (2:102) and Its Biblical Subtext". Marifat, 35, 3, 2026, 105-118

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ajilian Mafogh, M, Rasoulof, Z.(2026) 'Surah Al-Baqarah (2:102) and Its Biblical Subtext', Marifat, 35(3), pp. 105-118

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ajilian Mafogh, M, Rasoulof, Z. Surah Al-Baqarah (2:102) and Its Biblical Subtext. Marifat, 2026; 35(3): 105-118