Marifat, Volume 27, Issue 11, No 254, Year 2026 , Pages 23-33
Indicators and Factors of Islamic Education from the Viewpoint of the Holy Quran
Article Type:
Promotional
Writers:
Mohammad mahdi Rashidi / Assistant Professor Petroleum University of Technology
Masumeh Alimohammadi / Graduate from Jami'at al-Zahra
Abstract:
Education requires tools for measurement and evaluation. Educational indicators are a kind of tool that is rooted in educational goals; because indicators are a tool for achieving goals. Using a theoretical- documentary approach this paper indicates that, the educational indicators of the Holy Quran can be used for the improvement, development and growth of educational activities. According to the findings, these indicators and criteria can be categorized into three components of mental processes, behaviors, and tendencies. The following indicators of each component are: the component of mental processes includes, the indicators of science and knowledge, thinking and reasoning, knowledge and insight, critique and evaluation; the component of behavior includes, the indicators of commitment and social responsibility, pragmatism, chastity and purity, enjoining good and forbidding wrong and worship; and component of tendencies including love of God and guardianship-centeredness. These indicators are strongly related to each other. The findings of this research can be provided as an appropriate tool for educational institutions, organizations and schools to enable them to assess their educational activities.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :مؤلفهها و شاخصهای تربیت اسلامی از نظر قرآن کریم
Abstract:
آموزش و پرورش نیازمند ابزارهایى براى سنجش و ارزشیابى است. شاخصهاى تربیتى، نوعى ابزار هستند که ریشه در اهداف تربیتى دارند؛ زیرا شاخصها، ابزارى براى رسیدن به اهدافاند. این پژوهش با رویکرد نظرى و مطالعه اسنادى و با بیان شاخصهاى تربیتى است که از آیات قرآن کریم استخراج شده و مىتوان از آنها در جهت بهبود، رشد و تعالى فعالیتهاى تربیتى بهره گرفت.
براساس یافتههاى این پژوهش، مجموعه شاخصها و معیارهاى تربیت اسلامى برگرفته از آیات قرآنى را مىتوان تحت سه مؤلفه فرایندهاى ذهنى، رفتار و تمایلات دستهبندى کرد. شاخصهاى ذیل هر مؤلفه عبارتند از: مؤلفه فرایندهاى ذهنى شامل شاخصهاى علم و دانش، تفکر و تعقل، معرفت و بصیرت، نقد و ارزیابى؛ مؤلفه رفتار شامل شاخصهاى تعهد و مسئولیتشناسى اجتماعى، عملگرایى، عفت و پاکدامنى، امر به معروف و نهى از منکر و عبادت؛ و مؤلفه تمایلات شامل شاخصهاى حب الهى، ولایتپذیرى. این شاخصها به شدت با همدیگر مرتبط هستند. یافتههاى این پژوهش مىتواند به عنوان ابزارى مناسب در اختیار نهادها، سازمانهاى آموزشى و مدارس قرار گیرد تا آنان را قادر به ارزیابى فعالیتهاى تربیتى خود نماید.
References:
- نهجالبلاغه، 1378، ترجمة محمد دشتى، قم، مؤسسة تحقيقاتى اميرالمؤمنين(ع).
- ابراهيمزاده، عيسى، 1383، فلسفه تربيت (رشته علوم تربيتى)، تهران، دانشگاه پيام نور.
- استونر، جيمز اى. اف. فرى و ديگران، 1379، مقدمهاى بر مديريت، مديريت در قرن بيست و يكم، برنامهريزى، ترجمة على پارساييان و سيدمحمد اعرابى، تهران، دفتر پژوهشهاى فرهنگى.
- اعرافى، عليرضا و همكاران، 1380، مجموعه مقالات همايش تربيت در سيره و كلام امام على(ع)، تهران، تربيت اسلامي.
- اعلمالهدى، جميله، 1386، اهداف تعليم و تربيت در اسلام، تهران، مؤسسة پژوهش و برنامهريزى.
- جوادى آملى، عبداللّه، 1380، تفسير موضوعى قرآن، قم، اسراء.
- حقشناس، عليمحمد و همكاران، 1383، فرهنگ معاصر هزاره انگليسى ـ فارسى، تهران، فرهنگ معاصر.
- ذوعلم، على، 1380، شاخصهاى تربيت دينى از نگاه قرآن كريم، قم، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد، 1379، المفردات، تحقيق و ضبط محمد سيدگيلانى، تهران، المرتضويه.
- سجادى، سيدمهدى، 1384، «تبيين و ارزيابى رويكرد عقلانى به تربيت دينى»، نوآورىهاى آموزشى، ش 11.
- سعيدى، محمود و عذرا كيانىنژاد، 1382، بررسى عوامل تأثيرات نامطلوب درس بينش اسلامى، تهران، محراب قلم.
- سلطانى، ايرج، 1380، «ارائه الگوى پوياى ارزيابى رشد اجتماعى و مسئوليتپذيرى دانشآموزان»، مديريت در آموزش و پرورش، ش 37، 38، 39و40، ص 246ـ272.
- سيف، علىاكبر، 1371، اندازهگيري و ارزشيابي تحصيلي، تهران، آگاه.
- شانهچى، كاظم، 1380، علمالحديث و درايةالحديث، قم، دارالحديث.
- شعبانى، حسين، 1382، مقدمات برنامهريزى آموزشى، تهران، رشد.
- طباطبائى، سيدمحمدحسين، 1362، الميزان، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- عميد، حسن، 1363، فرهنگ عميد، تهران، اميركبير.
- كاردان، علىمحمد و همكاران، 1382، فلسفه تعليم و تربيت، تهران، سمت.
- مجلسى، محمدباقر، 1404ق، بحارالانوار، بيروت، دارالوفاء.
- محمدى رىشهرى، محمد، 1377، ميزان الحكمه، ترجمة حميدرضا شيخى، قم، دارالحديث.
- مشايخ، فريده، 1379، ديدگاههاى نو در برنامهريزى آموزشى، تهران، سمت.
- مطهرى، مرتضى، 1367، انسان كامل، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1368، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ج 5.
- ـــــ ، 1369، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ج 17.
- ـــــ ، 1376، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1378، ولاءها و ولايتها، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1380، ده گفتار، تهران، صدرا.
- Encyclopedia of Educational Research, V. l2, N, Y, Macmillan, Publishing Comp.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Mahrobakhtiari , Hojjatollah, Rashidi , Mohammad mahdi, Alimohammadi , Masumeh . (2026) Indicators and Factors of Islamic Education from the Viewpoint of the Holy Quran. Marifat, 27(11), 23-33
Hojjatollah Mahrobakhtiari ; Mohammad mahdi Rashidi ; Masumeh Alimohammadi ."Indicators and Factors of Islamic Education from the Viewpoint of the Holy Quran". Marifat, 27, 11, 2026, 23-33
Mahrobakhtiari , H, Rashidi , M, Alimohammadi , M.(2026) 'Indicators and Factors of Islamic Education from the Viewpoint of the Holy Quran', Marifat, 27(11), pp. 23-33
