Marifat, Volume 28, Issue 9, No 264, Year 2026 , Pages 11-24
An analysis of the Ontological Foundations of Education from the Viewpoint of Empiricism and the Qur’an
Article Type:
Promotional
Writers:
Seyyed Aqhil NASIMI / Ph.D. Student of Qur’an and Hadith, Islamic Azad University of Semnan / sa.nasimi@cfu.ac.ir
✍️ Reza Kuhsari / Assistant Professor, Islamic Theology Department, Islamic Azad University of Semnan / kohsari888@gmail.com
Masoumeh Karamati
/ Assistant Professor, Esfarayen Higher Education Complex / masoomeh.keramati@yahoo.com
/ Assistant Professor, Esfarayen Higher Education Complex / masoomeh.keramati@yahoo.comJafar Taban / Assistant Professor, Islamic Theology and Education Department, Shahid Mahallati Higher Education Complex / jafartaban@yahoo.com
Abstract:
Solving the fundamental problems of philosophy, directly or indirectly, depends on our answers and approaches to the ontological questions. Critical analysis of the educational systems of the philosophical schools is among the important issues of the education system. This gives us a fair and conscious approach towards the existing educational theories, and hence, rejects the non-conscious adaptation and imitation in thinking. Using a descriptive-analytical, and interpretive method, this paper seeks to study the ontological foundations of education from the viewpoint of empiricism and the Qur’an. The findings show that, despite some verbal similarities, there are many substantial and semantic differences between these schools which have originated from their ontological foundations.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی مبانی هستیشناختی تعلیم و تربیت از منظر تجربهگرایی و قرآن
Abstract:
حل مسائل اساسی فلسفه، به طور مستقیم یا غیر مستقیم، بستگی به پاسخی دارد که به پرسش های هستی شناختی داده می شود، و در ارتباط تنگاتنگ با نوع رویکردی است که نسبت به این مسئله در پیش گرفته می شود. از موضوعات مهم و ضروری برای نظام تعلیم و تربیت، بررسی نقادانه فلسفه ها و نظریه های تربیتی مطرح در این حوزه می باشد. این امر سبب بهره گیری عالمانه و منصفانه از نظریات تربیتی موجود، و مانع اقتباس جاهلانه و کورکورانه می شود. هدف از پژوهش حاضر نیز بررسی مبانی هستی شناختی تعلیم و تربیت از منظر دو رویکرد تجربه گرایی و قرآنی می باشد. محققان جهت نیل به مقصود، از روش تحلیلی ـ توصیفی بهره جسته اند، که خود از نوع تحقیقات کیفی است. همچنین با استفاده از رویکرد وصفی ـ تفسیری به تبیین موضوع و با تحلیل مبانی هستی شناختی به ارائه نکات تربیتی دو رویکرد در چارچوب قرآنی و تجربی اقدام کرده اند. یافته های تحقیق حاکی از آن است که هر دو رویکرد، شاید در لفظ اشتراکات لفظی داشته باشند، ولی تفاوت ماهوی و معنایی بسیار دارند که به علت جهان بینی و مبانی هستی شناختی متفاوت خواهد بود.
Keywords:
References:
- استرول، اوروم و ريچارد پاپکین، 1383، کلیات فلسفه، ترجمة سیدجلالالدین مجتبوی، چ سوم، تهران، حکمت.
- ابراهیمزاده، عيسي، 1381، فلسفه تربیت، تهران، دانشگاه پيام نور.
- باقری، خسرو، 1384، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، مدرسه.
- باوند، نعمتالله، 1387، «جامعه مدنی و مبانی هستیشناختی آن در غرب»، کتاب نقد، ش 9و10، ص 81ـ103.
- بختياري، حسنعلي، 1391، مبانی و اهداف و اصول و روشهای تربیتی قصص قرآن کریم، پاياننامه كارشناسي ارشد، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
- بهاری، شهریار، 1367، انسانشناسی نظری، تهران، دليل.
- بیات، عبدالرسول و همكاران، 1381، فرهنگ واژهها، تهران، مؤسسة اندیشه و فرهنگ ديني.
- ثباتي، محمدرضا، 1396، بررسی مبانی فلسفی تربیت معنوی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، مازندران، دانشگاه مازندران.
- خادمی، عینالله، 1375، «تاریخچه اجمالی تجربهگرایی و واکنشهای متعارض با آن»، کیهان اندیشه، ش 67، ص 13ـ37.
- خرمشاهی، بهاءالدین، 1387، پوزیتیویسم منطقی، ترجمه مقالة جان پاسمور، در: دائرةالمعارف فلسفه، تهران، علمی و فرهنگی.
- جوادي آملي، عبدالله، 1378، معرفتشناسی در قرآن، قم، اسراء.
- دکارت، رنه، 1376، اصول فلسفه، ترجمة منوچهر صانعی درهبیدی، تهران،الهدي.
- رابینسون، دیو و گراوند جودی، 1391، تاریخ فلسفه غرب، ترجمة شهابالدين عباسي، تهران، علم.
- راسل، برتراند، 1365، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه و پژوهش شهابالدین عباسی، تهران، علم.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق محمدخلیل یتانی، تهران، مؤسسة فرهنگی آرایه.
- زیباکلام، فاطمه، 1393، مبانی فلسفی آموزش و پرورش در ایران، تهران، حفيظ.
- سند ملی آموزش و پرورش، 1389، تهران، دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی.
- شریعتمداری، علی، 1395، اصول و فلسفه تربیت، تهران، امیرکبیر.
- شعارینژاد، علياكبر، 1383، فلسفه آموزش و پرورش، چ ششم، تهران، اميركبير.
- شکوهی، غلامحسین، 1383، تعلیم و تربیت، مشهد، آستان قدس رضوی.
- صفایی حائری، علی، 1386، مسئولیت و زندگی، چ هشتم، قم، ليلةالقدر.
- صلیبا، جمیل، بيتا، فرهنگنامه فلسفي، ترجمة منوچهر صانعی درهبيدي، تهران، حكمت.
- طاهرپور، محمدشريف، 1394، تربیت اسلامی در عصر جهانیشدن: مفهوم، مبانی و اصول و روشهای تربیت شهروند جهانی، مشهد، دانشگاه فردوسي.
- طاهری، صدرالدین، 1386، علیت از دیدگاه اشاعره و هیوم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامي.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1372، تفسیر المیزان، ج پنجم، قم، اسماعیلیان.
- ـــــ ، 1397، اصول فلسفه و روش رئالیسم، قم، مرکز بررسیهای اسلامی.
- ـــــ 1379، تفسير الميزان، ترجمة سيدمحمدباقر موسوي همداني، قم، جامعة مدرسين.
- ـــــ ، 1383، تفسیر المیزان، چ پنجم،؛ قم، اسماعيليان.
- عبدالهي، نرجس، 1394، «مقايسه مباني هستيشناختي علوم انساني از ديدگاه حکمت متعاليه و پوزيتيويسم»، فرهنگ پژوهش، ش13، ص 129ـ160.
- فلاورجانی، فاضل، 1396، «پيش فرضهاي هستيشناختي علوم طبيعي نوين»، پژوهشهاي هستيشناختي، دورة ششم، ش 11، ص 107ـ127.
- قدردانملکی، محمدحسن، 1375، اصل علیت در فلسفه و کلام، قم، دفتر تبلیغات اسلامي.
- قدردان قراملکی، محمدحسن، 1387، اصل علیت در فلسفه و کلام؛ تحلیلی از نظریات متفکران و فیزیکدانان غرب و متکلمان اسلامی، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
- کاپلستون، فردريك، 1376، فیسلسوفان انگلیسی از هابز تا هیوم، ترجمة امیرجلال اعلم، چ دوم، تهران، سروش.
- کریشنان، ادا، 1376، تاریخ فلسفه شرق و غرب، ترجمة جواد یوسفیان، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
- کیاشمشکی، ابوالفضل، 1385، جهانشناسی در قرآن، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- كليني، محمدبن يعقوب، 1429ق، الكافي، بيروت، دارالفكر.
- مدلين، ويليام، 1353، تاريخ آراء تربيتي غرب، ترجمة فريدون بازرگان ديلمقاني، تهران، دانشگاه تهران.
- مروتي، سهراب، 1394، مبانی نظری تربیت دینی متعالی در قرآن و حدیث، پاياننامه كارشناسي ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
- مشایخیراد، شهابالدين، 1381، «اصول تربیت از دیدگاه قرآن»، مجله حوزه و دانشگاه، ش 32، ص 54ـ68.
- مطهري، مرتضي، 1371، مقدمهاي بر جهانبيني اسلامي: جهانبيني توحيدي، تهران، صدرا.
- مشکیمقدم، زهره، 1389، مکتب ماتریالیسم، در:
- http://tmh-falsafeh.blogfa.com
- مطهری، مرتضي، 1368، مجموعة آثار، تهران، صدرا، ج 1.
- مكارم شيرازي، ناصر، 1386، پيام قرآن، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- ملکی، حسن، 1388، اصل علیت در فلسفه و کلام، قم، بوستان كتاب.
- ملکیان، مصطفی، 1379، تاریخ فلسفه غرب، قم، پژوهشكد حوزه و دانشگاه.
- بهشتی، محمدرضا، 1379، «فرانسیس بیکن و ئبحران طبیعت»، فصلنامه فلسفی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ش 1، ص 165ـ170.
- ﻧﻮاك، ﺟﻮرج، 1384، ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﺠﺮﺑﻰﮔﺮ از ﻻك ﺗﺎ پوپر، ترجمة ﭘﺮوﻳﺰ ﺑﺎﺑﺎﻳﻰ، تهران، آزادﻣﻬﺮ.
- واعظی، احمد، 1377، انسان از دیدگاه اسلام، تهران، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
- وال، ژان، 1375، بحث در مابعدالطبیعیه، ترجمة يحيي مهدوي، تهران، خوارزمي.
- هاسپرس، جان، 1379، درآمدی بر تحلیل فلسفی، ترجمة موسی اکرمی، تهران، طرح نو.
References:
- Dilworth, Craig, 2006, The Metaphysic of Science: An Account of Modern Science in terms of Principles, Laws and Theories, Netherlands.
- Hume, David, 2007, A Treatise of Human Nature, ed. L. A. Selby- Bigge, Oxford, Oxford University Press.
- Peterson, Andrew & Knowles, Catherine, 2009, "Active Citizenship: A Preliminary Study into Student Teacher Understandings", Journal of Educational Research, V. 51, N. 1.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
NASIMI, Seyyed Aqhil, Kuhsari, Reza, Karamati, Masoumeh, Taban, Jafar. (2026) An analysis of the Ontological Foundations of Education from the Viewpoint of Empiricism and the Qur’an. Marifat, 28(9), 11-24
Seyyed Aqhil NASIMI; Reza Kuhsari; Masoumeh Karamati; Jafar Taban."An analysis of the Ontological Foundations of Education from the Viewpoint of Empiricism and the Qur’an". Marifat, 28, 9, 2026, 11-24
NASIMI, S, Kuhsari, R, Karamati, M, Taban, J.(2026) 'An analysis of the Ontological Foundations of Education from the Viewpoint of Empiricism and the Qur’an', Marifat, 28(9), pp. 11-24
