رابطهی علوم طبیعی و دین از دیدگاه آیتالله مصباح
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و ششم ـ شماره 243 (ویژة فلسفه)
محمدعلى محیطى اردکان / استادیار گروه فلسفه مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی hekmatquestion@gmail.com
دریافت: 6/7/96 پذیرش: 25/11/96
چکیده
«رابطة علوم طبیعی و دین» یکی از مهم ترین مسائلی است که در سال های اخیر و با اوج گرفتن بحث «علم دینی» و «اسلامی سازی علوم» مطرح شده است. مقالة حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی این موضوع را از دیدگاه آیت الله مصباح بررسی کرده است. این مقاله پس از بررسی دو دیدگاه کلی دربارة رابطه علوم طبیعی و دین، به تبیین ملاک های دینی بودن علم پرداخته و در مهم ترین بخش، به این نتیجه دست یافته است که نه تنها میان علوم طبیعی و دین ـ با توضیحی که در مقاله ارائه می شود ـ ناسازگاری جدی وجود ندارد، بلکه همکاری های متقابل علوم طبیعی و دین درخور توجه است. صدور حکم برای موضوعات علمی، گسترش دایرة آگاهی های تجربی، تأیید علم، افزودن غنای مسائل تجربی و جهت دهی در استفاده از علم نمونه هایی از کمک های دین به علم است. تعیین مصداق و موضوع و فراهم کردن زمینه های جدید برای تحلیل های دینی، تعیین جزئیات معارف دینی، مانند بیان شرایط و موانع، اثباتِ بخشی از آموزه های دینی و تأثیر در فهم بهتر مباحث دینی را می توان از جمله کمک های علم به دین تلقی کرد.
کلیدواژه ها: علوم طبیعی، دین، آیت الله مصباح، علم دینی، تعارض.
- بستان (نجفي)، حسين، 1384، گامي به سوي علم ديني (1) ساختار علم تجربي و امكان علم ديني، با همكاري محمد فتحعليخاني و ابوالفضل گائيني، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- حرعاملي، محمدبن حسن، 1409ق، وسائلالشيعه، قم، مؤسسه آلالبيت.
- خاكي قراملكي، محمدرضا، 1390، تحليل هويت علم ديني و علم مدرن، قم، كتاب فردا.
- خسروپناه، عبدالحسين، 1383، كلام جديد، چ سوم، قم، مركز مطالعات و پژوهشهاي فرهنگي حوزة علميه.
- دبيرخانه همايش مباني فلسفي علوم انساني، 1389، گفتوگو با علامه آيتالله مصباح، مباني فلسفي علوم انساني، گفتوگوها، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- صدوق، محمدبن علي، 1413ق، من لا يحضره الفقيه، قم، جامعه مدرسين.
- طوسي، محمدبن حسن، 1365، التهذيب، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- علوي سرشكي، محمدرضا، 1364، تكامل يا تناقص، چ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامي.
- عليزماني، اميرعباس، 1380، تأملاتي در باب رابطه علم و دين در مغرب زمين، قم، احياگران.
- فرامرز قراملكي، احد، 1373، موضع علم و دين در خلقت انسان، تهران، مؤسسه فرهنگي آرايه.
- كليني، محمدبن يعقوب، 1407ق، الكافي، تصحيح علىاكبر غفارى و محمد آخوندى، چ چهارم، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- مصباح، محمدتقي، 1370، آموزش فلسفه، چ چهارم، تهران، سازمان تبليغات اسلامي.
- ـــــ ، 1376، معارف قرآن: خداشناسي، كيهانشناسي، انسانشناسي (ج1-3)، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1377، آموزش عقايد، چ دوازدهم، تهران، سازمان تبليغات اسلامي.
- ـــــ ، 1378الف، پاسخ به سؤالات اساتيد دانشگاه علوم پزشكي كرمان.
- ـــــ ، 1378ب، رابطه ايدئولوژی و فرهنگ اسلامی با علوم انسانی، مجموعه مقالات وحدت حوزه و دانشگاه و بومی و اسلامی کردن علوم انساني.
- ـــــ ، 1378ج، علم ودين(رابطه، مرزهاي دلالت و انتظارات)، مجموعه مقالات وحدت حوزه و دانشگاه و بومی و اسلامی کردن علوم انساني.
- ـــــ ، 1379ب، سخنراني و پرسش و پاسخ در جمع اساتيد دانشگاه شيراز.
- ـــــ ، 1379 الف، سخنراني در جمع اساتيد دانشگاه مسجد الرسول(ص).
- ـــــ ، 1380 ب، چكيدهاي از انديشههاي بنيادين اسلامي، ترجمه و تدوين حسينعلي عربي و محمدمهدي نادري، چ دوم، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1380الف، پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1383، سخنراني در جلسه سياستگذاري تهذيب اخلاق.
- ـــــ ، 1385، پيشنيازهاي مديريت اسلامي، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1386، نظريه سياسي اسلام، تحقيق و نگارش كريم سبحاني، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1387، كاوشها و چالشها، تدوين و نگارش محمدمهدي نادري قمي و سيدابراهيم حسيني، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1388الف، انسانشناسي در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلي، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1388ب، پرسشها و پاسخها، چ دوم، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1389، خداشناسي (مجموعه كتب آموزشي معارف قرآن)، تحقيق و بازنگري اميررضا اشرفي، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1390الف، بناي علوم انساني، بر مبناي استوار دين، ويژهنامه همايش مباني فلسفي علوم انساني، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1390ب، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، تدوین ونگارش محمدمهدی نادری قمی، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1392، رابطه علم و دین، تحقیق و نگارش علی مصباح، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، بيتا ـ الف، خلقت انسان در قرآن، قم، شفق.
- ـــــ ، بيتا ـ ب، رابطه ايدئولوژی و فرهنگ اسلامی با علوم انسانی، قم، دفتر همكاري حوزه و دانشگاه.
- مصباح، محمدتقي و غلامرضا فياضي، 1385، «ميزگرد فلسفه شناسي، فلسفه و دين»، معرفت فلسفي، ش 11، ص 11-40.
- معاونت پژوهشي دفتر تبليغات اسلامي قم، دين و علوم انساني، 1389، «نگاهي به رويكرد آيتالله مصباح يزدي در خصوص علم ديني»، آيينه انديشه، ش 14، ص 72-74.




