رابطهی حکمت و علم الهی از منظر کلام اسلامی
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 244 (ویژة کلام)
ناصرالدین اوجاقی / استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان nojaghi51@gmail.com
دریافت:18/6/96 پذیرش: 13/10/96
چکیده
صفات خداوند در مباحث اعتقادی از جایگاه ویژه و اهمیت خاصی برخوردار است. یکی از مسائلی که در این زمینه مطرح است، ارتباط بین صفات الهی است. انواع متفاوتی از رابطة بین صفات الهی می تواند مطمح نظر قرار گیرد. گاهی این ارتباط به این صورت است که با استفاده از یک صفت، بر وجود صفتی دیگر استدلال می شود. متکلمان بر این باورند که بین صفت «حکمت» و «علم» الهی چنین رابطه ای وجود دارد و از صفت «حکمت» برای اثبات صفت «علم» در خداوند بهره می گیرند. در این نوشتار، ضمن آشنایی با استدلال متکلمان و پاسخ آنها به اشکلات واردشده بر استدلال، میزان موفقیت آنها در نشان دادن چنین رابطه ای بین حکمت و علم الهی بررسی می شود. بدین منظور، از روش اسنادی و شیوة تحلیلی استفاده شده است. به نظر می رسد متکلمان در کلام سنتی نمی توانند با موفقیت کامل، چنین رابطه ای را نشان دهند و استدلال آنها برای نشان اثبات علم الهی از طریق حکمت موفق نیست.
کلیدواژه ها: علم خدا، صفات خدا، حکمت الهی، اتقان صنع.
- بحراني، عليبن ميثم، 1406ق، قواعد المرام في علم الكلام، چ دوم، قم، كتابخانه آيتالله مرعشي نجفي.
- جرجانی، ميرسيدشريف، 1325ق، شرح المواقف، قم، الشريف الرضي.
- حلبى، ابوالصلاح، 1404ق، تقريب المعارف، قم، الهادي.
- حلى، حسنبن یوسف، 1363، انوار الملكوت في شرحالياقوت، چ دوم، قم، الشريف الرضي.
- حلي، 1386، معارج الفهم في شرح النظم، قم، دليل ما.
- حلي، 1415ق، مناهجاليقين في اصول الدين، تهران، اسوه.
- حمصى رازى، محمودبن علي، 1412ق، المنقذ من التقليد، قم، مؤسسة النشر الاسلامي.
- راوندي، محمدبن سعيد، 1419ق، عجالة المعرفة في اصول الدين، بيروت، موسسة آلالبيت.
- سبزواري، قطبالدين، 1373، الخلاصة في علم الكلام، قم، كتابخانه آيتالله مرعشي نجفي.
- شریف مرتضی، علیبن حسین، 1381، الملخص فی اصول الدین، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
- طوسى، نصيرالدين، 1405ق، تلخيص المحصل، چ دوم، بيروت، دارالاضواء.
- طوسي، محمدبن حسن، 1406ق، الاقتصاد فيما يتعلق بالاعتقاد، چ دوم، بيروت، دارالاضواء.
- عبيدلى، عبدالمطلببن محمد، 1381، اشراق اللاهوت في نقد شرح الياقوت، تهران، ميراث مكتوب.
- فاضل مقداد، 1422ق، اللوامع الالهية في المباحث الكلامية، چ دوم، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
- فاضل مقداد، السیوری ، 1412ق، الاعتماد في شرح واجب الاعتقاد، مشهد، مجمع البحوث الاسلاميه.
- فخررازى، محمدبن عمر، 1411ق، المحصل، عمان، دار الرازي.
- فخررازي، 1407ق، المطالب العالية من العلم الالهي، بيروت، دارالكتاب العربي.
- قاضي عبدالجبار، 1422ق، شرح الاصول الخمسه، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- محقق حلی، جعفربن حسن، 1414ق، المسلک فی اصول الدین و الرساله الماتعیه، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه.
- ملاحمی، رکنالدین، 1386، الفائق فی اصولالدین، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
