خداجویی فطری آدمی؛ بررسی و مقایسهآراء اندیشمندان معاصر اسلامی
نوع مقاله:
ترویجی
نویسندگان:
چکیده:
«فطرت»، امری تکوینی و جزئی از سرشت انسان است که به بعد روحی و معنوی او مربوط می شود. در وجود این فطرت الهی، که زمینه ای برای خداجویی و خداشناسی فطری است، در میان متفکران اسلامی اختلافی نیست. به نظر می رسد، اختلاف بر سر چگونگی راهکارها، و روش ها، در اثبات فطرت و ویژگی های امور فطری و رابطه آن با دین است. ازاین رو، تقریرهایی متنوع و تا حدی متفاوت در آثارشان وجود دارد. این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی بر آن است که با استناد به دیدگاه اندیشمندان معاصر اسلامی ، که برگرفته از قرآن و سنت الهی است، به اثبات وجود فطرت و جایگاه آن بپردازد.
یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشمندان اسلامی، برای وجود فطرت در آدمی، از راهکارهایی همچون شهود باطنی و عرفانی، شواهد تاریخی و تجربی، ادله عقلی و نقلی استفاده کرده اند که مهم ترین آن، استدلال عقلی است و سایر راهکارها تأییدی بر آن محسوب می شود.
Article data in English (انگلیسی)
Title:
Innate God Seeking in Man; A Study and Comparison of Contemporary Islamic Scholars' Views
Abstract:
"Fitra" or innate nature is an existential issue and a part of man's nature which is related to man's incorporeal or spiritual dimension. There is no disagreement among Islamic thinkers over the existence of the divine Fitra which is a ground for innate desire for seeking and knowing God. It seems that the difference lies in ways and methods to prove Fitra, the characteristics of innate affairs and its relation to religion. Hence, there are diverse and somewhat different views in their works. Using a descriptive-analytical method and studying the views of contemporary Islamic scholars which are derived from the Qur'an and the divine tradition, this paper seeks to prove the existence of "Fitra" and its position. The research findings show that Islamic scholars have proposed rational and mystical intuition, historical and experimental evidences, and rational and narrative arguments to prove the existence of "Fitra" in human beings. The most important evidence in this regard is rational reasoning, and the other arguments are regarded as supporting evidence.
References:
متن کامل مقاله:
سال بیست و هفتم ـ شماره 248 (ویژة کلام)
فرح رامین/ دانشیار گروه فلسفه دانشگاه قم f.ramin@qom.ir
فاطمه اکبرزاده نجار/ کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم f.akbarzadeh7070@gmail.com
دریافت: 19/12/96 پذیرش: 23/4/97
چکیده
«فطرت»، امری تکوینی و جزئی از سرشت انسان است که به بعد روحی و معنوی او مربوط می شود. در وجود این فطرت الهی، که زمینه ای برای خداجویی و خداشناسی فطری است، در میان متفکران اسلامی اختلافی نیست. به نظر می رسد، اختلاف بر سر چگونگی راهکارها، و روش ها، در اثبات فطرت و ویژگی های امور فطری و رابطه آن با دین است. ازاین رو، تقریرهایی متنوع و تا حدی متفاوت در آثارشان وجود دارد. این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی بر آن است که با استناد به دیدگاه اندیشمندان معاصر اسلامی ، که برگرفته از قرآن و سنت الهی است، به اثبات وجود فطرت و جایگاه آن بپردازد.
یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشمندان اسلامی، برای وجود فطرت در آدمی، از راهکارهایی همچون شهود باطنی و عرفانی، شواهد تاریخی و تجربی، ادله عقلی و نقلی استفاده کرده اند که مهم ترین آن، استدلال عقلی است و سایر راهکارها تأییدی بر آن محسوب می شود.
کلیدواژه ها: فطرت، امام خمینی ره، آیت الله مصباح، علامه طباطبائی، آیت الله شاه آبادی، شهید مطهری، آیت الله جوادی آملی.
References:
- نهجالبلاغه، 1379، ترجمة محمد دشتي، قم، اميرالمؤمنين.
- ابنسینا، حسینبن عبدالله،1391، التعلیقات، مقدمه، تحقيق و تصحيح سيدحسين موسويان، تهران، مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران.
- ابناثیر، مبارکبن محمد، 1426ق، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، قم، دارالتفسیر.
- بحرانی، هاشمبن سليمان، 1412ق، البرهان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالهادی.
- جعفري، محمدتقي، 1368، ترجمه و تفسیر نهجالبلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- جوادی آملی، عبدالله، 1376، فطرت در قرآن، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1378، حیات حقیقی انسان در قرآن، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1384، شریعت در آینه معرفت، قم، اسراء.
- حاجی صادقی، عبدالله، 1384، «فطری بودن گرایش به دین»، قبسات، ش 36، ص 53ـ74.
- خوری شرتوني، سعيد، 1992م، اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشواره، بیروت، مکتبة اللبنان.
- دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، 1377، نقد و بررسی، در ایزراییل شفلر، در باب استعداد آدمی، تهران، سمت.
- دهخدا، علیاکبر، 1337، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالعلم.
- ربانی گلپایگانی، علی، 1388، فطرت و دین، تهران، کانون اندیشه جوان.
- رجبی، محمود، 1380، انسانشناسی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- سهروردی، شهابالدین، 1372، مجموعه مصنفات، تصحیح و مقدمه هانری کربن، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- سیاهپوش، سیدمحمود، 1359، آیین فطرت، قم، جامعة مدرسين.
- شاهآبادی، محمدعلی، 1386، حدیث عشق و فطرت، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- ـــــ ، 1387، شرح رشحات البحار، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- شفیعی مازندرانی، محمد، 1367، پژوهشی پیرامون فطرت مذهبی در انسان، قم، جامعة مدرسین.
- شیروانی، علی، 1376، سرشت انسان، پژوهشی در خداشناسی فطری، قم، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.
- صدرالمتألهين، 1360، شواهد الربوبیه، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
- ـــــ ، 1380، الحكمة المتعالية في الاسفار العقلية الاربعة، قم، مصطفوی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1416ق، نهایةالحکمة، چ يازدهم، قم، جامعة مدرسين.
- ـــــ ، 1417ق، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، جامعة مدرسین.
- ـــــ ، 1390، اصول فلسفه و روش رئالیسم، پاورقي مرتضي مطهري، تهران، صدرا.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1413ق، اصول کافی، بیروت، دارالاضوء.
- مصباح، محمدتقي، 1378، آموزش عقاید، چ دوم، تهران، سازمان تبليغات اسلامی.
- ـــــ ، 1386، معارف قرآن، قم، مؤسسة در راه حق.
- ـــــ ، 1389، فلسفه اخلاق، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهري، مرتضي، 1361، فطرت، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1366، فلسفه اخلاق، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1368، مسئله شناخت، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1371، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- ملکیان، مصطفی، 1379، تاریخ فلسفه غرب، قم، پژوهشگاه حوزه دانشگاه.
- موسوي خميني، روحالله، 1368، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- ـــــ ، 1372، مصباحالهدایة الی الخلاقة و الولایة، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- ـــــ ، 1377، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- ـــــ ، 1369، سرالصلاة، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- نادرینژاد، زهره، 1387، «فطرت الاهیهادم تجلی اسم اعظم الاهی»، حدیث عشق و فطرت، در: مجموعه مقالات درباره آراء حکمی معرفتی آیتالله محمدعلی شاهابادی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- واسطی زبیدی، سیدمحمد، 1414ق، تاجالعروس من جواهرالقاموس، بیروت، دارالفکر.
- واعظي، احمد، 1388، انسان از دیدگاه اسلام، تهران، سمت.
- ـــــ ، 1390، سرشت انسانی، انسانشناسی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
رامین، فرح، اکبرزاده نجار، فاطمه. (1397) خداجویی فطری آدمی؛ بررسی و مقایسهآراء اندیشمندان معاصر اسلامی. فصلنامه معرفت، 27(5)، 27-38
فرح رامین؛ فاطمه اکبرزاده نجار."خداجویی فطری آدمی؛ بررسی و مقایسهآراء اندیشمندان معاصر اسلامی". فصلنامه معرفت، 27، 5، 1397، 27-38
رامین، فرح، اکبرزاده نجار، فاطمه.(1397) 'خداجویی فطری آدمی؛ بررسی و مقایسهآراء اندیشمندان معاصر اسلامی'، فصلنامه معرفت، 27(5), pp. 27-38
