مسائل اساسی امامتپژوهی در آثار شیخ مفید
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 248 (ویژة کلام)
سیده منا موسوی / استادیار دانشگاه قم sm.mousavi@qom.ac.ir
دریافت: 25/10/96 پذیرش: 11/3/97
چکیده
این مقاله، به بررسی مسائل اساسی امامت، از دیدگاه شیخ مفید می پردازد، تا روشن سازد که متکلم امامیه و متقدم نامداری مانند شیخ مفید، با روش عقل گرایانه خود چه تصویری از امام ارائه می دهد و ضرورت وجود و شاخصه های امامت را چگونه تبیین می کند. به روش توصیفی تحلیلی به دست آمد که ایشان، در بیشتر مسائل امامت هماهنگ با سایر متکلمان امامیه سخن می گوید، اما در دو مسئله چالش برانگیز عصمت و علم امام، تفاوت ها بروز می یابد. مطابق رویکرد عقل گرایانه شیخ مفید، ضرورت وجود امام برخاسته از لطف و تفضل خداوند است، نه عدالت او. عصمت تام امام، مربوط به دوران امامتش است و پیش از آن، صدور گناه سهوی از او، که موجب نفرت و بی اعتباری اش نشود، جایز است. آگاهی به غیب و امور غیرمرتبط با دین برای امام، ضرورت عقلی ندارد. در همة این مسائل، ادله نقلی گاه مؤید و گاه منافی نگاه عقلی است. روش شیخ مفید در موارد تنافی و تعارض بسته به اعتبار روایت، جمع یا طرد است.
کلیدواژه ها: امام، علم امام، عصمت، نص، لطف، شیخ مفید
- ابنندیم، 1988، الفهرست، چ سوم، بیروت، دارالمسیره.
- انصاری زنجانی، ابراهیم، 1413ق، تعلیقات بر اوائل المقالات، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- جمعی از نویسندگان، 1389، امامتپژوهی، چ سوم، مشهد، دانشگاه علوم رضوی.
- حرعاملی، محمدبن حسن، 1409ق، وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آلالبیت.
- حلی، حسنبن یوسف، 1413ق، النکت الاعتقادیه، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- خطیب بغدادی، احمدبن علی، بیتا، تاریخ بغداد، بیروت، دارالفکر.
- زنجانی، شیخ فضلالله، 1413ق، تعلیقات و حواشی بر اوائل المقالات، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- صدوق، محمدبن علي، 1395ق، کمال الدین و تمام النعمه، چ دوم، تهران، اسلامیه.
- طوسی، نصیرالدین، 1407ق، تجرید الاعتقاد، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
- علیپور، ابراهیم و دیگران، 1394، «علم امام از دیدگاه شیخ مفید و علامه طباطبایی»، نامه جامعه، ش 116، ص 71ـ90.
- فاریاب، محمدحسین، 1387، «بررسی عصمت امام از دیدگاه شیخ مفید»، کلام اسلامی، ش 66، ص 101ـ124.
- ـــــ ، 1387، «بررسی عصمت امام از دیدگاه شیخ مفید»، کلام اسلامی، ش 67، ص 45ـ56.
- ـــــ ، 1388، «بررسی عصمت امام از دیدگاه شیخ مفید»، کلام اسلامی، ش 71، ص 76ـ89.
- ـــــ ، 1388، «بررسی عصمت امام از دیدگاه شیخ مفید»، کلام اسلامی، ش 72، ص 75ـ83.
- مجلسی، محمدباقر، 1404ق، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء.
- مشکی، محمد، 1389، «بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید»، پژوهشهای فلسفی کلامی، ش 45، ص 301ـ321.
- مفید، محمدبن محمدبن نعمان، 1413ق – الف، الاختصاص، قم، کنگره شیخ مفید.
- ـــــ ، 1413ق ـ ب، الافصاح، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- ـــــ ، 1413ق ـ ج، الفصول العشره فی الغیبه، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- ـــــ ، 1413ق ـ ز، تصحیح اعتقادات الامامیه، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- ـــــ ، 1413ق ـ و، اوائل المقالات، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- ـــــ ، 1413ق ـ هـ.، النکت فی مقدمات الاصول، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
- مقداد، فاضل، 1422ق، اللوامع الهیه، چ دوم، قم، دفترتبلیغات اسلامی.
- مکدرموت، مارتین، 1372، اندیشههای کلامی شیخ مفید، ترجمة احمد آرام، تهران، دانشگاه تهران.
- نجاشی، احمدبن علی، 1407ق، رجال، قم، جامعه مدرسین.
- يوسفيان، حسن، 1390، «بررسی تطبیقی فلسفه امامت از دیدگاه شیخ مفید و شاگردان او، سید مرتضی و شیخ طوسی»، اندیشه نوین دینی، ش 24، ص 37-64.



