بررسی فقهی قوانین و عملکرد شرکتهای لیزینگ
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره دهم، پیاپی 253 (ویژة اقتصاد) (دی1397)
سیدقائم حیدری منش / دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال Seyyedghaem@yahoo.com
محمود عیسوی / استادیار گروه اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی eisavim@yahoo.com
دریافت: 03/05/97 پذیرش: 09/10/97
چکیده
با توجه به گسترش روزافزون شرکت های لیزینگ در ایران، این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی فقهی عملکرد و قوانین آنها در ایران می پردازد. یافته های پژوهش، نشان می دهد که معاملات شرکت های لیزینگ، مبتنی بر اجاره به شرط تملیک و بیع مرابحه بوده و به لحاظ شرعی عقدی صحیح و نافذ هستند. اگرچه برخی اشکالات آیین نامه ای در اجرای این دو عقد وجود دارد. همچنین، برخی شروط ضمن عقد شرکت های لیزینگ، همچون شرط ضمانت، شرط جریمه تأخیر، شرط تأجیل و تأخیر پرداخت اقساط، به لحاظ فقهی صحیح می باشند. اما برخی شروط و بندهایی که در قراردادهای شرکت های لیزینگ وجود دارند، باید مورد بازنگری قرارگیرند. مثلاً، عقد خارج لازم، که جزء شروط بسیاری از قراردادها، از جمله قراردادهای لیزینگ است، با این اشکال مواجه است که نه چنین عقدی در خارج اتفاق می افتد و نه بندی در قرارداد وجود دارد که به وقوع آن اشاره داشته باشد. همچنین، گاهی در تعیین نرخ سود این شرکت ها شفافیت وجود ندارد. این مسئله موجب می شود که این قرارداد مصداق معامله غرری باشد و موجب بطلان آن باشد. ازآنجاکه این شرکت ها از بیع مرابحه استفاده می کنند، برخی از شروط بیع مرابحه رعایت نمی شود. برای مثال، شرکت خودرو را به قیمت عمده می خرد، اما هنگام فروش به مشتری، قیمت بازاری خودرو را به عنوان قیمت خرید درج می کند!
کلیدواژه ها: شرکت لیزینگ، اجاره به شرط تملیک، بیع مرابحه، فروش اقساطی.
- اسلامیپناه، علی و رضا عباسیان، 1388، «ماهیت حقوقی اجاره به شرط تملیک»، حقوق (دانشکده حقوق و علوم سیاسی)، ش 3، ص 23ـ44.
- امامى، سيدحسن، 1399ق، حقوق مدنى، تهران، اسلاميه.
- جواهری، حسن، 2012، بحوث فی الفقه المعاصر، قم، مجمع الذخائر الاسلامیه.
- حلى، حسنبن يوسف، 1414ق، تذكرة الفقهاء، قم، مؤسسه آلالبيت.
- خوئي، سیدابوالقاسم، 1409ق، التنقیح فی شرح المکاسب، قم، مؤسسة احیاء آثار الامام خوئي.
- رحیم لوی بنیس، عبدالله، جایگاه بانکداری اسلامی و صنعت لیزینگ در توسعه اقتصادی، مهربان نشر، تهران، 1392
- صالحنيا، اصغر، 1391، بررسی فقهی و حقوقی عقد اجاره به شرط تملیک با تأکید بر قراردادهای لیزینگ، پاياننامه كارشناسي ارشد، تهران، دانشگاه خوارزمي.
- «صنعت لیزینگ در ایران و جهان»، 1383، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران، ش 432.
- طاهرى، حبيبالله، 1418ق، حقوق مدنى، قم، جامعة مدرسين.
- کاتوزیان، ناصر، 1383، حقوق مدنی دوره عقود معین، تهران، انتشار.
- گراهام بانوک، رن اریک بکستر، اون دیویس، 1391، فرهنگ واژگان اقتصادی، ترجمة مهدی تقوی، تهران، بازتاب.
- محقق حلي، نجمالدين جعفربن حسن، 1408ق، شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام، چ دوم، قم، اسماعيليان.
- مریدی، سیاوش و عليرضا نوروزی، 1373، فرهنگ اقتصادی، تهران، نگاه.
- مسیحزاده، انسیه، 1389، بررسی لیزینگ سنتی در مقایسه با قوانین و مقررات اسلامی و استانداردهای مالی، تهران، علم و دانش.
- مکارم شیرازی، ناصر، 1429ق، رساله توضیح المسائل، قم، امام علیبن ابیطالب.
- موسویان، سیدعباس و حرمتالله رضازاده، 1394، فقه معاملات بانکی، قم، زمزم هدایت.
- موسویان، سیدعباس و محمدنقي نظرپور، 1393، بانکداری بدون ربا از نظریه تا تجربه، قم، دانشگاه مفید.
- موسویان، سیدعباس، 1389، جریمه تأخیر تادیه (فتاوای مراجع تقلید، قوانین بانکی)، تهران، جنگل.
- موسوي بجنوردى، سيدحسن، 1419ق، القواعد الفقهية، قم، الهادي.
- موسويان، سيدعباس، 1385،«قراردادهای لیزینگ و انطباق آنها با عقود اسلامی»، حقوق اسلامي، ش 10، ص 63ـ84.
- موسويان، سيدعباس، 1385، «بررسی فقهی حقوقی معاملات شرکتهای لیزینگ»، اقتصاد اسلامي، ش 22، ص 75ـ92.
