معرفت، سال بیست و هفتم، شماره دهم، پیاپی 253، دی 1397، صفحات 51-60

    تحلیل ماهیت عقود مشارکتی

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    ✍️ محمدجمال شاکری شمسی / كارشناس ارشد اقتصاد مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) / mohammad67shakeri@gmail.com
    محمدجواد توکلی / استاديار اقتصاد مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) / tavakoli@iki.ac.ir
    چکیده: 
    یکی از مهم ترین معضلاتی که نظام بانکی ایران به آن مبتلاست، صوری شدن عقود مشارکتی و ایجاد شبهه در مورد تحقق مفاد این عقود است. این امر تا حدودی متأثر از ابهامات موجود در ماهیت این عقود در فقه معاملات اسلامی است. مسئله‌ی اصلی در این نوشتار، تبیین ماهیت عقود مشارکتی و میزان رعایت آن در نظام بانکی جمهوری اسلامی ایران است. بنا به فرضیه‌ی تحقیق، ریسک پذیری طرفین قرارداد رکن اصلی ماهیت عقود مشارکتی است. ریسک عامل عقود مشارکتی، مربوط به عایدی بوده و ریسک صاحب سرمایه در این گونه عقود، علاوه بر عایدی، متوجه سرمایه‌ی او نیز خواهد بود. یافته های تحقیق نشان می دهد روش صحیح در تبیین ماهیت عقود مشارکتی، روش «کشفی ـ مقاصدی» است که ترکیبی از چهار روش کشفیِ شهید صدر، اکتفا به ضوابط عقود، تحلیل عرفی و تحلیل بر مبنای مقاصد شریعت است. انتقال ریسک سرمایه به فرد دیگر، موجب از بین رفتن ماهیت عقود مشارکتی است؛ لذا شرط آن در ضمن عقود مشارکتی شرط خلاف مقتضای عقد است و عقد را باطل می کند. همین طور از بین بردن ریسک عامل در عقود مشارکتی و تعیین عایدی قطعی برای او، موجب بطلان عقد و تبدیل آن به یک عقد مبادله ای است. قطعی بودن سود صاحب سرمایه در عقود مشارکتی نیز باعث خروج عقد از مقتضای ذات خود بوده و مبطل عقد است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    An In-depth Analysis of the nature of the Collaborative Contracts
    Abstract: 
    One of the most important problems in the banking system of Iran is the formalization of the collaborative contracts, which makes doubts about the realization of the provisions of these contracts. This is partly due to ambiguities of the nature of this contract in the Islamic jurisprudence. Explaining the nature of the collaborative contracts and their realization in the banking system of IRI is the main topic of this paper. According to the research hypothesis, risk-taking of the parties to the contract is the main pillar of the nature of the partnership. The risk of the collaborative contracts' agent relates to income, and in addition, the risk of the capital owner in such contracts, includes the capital. Findings show that, the "discovery-finalist" method is the true method of explaining the nature of the collaborative contracts, which is a combination of four methods of Shahid Sadr's discovery method including, sufficing on to the terms of the contract, conventional analysis and analysis based on the objectives of Shari'ah. Transferring the risk of capital to another person eliminates the nature of the partnership contract; therefore, placing it among the conditions of the collaborative contracts is in contrast to the requirements of the contract and will void the contract. Also, eliminating the risk of the agent in collaborative contracts, and determining the definitive gain for him will void the contract and converts it into a barter trade contract. The decisiveness of the profit of the capital owner in the partnership contracts also changes the nature of the contract itself and will void it.
    References: 
    متن کامل مقاله: 

    سال بیست و هفتم ـ شماره دهم، پیاپی 253 (ویژة اقتصاد) (دی1397)

    محمدجمال شاکری شمسی / کارشناس ارشد اقتصاد مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره     mohammad67shakeri@gmail.com
    محمدجواد توکلی / استادیار اقتصاد مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره     Tavakoli@iki.ac.ir
    دریافت: 19/06/97                    پذیرش: 24/10/97
    چکیده
    یکی از مهم ترین معضلاتی که نظام بانکی ایران به آن مبتلاست، صوری شدن عقود مشارکتی و ایجاد شبهه در مورد تحقق مفاد این عقود است. این امر تا حدودی متأثر از ابهامات موجود در ماهیت این عقود در فقه معاملات اسلامی است. مسئلة اصلی در این نوشتار، تبیین ماهیت عقود مشارکتی و میزان رعایت آن در نظام بانکی جمهوری اسلامی ایران است. بنا به فرضیة تحقیق، ریسک پذیری طرفین قرارداد رکن اصلی ماهیت عقود مشارکتی است. ریسک عامل عقود مشارکتی، مربوط به عایدی بوده و ریسک صاحب سرمایه در این گونه عقود، علاوه بر عایدی، متوجه سرمایة او نیز خواهد بود. یافته های تحقیق نشان می دهد روش صحیح در تبیین ماهیت عقود مشارکتی، روش «کشفی ـ مقاصدی» است که ترکیبی از چهار روش کشفیِ شهید صدر، اکتفا به ضوابط عقود، تحلیل عرفی و تحلیل بر مبنای مقاصد شریعت است. انتقال ریسک سرمایه به فرد دیگر، موجب از بین رفتن ماهیت عقود مشارکتی است؛ لذا شرط آن در ضمن عقود مشارکتی شرط خلاف مقتضای عقد است و عقد را باطل می کند. همین طور از بین بردن ریسک عامل در عقود مشارکتی و تعیین عایدی قطعی برای او، موجب بطلان عقد و تبدیل آن به یک عقد مبادله ای است. قطعی بودن سود صاحب سرمایه در عقود مشارکتی نیز باعث خروج عقد از مقتضای ذات خود بوده و مبطل عقد است.
    کلیدواژه ها: ماهیت عقود مشارکتی، عقود مشارکتی، ریسک پذیری سرمایه، سود متغیر، فقه معاملات.

    References: 
    • بكتاش، محمدکاظم، 1395، مبانی فقهی ـ اقتصادی توزیع ریسک (مخاطره) در بازارهای مالی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • بیانات دیدار مسؤلان اقتصادی و دست‌اندرکاران اصل 44 قانون اساسی، 30/11/1385، در: khamenei.ir
    • حسنی، اسماعیل، 1416ق، نظریه المقاصد عند الامام محمدالطاهربن عاشور، عربستان، معهد العالمی للفکر الاسلامی.
    • حلي، حسن‌بن يوسف، 1413ق، قواعد الأحکام، قم، جامعة مدرسين.
    • صدر، سيدمحمدباقر، 1417ق، ‌اقتصادنا، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • محبوبی، سیدنصرالله، 1391، «پژوهشی بر مخالفت شرط ضمان امين با ذات عقد و يا شرع»، کانون، ش 129، ص 31ـ49.
    • محقق ثانی، علي‌بن حسین‌بن عبدالعالی، 1408ق، جامع المقاصد، قم، مؤسسة آل‌البيت.
    • مفید، محمدبن محمدبن نعمان، 1414ق، النکت الاعتقادیه، چ دوم، بيروت، دارالمفيد.
    • موسویان، سیدعباس، 1384، «نقد و بررسی قانون بانکداری بدون ربا»، اندیشه حوزه، ش 53، ص 119ـ140.
    • ـــــ ، 1391، مبانی فقهی بازار پول و سرمایه، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • نجفی، محمدحسن، 1365، جواهرالکلام، فی شرح شرائع‌الاسلام، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
    • هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، 1433ق، قراءات فقهیه معاصره، قم، مرکز فقه اهل‌بیت و معارف اسلامي.
    • یوسفی، محمدرضا، 1379، «بررسی روش آیت‌الله شهید صدر در کشف مکتب اقتصاد اسلامی»، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع)، ش 11و12، ص 113ـ128.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاکری شمسی، محمدجمال، توکلی، محمدجواد. (1397) تحلیل ماهیت عقود مشارکتی. فصلنامه معرفت، 27(10)، 51-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محمدجمال شاکری شمسی؛ محمدجواد توکلی."تحلیل ماهیت عقود مشارکتی". فصلنامه معرفت، 27، 10، 1397، 51-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاکری شمسی، محمدجمال، توکلی، محمدجواد.(1397) 'تحلیل ماهیت عقود مشارکتی'، فصلنامه معرفت، 27(10), pp. 51-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شاکری شمسی، محمدجمال، توکلی، محمدجواد. تحلیل ماهیت عقود مشارکتی. معرفت، 27, 1397؛ 27(10): 51-60