مؤلفهها و شاخصهای تربیت اسلامی از نظر قرآن کریم
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره یازدهم، پیاپی 254 (ویژة علوم تربیتی)
حجت الله ماهروبختیاری / دکتری مدیریت دانشگاه اصفهان hojatmahruo@gmail.com
محمدمهدی رشیدی / استادیار دانشگاه صنعت نفت تهران
معصومه علی محمدی / دانش آموختة جامعة الزهرا علیها السلام
دریافت: 26/05/97 پذیرش: 19/10/97
چکیده
آموزش و پرورش نیازمند ابزارهایى براى سنجش و ارزشیابى است. شاخصهاى تربیتى، نوعى ابزار هستند که ریشه در اهداف تربیتى دارند؛ زیرا شاخصها، ابزارى براى رسیدن به اهدافاند. این پژوهش با رویکرد نظرى و مطالعه اسنادى و با بیان شاخصهاى تربیتى است که از آیات قرآن کریم استخراج شده و مىتوان از آنها در جهت بهبود، رشد و تعالى فعالیتهاى تربیتى بهره گرفت.
براساس یافتههاى این پژوهش، مجموعه شاخصها و معیارهاى تربیت اسلامى برگرفته از آیات قرآنى را مىتوان تحت سه مؤلفه فرایندهاى ذهنى، رفتار و تمایلات دستهبندى کرد. شاخصهاى ذیل هر مؤلفه عبارتند از: مؤلفه فرایندهاى ذهنى شامل شاخصهاى علم و دانش، تفکر و تعقل، معرفت و بصیرت، نقد و ارزیابى؛ مؤلفه رفتار شامل شاخصهاى تعهد و مسئولیتشناسى اجتماعى، عملگرایى، عفت و پاکدامنى، امر به معروف و نهى از منکر و عبادت؛ و مؤلفه تمایلات شامل شاخصهاى حب الهى، ولایتپذیرى. این شاخصها به شدت با همدیگر مرتبط هستند. یافتههاى این پژوهش مىتواند به عنوان ابزارى مناسب در اختیار نهادها، سازمانهاى آموزشى و مدارس قرار گیرد تا آنان را قادر به ارزیابى فعالیتهاى تربیتى خود نماید.
کلیدواژهها: تربیت اسلامى، مؤلفه، شاخص، قرآن، آرمانهاى تربیتى، نظامهاى تربیتى.
- نهجالبلاغه، 1378، ترجمة محمد دشتى، قم، مؤسسة تحقيقاتى اميرالمؤمنين(ع).
- ابراهيمزاده، عيسى، 1383، فلسفه تربيت (رشته علوم تربيتى)، تهران، دانشگاه پيام نور.
- استونر، جيمز اى. اف. فرى و ديگران، 1379، مقدمهاى بر مديريت، مديريت در قرن بيست و يكم، برنامهريزى، ترجمة على پارساييان و سيدمحمد اعرابى، تهران، دفتر پژوهشهاى فرهنگى.
- اعرافى، عليرضا و همكاران، 1380، مجموعه مقالات همايش تربيت در سيره و كلام امام على(ع)، تهران، تربيت اسلامي.
- اعلمالهدى، جميله، 1386، اهداف تعليم و تربيت در اسلام، تهران، مؤسسة پژوهش و برنامهريزى.
- جوادى آملى، عبداللّه، 1380، تفسير موضوعى قرآن، قم، اسراء.
- حقشناس، عليمحمد و همكاران، 1383، فرهنگ معاصر هزاره انگليسى ـ فارسى، تهران، فرهنگ معاصر.
- ذوعلم، على، 1380، شاخصهاى تربيت دينى از نگاه قرآن كريم، قم، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد، 1379، المفردات، تحقيق و ضبط محمد سيدگيلانى، تهران، المرتضويه.
- سجادى، سيدمهدى، 1384، «تبيين و ارزيابى رويكرد عقلانى به تربيت دينى»، نوآورىهاى آموزشى، ش 11.
- سعيدى، محمود و عذرا كيانىنژاد، 1382، بررسى عوامل تأثيرات نامطلوب درس بينش اسلامى، تهران، محراب قلم.
- سلطانى، ايرج، 1380، «ارائه الگوى پوياى ارزيابى رشد اجتماعى و مسئوليتپذيرى دانشآموزان»، مديريت در آموزش و پرورش، ش 37، 38، 39و40، ص 246ـ272.
- سيف، علىاكبر، 1371، اندازهگيري و ارزشيابي تحصيلي، تهران، آگاه.
- شانهچى، كاظم، 1380، علمالحديث و درايةالحديث، قم، دارالحديث.
- شعبانى، حسين، 1382، مقدمات برنامهريزى آموزشى، تهران، رشد.
- طباطبائى، سيدمحمدحسين، 1362، الميزان، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- عميد، حسن، 1363، فرهنگ عميد، تهران، اميركبير.
- كاردان، علىمحمد و همكاران، 1382، فلسفه تعليم و تربيت، تهران، سمت.
- مجلسى، محمدباقر، 1404ق، بحارالانوار، بيروت، دارالوفاء.
- محمدى رىشهرى، محمد، 1377، ميزان الحكمه، ترجمة حميدرضا شيخى، قم، دارالحديث.
- مشايخ، فريده، 1379، ديدگاههاى نو در برنامهريزى آموزشى، تهران، سمت.
- مطهرى، مرتضى، 1367، انسان كامل، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1368، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ج 5.
- ـــــ ، 1369، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ج 17.
- ـــــ ، 1376، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1378، ولاءها و ولايتها، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1380، ده گفتار، تهران، صدرا.
- Encyclopedia of Educational Research, V. l2, N, Y, Macmillan, Publishing Comp.
