آسیبشناسی تأثیر پیشدانستهها در تفسیر قرآن
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هشتم ـ شماره دوم، پیاپی 257 (ویژة علوم قرآنی)
علی اوسط باقری / استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره bagheri@qabas.net
دریافت: 07/05/97 پذیرش: 19/11/97
چکیده
یکی از اموری که امکان دارد در فرایند تفسیر قرآن آسیب زا باشد، پیش دانسته های مفسر است. این مقاله بر آن است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی، این آسیب ها را شناسایی و نمونه هایی از این تفاسیر را نشان دهد. فروغلتیدن در وادی تحمیل بر قرآن، یکی از این آسیب هاست. تطبیق جبرئیل بر عقل فعال، میکائیل بر روح فلک ششم، اسرافیل بر روح فلک چهارم و عزرائیل بر روح فلک هفتم، و تطبیق بحرین در «مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ»، بر هیولای جسمانی و روح مجرد، از نمونه های این آسیب در تفاسیر عرفانی است.
استظهارهای نادرست به سبب دانسته های پیشین، دیگر آسیبی است که برخی تفاسیر به آن دچار شده اند. تفسیر سِرسیداحمدخان از آیاتِ بیانگر عبور معجزه آسای حضرت موسی علیه السلام و پیروانش از دریا و غرق شدن فرعونیان از نمونه های این تفاسیر است.
حمل آیاتی که ظاهر آنها تجسم اعمال است، بر مشاهدة جزای اعمال یا صحیفة اعمال در روز قیامت، نمونه ای از حمل غیرموجه آیات بر خلاف ظاهر، به سبب دانسته های پیشین است. برخی نیز بی هیچ دلیلی، مدعی تناظر بین دانسته های پیشین و آموزه های قرآنی شده اند.
کلیدواژه ها: پیش دانسته های مفسر، تحمیل بر قرآن، تأویل های ناروا، ابن عربی، سِرسیداحمدخان، سیدجمال الدین اسدآبادی، عالمِ امر.
- ابنعربي، محييالدين، 1978م، تفسير القرآن الكريم، تحقيق مصطفي غالب، چ دوم، تهران، ناصر خسرو.
- ابنمنظور، محمدبن مكرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بيروت، دار صادر.
- اسدآبادي، سيدجمالالدين، 1312، مقالات جماليه، جمعآوري لطفالله اسدآبادي، تهران، مؤسسة خاور.
- اشکوری، محمدبن علی، 1373، تفسیر شریف لاهیجی، تهران، دفتر نشر داد.
- باقری، علیاوسط، 1388، «مجاری تأثیر پیشدانستههای مفسر در تفسیر قرآن»، قرآن شناخت، ش 4، ص 73ـ110.
- خان، سِرسيداحمد، 1332، تفسير القرآن و هو الهدي و الفرقان، ترجمة سيدمحمد فخرداعي گيلاني، تهران، چاپخانه آفتاب.
- سعیدیروشن، محمدباقر، 1379، علوم قرآن، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- صادقي، محمد، 1408ق، الفرقان في تفسير القرآن، چ دوم، قم، فرهنگ اسلامي.
- صافي، محمود، 1409ق، الجدول في إعراب القرآن، بيروت، دار الرشيد.
- صدرالمتألهين، 1364، تفسير القرآن الکريم، قم، بيدار.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1417ق، الميزان في تفسير القرآن، چ پنجم، قم، مؤسسة النشر الاسلامي.
- طبرسي، فضلبن حسن، 1408ق، مجمع البيان، تصحيح، تحقيق و تعليق سيدهاشم رسولي محلاتي و سيدفضلالله يزدي طباطبايي، چ دوم، بيروت، دارالمعرفه.
- مجلسی، محمدباقر، بیتا، بحارالانوار، تحقیق محمدباقر محمودی و عبدالزهراء علوی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- مصباح، محمدتقي، 1367، معارف قرآن (خداشناسي، کيهانشناسي، انسانشناسي)، قم، مؤسسة در راه حق.
- ـــــ ، 1380، قرآنشناسی، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهري، مرتضي، 1378، مجموعه آثار، چ پنجم، قم، صدرا.
- معرفت، محمدهادي، 1379، تفسير و مفسران، قم، مؤسسة فرهنگي التمهيد.




