جایگاه تطبیقی نظریهی امامت در رویکردهای کلامی و بررسی مبانی فلسفی و عرفانی آن در کلام شیعه
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هشتم ـ شماره سوم، پیاپی 258 (ویژة کلام)
سیدمحمدحسین میردامادی / دانشجوی دکتری فلسفه و کلام دانشگاه اصفهان smhm751@yahoo.com
دریافت: 19/08/97 پذیرش: 05/02/98
چکیده
نظریة امامت در گرایشات و فرق و نحل گوناگون اسلام دارای رویکردهای مختلفی است. در این مقاله ضمن بیان آراء مختلف امامت، به تبیین مبانی هستی شناختی حکمت متعالیه و نیز عرفان اسلامی در نظریة امامت از دیدگاه مختار پرداخته ایم. روش پژوهش، توصیفی همراه با تحلیل محتوا در بخش مبانی فلسفی است. هدف آن بیان همسویی ایدئولوژی و جهان بینی در نظریة مختار در مسئلة امامت شیعی است. این همسویی، بیانگر معقولیت و عقبة عقلی ـ شهودی نظریة امامت در قول مشهور متکلمان شیعه معاصر می باشد که بر قوت نظری آن می افزاید. از مبانی اثبات شدة فلسفه صدرایی و نیز مبانی عرفان نظری در اثبات نظریاتی همچون جعل الهی بودن امامت، خلافت الهی، وساطت فیض و علم و عصمت امام، بهره برده شده است. همچنین از این مقاله، رویکرد انتقادی به ادعای نظریة «علمای ابرار» که مقام امامت را در حدّ عالمان پرهیزگار تنزل داده اند، روشن می شود امام شناسی منطبق بر مبانی تکوینی وعینی از نتایج این تحقیق است.
کلیدواژه ها: امامت، فرق اسلامی، حکمت متعالیه، عرفان اسلامی، انسان کامل.
- ابنتركه، صائنالدين، 1381، تمهيد القواعد، تصحيح سيدجلالالدين آشتياني، قم، بوستان كتاب.
- ابنسينا، حسينبن عبدالله، 1404ق، شفا، قم، كتابخانه آيتالله مرعشي نجفي.
- ابنعربي، محييالدين، 1418ق، الفتوحات المكيه، بيروت، دار صادر.
- ـــــ ، 1980، فصوص الحكم، به كوشش ابوالعلا عفيفي، بيروت، دارالكتاب العربي.
- برنجكار، رضا، 1392، آشنايي با كلام، فلسفه و عرفان، تهران، سمت.
- بغدادی اسفراینی، عبدالقادر، 1419ق، الفرق بین الفرق، تحقیق محمد محیالدین عبدالحمید، بيروت، المكتبة العصريه.
- جامي، عبدالرحمن، 1370، نفحات الانس من حضرات القدس، تصحيح مهدي توحيديپور، چ دوم، تهران، سعدي.
- جرجانی، سیدشریف علیبن محمد، 1412ق، شرح مواقف، قم، منشورات شریف رضی.
- جيلي، عبدالكريم، بيتا، الانسان الكامل في معرفة الاواخر و الاوائل ، قاهره، مکتبة العربی.
- رودگر، محمدجواد، 1390، «نظرية امامت و ولايت با رويكردي انتقادي به نظريههاي رقيب»، پژوهشنامه معارف قرآني، ش 5، ص 83ـ106.
- سبحانی، جعفر، 1370، بحوث فی الملل و النحل، قم، مركز مديريت حوزه علميه.
- ـــــ ، 1381، محاضرات فی الالهیات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی ، قم، مؤسسة امام صادق.
- شهرستاني، محمدعبدالكريم، بيتا، نهاية الاقدام في علم الكلام، تصحيح آلفرد جیوم، قاهره، مكتبة المتين.
- صدرالمتألهين، 1354، المبدأ و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
- ـــــ ، 1360، اسرارالایات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ايران.
- ـــــ ، 1365، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
- ـــــ ، 1375، مجموعه رسائل فلسفي، تحقيق و تصحيح حامد ناجي اصفهاني، تهران، حكمت.
- ـــــ ، 1380، الحکمة المتعاليه في الاسفار العقلية الاربعة، تصحيح، تحقيق و مقدمه مقصود محمدي، تهران، بنیاد حكمت صدرا.
- ـــــ ، 1383، شرح اصول كافي، ترجمة محمد خواجوي، تهران، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
- ـــــ ، 1411ق، تفسير القرآن الكريم، قم، بيدار.
- صدوق، محمدبن علي، 1393ق، اعتقادات، ترجمة سيدمحمدعلي حسني قلعهكهنه، مشهد، آستان قدس رضوي.
- طباطبايي، علي، 1391، رسالة انسان كامل، قم، مطبوعات ديني.
- طوسي، نصيرالدين، 1377، تلخیص المحصل، تحقيق محمدرضا جوزي، تهران، ناصرخسرو.
- فارابي، ابونصر، 1403ق، تحصيل السعاده، تحقيق جعفر آلياسين، بيروت، دارالفكر.
- ـــــ ، 1991م، آراء اهل المدينه الفاضله، بيروت، دارالمشرق.
- فیض کاشانی، ملامحسن، 1386، تفسیر الصافی، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
- قاضي عبدالجبار، بيتا، المغني في ابواب التوحيد والعدل، مصر، بينا.
- قمي، شيخ عباس، 1372، مفاتيح الجنان، قم، روح و ريحان.
- قيصري، داوودبن محمود، 1375، شرح فصوص الحكم، به كوشش سيدجلالالدين آشتياني، تهران، علمي و فرهنگي.
- مجلسي، محمدباقر، 1384، بحارالانوار، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- مدرسي طباطبايي، سيدحسين، 1389، مكتب در فرايند تكامل، ترجمة هاشم ايزدي، تهران، كوير.
- مطهری، مرتضي، 1360، كلام و عرفان، تهران، صدرا.
- موسوي خميني، سيدروحالله، 1360، مصباح الهداية الي الخلافة و الولاية، ترجمة سيداحمد فهري، تهران، پيام آزادي.
- ـــــ ، 1402ق، تعليقه بر نصوص الحکم و مصباح الانس، قم، پاسدار اسلام.
- نادم، محمدحسين، 1388، علم امام، قم، دانشگاه اديان و مذهب.
- نسفي، عزيزالدين، 1382، الانسان الكامل، به كوشش محمدرضا اسفنديار، چ دوم، تهران، مؤسسه فرهنگي اهل قلم.




