معرفت، سال بیست و هشتم، شماره هشتم، پیاپی 263، آبان 1398، صفحات 75-86

    استکبار و استضعاف در قرآن

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    رضا مهدیان فر / استادیار گروه تفسير دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم / rezamatab52@yahoo.com
    چکیده: 
    استضعاف و استکبار ازجمله روابط اجتماعی است که در آن، طرفِ غالب، دیگری را در ضعف نگه می دارد. قرآن کریم نیز این رابطه را به صورت گسترده ای مورد توجه قرار داده است. پدیده استضعاف در کاربرد قرآنی در بیشتر موارد در برابر نوعی برتری طلبی (استکبار) نمایان می شود. در روایت قرآنی، استکبار با سرپیچی شیطان از فرمان الهی آغاز شده و به همراه قدرت در میان جامعه انسانی گسترش یافت. نظر به پپامدهای دوقطبی شدن جامعه به استضعاف و استکبار، مقابله با استکبار با شیوه های خردمندانه و گوناگون سرلوحه‌ی برنامه های انبیا در آیات قرآنی است. ازاین رو، شناخت نشانه های مستکبران و آثار و پیامدهای آن برای مقابله و مبارزه با این خوی و خصلت نابودگر و استضعاف زدایی از جامعه از منابع معرفتی مفید و سازنده است.  تدبر در آیات قرآن و روایات و سیره معصومانعلیهم السلام و استفاده از نص و ظهور آیات با اتکا به دیدگاه مفسران، به شیوه توصیفی ـ تحلیلی، شیوه های مقابله با استکبار را در مذاکره، مدارا، دشمنی، ارعاب، برخورد شدید و استضعاف زدایی از جامعه اسلامی روایت می کند. اتخاذ رویکرد مناسب در مقابله با استکبار با هدف مقاوم سازی جامعه از درون، عمده ترین هدف سامان یابی نوشتار حاضر است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Showing Arrogance and Oppression in the Holy Quran
    Abstract: 
    Oppression and arrogance fall in the province of social relations, which indicates that the dominant party treats the other in a harsh way. The holy Quran gives special attention to this relationship. The Quran contrasts the phenomenon of oppression with the assumption of supreme power or arrogance. According to the Quran, arrogance first began with Satan's disobedience to the divine command, and then this kind of behavior along with assuming power spread among mankind. Considering theconsequencesof the polarization of society into oppression and arrogance, the Quran shows that confronting arrogance in rational and varied ways is at the heart of the prophets' mission. Therefore, in acquaintance with the characteristics of the arrogant and the effects and consequences of arrogance by relying on reliable sources is useful for confronting and combating this kind of destructive disposition and dislodging oppression from the society. Reflecting on the Quranic verses, narrations and lifestyle of the infallible Imams and making use of the text and presentation of the verses by relying on the views of the commentators, this paper uses a descriptive-analytical method to elucidate the methods of coping with arrogance in negotiation, toleration, enmity, intimidation, violent encounter, and dislodging oppression from the Islamic society. Adopting an appropriate approach to dealing with arrogance with the aim of empowering the society from within is the main purpose of conducting this study.
    References: 
    References: 
    • نهج‌البلاغه، 1370، شرح محمد عبده. قم،‌ دارالذخائر.
    • ابن‌اثیر، مبارک‌بن محمد، 1365، النهایه فی غریب الحدیث، قم، اسماعیلیان.
    • ‌ابن‌عاشور، محمدطاهر،1420ق، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربي.
    • ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر، 1419ق، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق محمدحسین شمس‌الدین، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    • ابن‌منظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بيروت، دارصادر.
    • ابوعبیده، معمربن مثنی، 1381ق، مجاز القرآن، قاهره، مکتبة الخانجی.
    • ازهری، محمدبن احمد، 1421ق، تهذیب اللغه، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    • اسكندري، محمدحسين، 1367، «مستضعفان و مستکبران از دیدگاه قرآن و عترت»، نور علم، ش 28، ص 125ـ176.
    • افتخاري،‌ اصغر و مجتبي باباخاني، 1394، «معناشناسي استكبار در قرآن كريم»، آموزه‌هاي قرآني، ش 21، ص 27ـ54.
    • آقابخشی، علی و مينو افشاری‌راد، 1386، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، چاپار.
    • آلوسی، محمود، 1415ق، روح‌المعانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    • پژوهشكده تحقيقات اسلامي، 1383، استكبارستيزي در قرآن، قم، مرکز تحقیقات سپاه پاسداران.
    • پویا، منصور، 1379، علی(ع) و استکبار، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
    • تميمي آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1410ق، غررالحکم و دررالکلم، قم، دار الکتب الاسلامی.
    • ثعلبی، احمدبن محمد، 1422ق، الکشف و البیان، تحقیق ابي‌محمد ابن‌عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربي.
    • جعفری، محمدمهدی، 1380، «امام علی(ع)، استضعاف و استکبار»، کتاب نقد، ش 19، ص 32ـ67.
    • جوادی آملی، عبدالله، 1387، جامعه در قرآن، قم، اسراء.
    • جواهردهي، علي، 1392، «استكبار و نشانه‌هاي مستكبران از ديدگاه قرآن»، روزنامة کیهان، شماره 20645.
    • حسکانی، عبیدالله‌بن عبدالله،1411ق، شواهد التنزیل، تحقیق محمدباقر محمودی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
    • حسینی بهشتی، سیدمحمد، 1385، نقش آزادی در تربیت کودکان، تهران، بنیاد آثار شهید بهشتی.
    • حسینی همدانی، محمد، 1404ق، انوار درخشان، تحقیق محمدباقر بهبودی، تهران، لطفي.
    • حقی بروسی، اسماعیل، بی‌تا، روح البیان، بیروت، دارالفکر.
    • حکیمی، محمدرضا، 1380، الحیاة، ترجمة احمد آرام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • ـــــ ، 1382، جامعه‌سازی قرآنی، قم، دلیل ما.
    • ـــــ ، 1384، الحیاة، ترجمة احمد آرام، چ دوم، قم، دليل ما.
    • خطیب، عبدالکریم، 1424ق، التفسیر القرآنی للقرآن، بیروت، دار الفکر العربی.
    • دستغیب شیرازی، سیدعلی‌محمد، 1360، استضعاف و استکبار در قرآن، تهران، مؤسسة خدمات فرهنگی 22 بهمن.
    • راغب اصفهاني، حسين‌بن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
    • روحانی، سیدحمید، 1360، بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، تهران، راه امام.
    • سعدی، عبدالرحمن، 1408ق، تیسیر الکریم الرحمن، چ دوم، بيروت، مکتبة النهضة العربیه.
    • سمرقندی، نصربن محمد، 1416ق، تفسیر السمرقندی، بیروت، دارالفکر.
    • شوکانی، محمد، 1414ق، فتح القدیر، دمشق، دار ابن‌كثير.
    • صادقی، محمد، 1406ق، الفرقان، چ دوم، قم، فرهنگ اسلامی.
    • طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1417ق، المیزان، قم، جامعة مدرسين.
    • طبرسی، فضل‌بن حسن، 1372، مجمع البیان، تصحیح فضل‌الله يزدي طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو.
    • طوسی، محمدبن حسن، بي‌تا، التبیان، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربي.
    • عسکری، حسن‌بن عبدالله، 1400ق، الفروق فی اللغه، بیروت، دارالافاق الجدیده.
    • علیخانی، علی‌اكبر، 1394، حکمت سیاسی اسلامی، تهران، مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
    • فخررازی، محمدبن عمر، 1420ق، التفسیر الکبیر، چ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربي.
    • فراهیدی، خلیل‌بن احمد، 1409ق، العین، قم، هجرت.
    • فضل‌الله، سيدمحمدحسين، 1419ق، من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک.
    • قرشی، سیدعلی‌اکبر، 1371، قاموس قرآن، چ ششم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    • قشیری، عبدالکریم‌بن هوازن، 2000م، لطائف الاشارات، چ سوم، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    • کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامی.
    • ـــــ ، 1429ق، الکافی، قم، دارالحدیث.
    • مدرسی، محمدتقی، 1419ق، من هدی القرآن، تهران، دار محبی‌الحسين.
    • مرکز فرهنگ و معارف قرآن، 1385، دائرة‌المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب.
    • مصطفوی، حسن، 1430ق، التحقیق فی کلمات القرآن، چ سوم، بيروت، دارالکتب العلمیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر و ديگران، 1381، تفسیر نمونه، چ بيست و يكم، تهران، مؤسسة تحقیقات و نشر معارف اهل‌بيت(ع).
    • منصوری، جواد، 1385، استعمار فرانو، تهران، اميركبير.
    • ـــــ ، 1394، استکبار و نشانه‌های مستکبران در قرآن، در: سایت مرکز آموزش تخصصی تفسیر و علوم قرآن، www.matquran.com.
    • موسوي خميني، سيدروح‌الله، 1369، صحیفه نور، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • موسوي، سيدصمد، 1387، «استکبار و شیوه‌های مبارزه با آن در قرآن»، مبلغان، ش 109، ص 31ـ41.
    • نظام‌الاعرج، حسن‌بن محمد، 1416ق، تفسیر غرائب القرآن، تحقیق زکریا عمیرات، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    • هاشمی رفسنجانی، اکبر و همكاران، 1386، فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدیان فر، رضا.(1398) استکبار و استضعاف در قرآن. فصلنامه معرفت، 28(8)، 75-86

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    رضا مهدیان فر."استکبار و استضعاف در قرآن". فصلنامه معرفت، 28، 8، 1398، 75-86

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدیان فر، رضا.(1398) 'استکبار و استضعاف در قرآن'، فصلنامه معرفت، 28(8), pp. 75-86

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدیان فر، رضا. استکبار و استضعاف در قرآن. معرفت، 28, 1398؛ 28(8): 75-86