معرفت

محققان اقتصاد اسلامی روش‌های متفاوتی برای نظریه‌پردازی در اقتصاد اسلامی ارائه داده‌اند. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی به بررسی روش‌های مختلف نظریه‌پردازی در اقتصاد اسلامی می‌پردازیم. براساس فرضیه مقاله، عمده روش‌های نظریه‌پردازی مطرح شده توسط محققان اقتصاد اسلامی به چگونگی استنباط نظریه از منابع وحیانی با تمرکز بر نظریات مکتب اقتصادی اسلام اختصاص یافته است و کمتر وارد روش‌شناسی نظریه‌پردازی با استفاده از سایر منابع به‌ویژه جهت نظام‌سازی شده‌اند. بر اساس یافته‌های پژوهش، شهید صدر روش کشفی و استنطاقی را به عنوان دو رویکرد برای استنباط نظریه از منابع وحیانی ارائه کردند. در ادامه سایر محققان اقتصاد اسلامی با بسط این تفکر رویکردهایی همچون روش‌شناسی نهادی، روش‌شناسی استنباط فقهی و روش‌شناسی مقاصدی را ارائه کردند. شهید صدر به صورت گذرا دو روش قیاس و استقرا را نیز برای نظریه‌پردازی در علم اقتصاد اسلامی به رسمیت می‌شناسد. با توجه به اینکه نظریه‌پردازی در اقتصاد اسلامی ترکیبی از فهم متن و ساماندهی واقعیت است، باید روش‌شناسی ترکیبی داشته باشیم که بین این دو ارتباط ایجاد کند. در این راستا ترکیبی از روش‌های استنباطی و تاسیسی در مراحل مختلف نظریه‌پردازی در اقتصاد اسلامی شامل فهم واقعیت اقتصادی، ارزیابی آن و ارائه شیوه حرکت به وضعیت مطلوب باید استفاده شود.