معرفت

معنویت، از مباحث مورد توجه انسان معاصر است و در اصل معنای آن و نسبتش با معارف دیگر، بسته به نوع بنیان‌‌هایی که برای آن تعریف می‌‌شود، گاهی اختلافات ماهوی مشاهده می‌‌گردد. به‌خلاف معنویت‌‌گرایی امروزی که در مدرن‌‌ترین نوع خود، گاهی بر مؤلفه‌‌هایی همچون انسان‌‌محوری (اومانیسم)، کثرت‌‌گرایی (پلورالیسم)، شریعت‌‌گریزی (سکولاریسم) و هیجان و احساسات استوار است، در معنویت‌‌گرایی اسلامی بر عناصری همچون خدا‌‌محوری، شریعت‌‌گزینی، خردورزی، معرفت، قرب‌‌گرایی تأکید می‌‌شود. این مؤلفه‌‌ها را در نوع اصیل و عمیق آن، می‌‌توان در مبانی صدرالمتألهین ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و انسان‌‌شناختی وی جست‌وجو و تبیین نمود. اصالت وجود، مساوقت وجود با خیر، تشکیک وجود، وجود ربطی و امکان فقری، حرکت جوهری، عشق به مبدأ، وحدت وجود ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و جسمانیة‌الحدوث و روحانیة‌البقاء بودن نفس انسانی، تطابق ساحت‌‌های وجودی با عوالم معنا، عمل به شریعت، خردورزی، معرفت، اسفار اربعه و همراهی انسان کامل و قرب از مبانی انسان‌‌شناختی آن است. این نوشتار می‌‌خواهد این مبانی و پیوندشان با معنویت را در نگرش وی، تبیین و استنباط نماید تا جایگاه این بحث را در حکمت صدرالمتألهین روشن نماید و از این طریق افقی نو پیش چشم مشتاقان حکمت بگشاید و از سویی تمایز معنویت‌‌گرایی اسلامی از دیگر معنویت‌‌ها را نشان دهد.