بررسی سازوکارهای تأمین حریم خصوصی در مسکن شهر ایرانی با تأکید بر نمودهای معماری سنتی ـ اسلامی
نوع مقاله:
ترویجی
نویسندگان:
✍️ فهیمه غلامی نژاد
/ کارشناس ارشد علوم قرآن وحدیث دانشگاه الزهراء(س) تهران / f.gholaminejad@student.alzahra.ac.ir
/ کارشناس ارشد علوم قرآن وحدیث دانشگاه الزهراء(س) تهران / f.gholaminejad@student.alzahra.ac.irچکیده:
حفظ حریم در شهر اسلامی، به ویژه در مسکن، از جمله اصول اولیه است که مورد قبول تمام پژوهشگران است. ازآنجاکه در بسیاری از آیات و روایات بر لزوم تأمین حریم خصوصی در مسکن اشاره شده است، معماران در ساخت مسکن سنتی به حفظ حریم افراد خانواده توجه می کردند؛ اما امروزه ورود جریان مدرنیتهی غربی به کشورهای اسلامی باعث ایجاد تغییر در نحوهی طراحی شهری و مسکن معاصر شده است که سازگار با اعتقادات اسلامی مردم نیست. هدف از این پژوهش، تحلیل سازوکارهای مؤثر در تأمین حریم خصوصی با توجه به تعالیم اسلامی برای به کارگیری در مسکن معاصر و به روزرسانی آن می باشد. روش تحقیق، از نوع تحلیلی ـ توصیفی، و گردآوری مطالب آن به صورت کتابخانه ای است. در نهایت، به روزرسانی و کاربست این عوامل در طراحی معماری مسکن معاصر، با هدف خلق آرامش و آسایش زندگی انسان، به عنوان راهبردهایی معمارانه برای پیشرفت و هدایت معماری معاصر مسکن شهر ایرانی پیشنهاد شده است، تا گامی در جهت ترویج سبک زندگی منطبق بر جهان بینی اسلامی برداشته شود.
Article data in English (انگلیسی)
Title:
Reviewing the Physical Factors Affecting Privacy in Islamic City Housing with an Emphasis on the Manifestations of Islamic Traditional Architecture
Abstract:
Observing privacy in Islamic cities, especially in housing, is considered among the primary principles that are accepted by all researchers. Since numerous verses and hadiths have pointed out the necessity of providing privacy in housing, architects used to consider privacy in building traditional houses.. But nowadays, the entrance of Western modernity to Muslim countries has brought about changes in urban design and contemporary housing that are inconsistent with Islamic beliefs. Thus, taking into account the Islamic beliefs, the purpose of the present study is to analyze the mechanisms that affect privacy in Iran’s traditional housing and can be implemented in contemporary housing and its updating. This research method is descriptive- analytical, and library-based research method (review of related literature) is used for data collection. Finally, we have come to the conclusion that updating and applying the Islamic factors in designing the architecture of contemporary houses with the purpose of providing peace and comfort in people's lives are architectural ways to develop the contemporary architecture of Iran. This way, a step will be taken to develop a lifestyle based on the Islamic worldview.
References:
- Asquith, L. and M. Vellinga, 2006, Vernacular Architecture in the Twenty-First Century, London and New York, Taylor & Francis Group.
- Habitat, 2003, "The Habitat Agenda Goals and Principles, Commitments and the Global Plan of Action", UN-HABITAT website (accessed Sep. 2010). .
متن کامل مقاله:
سال بیست و هفتم ـ شماره 245 (ویژة جامعه شناسی)
فاطمه علایی رحمانی / دانشیار گروه علوم قرآن وحدیث دانشگاه الزهراء علیهم السلام تهران f.alaee@alzahra.ac.ir
فهیمه غلامی نژاد / کارشناس ارشد علوم قرآن وحدیث دانشگاه الزهراء علیهم السلام تهران f.gholaminejad@student.alzahra.ac.ir
سعیده کرباسی / کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء علیهم السلام تهران saeidehkarbasi@gmail.com
دریافت: 12/11/96 پذیرش: 10/2/97
چکیده
حفظ حریم در شهر اسلامی، به ویژه در مسکن، از جمله اصول اولیه است که مورد قبول تمام پژوهشگران است. ازآنجاکه در بسیاری از آیات و روایات بر لزوم تأمین حریم خصوصی در مسکن اشاره شده است، معماران در ساخت مسکن سنتی به حفظ حریم افراد خانواده توجه می کردند؛ اما امروزه ورود جریان مدرنیتة غربی به کشورهای اسلامی باعث ایجاد تغییر در نحوة طراحی شهری و مسکن معاصر شده است که سازگار با اعتقادات اسلامی مردم نیست. هدف از این پژوهش، تحلیل سازوکارهای مؤثر در تأمین حریم خصوصی با توجه به تعالیم اسلامی برای به کارگیری در مسکن معاصر و به روزرسانی آن می باشد. روش تحقیق، از نوع تحلیلی ـ توصیفی، و گردآوری مطالب آن به صورت کتابخانه ای است. در نهایت، به روزرسانی و کاربست این عوامل در طراحی معماری مسکن معاصر، با هدف خلق آرامش و آسایش زندگی انسان، به عنوان راهبردهایی معمارانه برای پیشرفت و هدایت معماری معاصر مسکن شهر ایرانی پیشنهاد شده است، تا گامی در جهت ترویج سبک زندگی منطبق بر جهان بینی اسلامی برداشته شود.
کلیدواژه ها: قرآن کریم، تعالیم اسلامی، سبک زندگی اسلامی، حریم خصوصی در اسلام، مسکن.
References:
- نهجالبلاغه، 1378، ترجمة عبدالمحمد آیتی، چ سوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- اخوت، هانیه و همكاران، 1389، معماری و شهرسازی سنتی در کشورهای اسلامی، تهران، طحان.
- اخوت، هانیه، 1394، «بررسی نقش آیات قرآن و احادیث شیعه در شکلگیری کالبد مسکن سنتی»، شیعهشناسی، دوره سيزدهم، ش 52، ص 191ـ234.
- اسکندری مصطفی، 1389، «ماهیت و اهمیت حریم خصوصی»، حکومت اسلامی، سال پانزدهم، ش 4، ص 147ـ176.
- افشار، لیلا و علي نعمتي، 1389، «حریم خصوصی در پژوهشهای معطوف به انسان بر مبنای آموزههای اسلامی»، راهبرد فرهنگ، ش 8و9، ص 59ـ74.
- انصاری، باقر، 1388، «حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق اسلام، تطبیقی و ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ش 66، ص 1ـ53.
- آیوازیان، سیمون، 1376، «حفظ ارزشهاي معماري سنتی در معماري معاصر ایران»، هنرهاي زیبا، ش 2، ص 43-51.
- بمانیان، محمدرضا، 1386، «بررسی نقش خدامحوری در معماری مسلمانان»، نشریه بینالمللی علوم مهندسی دانشگاه علم و صنعت ایران، ش 5، ص 37ـ44.
- پيرنيا، محمدكريم، 1381، سبكشناسي معماري، تهران، معمار.
- تولون، بی، 1374، جغرافیاي سکونت ـ سکونتگاههاي روستایی، ترجمة محمد ظاهري، تبریز، دانشگاه تربیت معلم.
- تیبالدز، فرانسیس، 1385، شهرهای انسانمحور، ترجمة حسینعلی لقایی و فیروزه جدلی، تهران، دانشگاه تهران.
- حکیمی، هادي، 1390، «ارزیابی شاخصهاي کمی و کیفی مسکن در سکونتگاههاي غیررسمی ایران؛ مطالعه موردي: جمشیدآباد خوي»، جغرافیا و برنامهریزي محیطی، سال بيست و دوم، ش 44، ص 197ـ210.
- دهخدا، علياكبر، 1377، لغتنامه دهخدا، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
- راپاپورت، ایموس، 1388، انسانشناسی مسکن، ترجمة خسرو افضلیان، مشهد، آستان قدس رضوي.
- رکنالدین افتخاري، عبدالرضا و اکبر میرجلالی، 1393، «نقش نهاد خیریهاي کمیته امداد در بهبود کیفیت فیزیکی مسکن مددجویان زیر پوشش روستایی (نمونه موردي: بخش کندوان، شهرستان میانه»، پژوهشهاي جغرافیاي انسانی، دورة چهل و ششم، ش 4، ص 875ـ877.
- سلطانزاده، حسین، 1372، فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی.
- سیفیان، محمدکاظم و محمدرضا محمودي، 1386، «محرمیت در معماری سنتی ایران»، هویت، سال اول، ش 1، ص 3ـ14.
- شولتز، کریستین نوربرگ، 1388، روح مکان به سوی پایدارسازی معماری، ترجمة محمدرضا شیرازی، تهران، رخداد نو.
- شهبازقهفرخی، سجاد و مصطفي مسعوديان، 1391، «حمایت از حریم خصوصی اشخاص از منظر آیات و روایات»، پژوهشهای میانرشتهای قرآن کریم، دورة سوم، ش 2، ص 87ـ100.
- طبیبیان، منوچهر و همكاران، 1390، «بازتاب اصل سلسلهمراتب در شهرهای ایرانی ـ اسلامی»، آرمانشهر، ش 7، ص 63ـ76.
- عروسى حويزى، عبدعلىبن جمعه، 1415ق، تفسير نورالثقلين، تحقيق سيدهاشم رسولى محلاتى، چ چهارم، قم، اسماعيليان.
- فلامکی، محمدمنصور، 1381، ریشهها و گرایشهای نظری معماری، تهران، فضا.
- قاسمی اردهائی، علی و وليالله رستمعلیزاده، 1391، «اثرات وام مسکن روستایی در تغییرات زندگی روستایی»، مسکن و محیط روستا، ش 139، ص 67ـ84.
- قربانی، رحیم، 1391، شاخصهای معماری و شهرسازی اسلامی، تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
- کاتب، فاطمه، 1384، معماری خانههای ایرانی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مرتضی، هشام، 1387، اصول سنتی ساخت و ساز در اسلام، ترجمة ابوالفضل مشکینی و کیومرث حبیبی، تهران، مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی.
- مسائلی، صدیقه، 1388، «نقشه پنهان به مثابه دستاورد باورهای دینی در مسکن سنتی کویری ایران»، هنرهای زیبا، ش37، ص27ـ38.
- معین، محمد، 1391، فرهنگ فارسی، چ بیستوهفتم، تهران، اميركبير.
- مكارم شيرازى، ناصر، 1374، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- ملکی، سعید و مهيار سجاديان، 1395، «تدقیقی بر ساختارها و کارکردهاي مسکن مبتنی بر آموزههاي اسلامی»، جغرافیا و برنامهریزي شهري چشمانداز زاگرس، دوره هشتم، ش 27، ص 84ـ112.
- مهدوينژاد، محمدجواد، 1381، «هنر اسلامی، در چالش با مفاهیم معاصر و افقهاي جدید»، هنرهاي زیبا، ش 12، ص 23ـ32.
- مهدوينژاد، محمدجواد، 1383، «حکمت معماري اسلامی، جستوجو در ژرف ساختهاي معنوي معماري اسلامی ایران»، هنرهاي زیبا، ش 19، ص 57ـ66.
- نازی دیزجی، سجاد و همكاران، 1389، «اخلاق در معماری»، اخلاق در علوم و فناوری، سال پنجم، ش 3و4، ص105ـ114.
- نصر، سیدحسن، 1380، معرفت و امر قدسی، ترجمة فرزاد حاجی میرزایی، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز.
- نقرهکار، عبدالحمید و محمد رئیسی، 1392، تحلیل شناختی سامانه مسکن ایرانی بر پایه ارتباط لایههای متن ـ مسکن، در: مجموعه مقالات بنیادی وکاربردی در حکمت هنر و معماری اسلامی، تهران، دانشگاه علم وصنعت.
- نقرهکار، عبدالحمید، 1387، درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی، تهران، وزارت مسکن و شهرسازی.
- نقرهکار، عبدالحمید، 1394، برداشتی از حکمت اسلامی در هنر و معماری، تهران، دانشگاه علم و صنعت.
- نقیزاده، محمد، 1379، «رابطه هویت سنت معماری ایران با مدرنیسم و نوگرایی»، هنرهای زیبا، ش 7.
- ولیزاده اوغانی، محمدباقر و اكبر ولیزاده اوغانی، 1391، «تکریم مهمان و جلوه آن در ساختار فضایی خانههای سنتی ایران»، معرفت اخلاقی، سال اول، ش 4، ص 103ـ105.
- الهیزاده، محمدحسن و راضيه سیروسی، 1393، «الگوسازی مسکن بر پایه سبک زندگی اسلامی»، سبک زندگی، سال اول، پ ش 1، ص 35ـ70.
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
علایی رحمانی، فاطمه، غلامی نژاد، فهیمه، کرباسی، سعیده. (1397) بررسی سازوکارهای تأمین حریم خصوصی در مسکن شهر ایرانی با تأکید بر نمودهای معماری سنتی ـ اسلامی. فصلنامه معرفت، 27(2)، 91-102
فاطمه علایی رحمانی؛ فهیمه غلامی نژاد؛ سعیده کرباسی."بررسی سازوکارهای تأمین حریم خصوصی در مسکن شهر ایرانی با تأکید بر نمودهای معماری سنتی ـ اسلامی". فصلنامه معرفت، 27، 2، 1397، 91-102
علایی رحمانی، فاطمه، غلامی نژاد، فهیمه، کرباسی، سعیده.(1397) 'بررسی سازوکارهای تأمین حریم خصوصی در مسکن شهر ایرانی با تأکید بر نمودهای معماری سنتی ـ اسلامی'، فصلنامه معرفت، 27(2), pp. 91-102
