معرفت، سال بیست و هفتم، شماره دوم، پیاپی 245، اردیبهشت 1397، صفحات 103-114

    برنامه‌ی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن)

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    ✍️ حسن نجفی / دکترای مطالعات برنامة درسی دانشگاه علامه طباطبائی / hnajafih@cfu.ac.ir
    علی جلال زاده / کارشناسی ارشد مطالعات برنامة درسی دانشگاه شاهد / a1367jalalzade@gmail.com
    چکیده: 
    مفهوم «جامعه پذیری دینی» در واقع بخشی از فرایند عام جامعه پذیری است و به مثابه بخشی از فرایند رشد و کمال آدمی رخ می دهد؛ اما در تعریفی علمی و موجه فرایندی است که طی آن، افراد یک جامعه به تدریج با باورها، اعمال، وظایف، آیین ها، مراسم، مناسک، ارزش ها، هنجارها و نمادهای دینی جامعه‌ی خود آشنا می شوند و آنها را فرامی گیرند و با درونی ساختن آنها به عنوان افراد دین دار ظاهر می شوند و موجب انتقال آنها از نسلی به نسل دیگر می گردند. امروزه امر جامعه پذیری در همه‌ی وجوه آن بیشتر بر عهده‌ی نهاد آموزش و پرورش است؛ چون فرزندان هر جامعه ای از دبستان تا پایان دبیرستان، بیشترین وقت خود را در درون مدرسه و در ارتباط با آن (تکالیف منزل) می گذرانند. دستیابی به این هدف بزرگ در نهاد آموزش و پرورش، نیازمند نقشه ای است که در ادبیات علوم تربیتی به آن برنامه‌ی درسی می گویند. این طرح و نقشه، زمانی می تواند آن نهاد را به اهداف مطلوب خود برساند که بر مبانی، اصول و شیوه های ارزشی و فرهنگ حاکم بر آن کشور استوار باشد. مقاله‌ی حاضر، با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به تبیین ویژگی ها و کیفیت عناصر برنامه‌ی درسی مؤثر در جامعه پذیری دینی دانش آموزان پرداخته است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Curriculum; an Effective Strategy in Student's Religious Socialization (with Emphasis on the Quality of its Elements)
    Abstract: 
    "Religious socialization" is, in fact, part of the general process of socialization, and occurs as a part of the process of human development and perfection; however, based on a scientific and justified definition, it is a process in which the individuals in a society gradually get familiar with and learn the religious beliefs, deeds, duties, rituals, ceremonies, rites, values, norms and symbols of their society, and by internalizing them, they turn into religious people and transfer them from generation to generation. Nowadays, mainly the institution of education is responsible for socialization in all its aspects, since children in every society, spend most of their time in school the Islamic warriors on the front lines of the imposed war. Benefiting from that social world in post-war society, especially for the elimination of social problems, requires depicting that social world in the form of its cultural elements. In this research, by referring to the authentic sources of the holy defense and using the content analysis method, the cultural coordinates of the sacred defense world are described in three layers. The fundamental layer includes deep and fundamental beliefs, such as belief in God and man. The second layer which is based on the first layer is the values that govern it, like rationality, Wilayat-orientedness and etc. The third layer includes the actions that dominate the fronts, which is based on the values that govern it. It is concluded that the social world of sacred defense has all the cultural elements that underpin the values and actions governing the battlefronts. and are in relation with it (homework assignments) from primary to high school. Accomplishing this great goal in the education institution requires a plan that is called curriculum in the literature of educational studies. This plan can contribute to achieving the institution’s goals if it is based on the value foundations, principles, and methods and culture of that country. Using a descriptive-analytical approach and library sources, the present paper explains the characteristics and quality of the elements of the curriculum effective in the religious socialization of students.
    References: 
    • Akker ,V, D, J, 2003, Curriculum Perspectives: An Introduction, Netherlands, University of Twente.
    • Cartledge, M, J, 2013, "Religious Socialization and Benevolence: A Study among American Pentecostals", Beliefs & Values, v. 34, N. 1, p. 46-63.
    • Cekin, A, 2013, "The Different grades students’ understanding levels of the concept of religion in Turkish elementary education", Religious Culture, Issue 167, P. 1-5.
    • Collet Sabe, J, 2007, The crisis in religious socialization, Social Compass, v. 54, Issue 1, p. 97-111.
    • Eisner, E, W, 1979, The Educational Imagination: On the Design and Evaluation of School Programs, New York, Macmillan.
    • Gregor, C,A,M, 2008, "Religious socialization and children's prayer as cultural object: Boundary work in children's 19th century Sunday school books", Poetics, p. 435-449.
    • Himmelfarb, H. S, 2005, "Agents of religious socialization among American Jews", Sociological Quarterly, v. 20, Issue 4, p. 477-494.
    • Jarvis, P,1974, "Religious socialization in the junior school", Educational Research, v. 16, Issue 2, p. 100-106.
    • Klein, M, F, 1991, A Conceptual Framework for Curriculum Decision Making, In the Politics of Curriculum Decision Making, New York, University of New York Press.
    • Mizrap, P, 2017, "Tasawwuf-Oriented Educational Philosophy and Its Relevance to the Formation of Religion and Ethics Course Curriculum", Educational Research, v. 5, N. 5, p. 806-814.
    • Regnerus, M. D, 2000, "Shaping schooling success: Religious socialization and educational outcomes in Metropolitian public school", Scientific Study of Religion, v. 39, N. 3, p. 363-378.
    • Turcotte, P. A, 2015, "Religious Socialization and Teaching Sociology. Academic Theories and Practices", Sociology of Education, v. 7, N. 3, p. 167-186..
    متن کامل مقاله: 

    سال بیست و هفتم ـ شماره 245 (ویژة جامعه شناسی)

    حسن نجفی/ دکترای مطالعات برنامة درسی دانشگاه علامه طباطبائی                                                              hnajafih@yahoo.com  

    علی جلال زاده/ کارشناسی ارشد مطالعات برنامة درسی دانشگاه شاهد                                                      a1367jalalzade@gmail.com  

    دریافت: 27/8/96                    پذیرش: 15/1/97

    چکیده

    مفهوم «جامعه پذیری دینی» در واقع بخشی از فرایند عام جامعه پذیری است و به مثابه بخشی از فرایند رشد و کمال آدمی رخ می دهد؛ اما در تعریفی علمی و موجه فرایندی است که طی آن، افراد یک جامعه به تدریج با باورها، اعمال، وظایف، آیین ها، مراسم، مناسک، ارزش ها، هنجارها و نمادهای دینی جامعة خود آشنا می شوند و آنها را فرامی گیرند و با درونی ساختن آنها به عنوان افراد دین دار ظاهر می شوند و موجب انتقال آنها از نسلی به نسل دیگر می گردند. امروزه امر جامعه پذیری در همة وجوه آن بیشتر بر عهدة نهاد آموزش و پرورش است؛ چون فرزندان هر جامعه ای از دبستان تا پایان دبیرستان، بیشترین وقت خود را در درون مدرسه و در ارتباط با آن (تکالیف منزل) می گذرانند. دستیابی به این هدف بزرگ در نهاد آموزش و پرورش، نیازمند نقشه ای است که در ادبیات علوم تربیتی به آن برنامة درسی می گویند. این طرح و نقشه، زمانی می تواند آن نهاد را به اهداف مطلوب خود برساند که بر مبانی، اصول و شیوه های ارزشی و فرهنگ حاکم بر آن کشور استوار باشد. مقالة حاضر، با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به تبیین ویژگی ها و کیفیت عناصر برنامة درسی مؤثر در جامعه پذیری دینی دانش آموزان پرداخته است.

    کلیدواژه ها: جامعه، جامعه پذیری، جامعه پذیری دینی، برنامة درسی، کیفیت عناصر.

     

     

     

    References: 
    • اسدنژاد، مرضیه، 1393، مقایسه نقش خانواده و مدرسه در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه فیروزآباد فارس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه‌شناسی، يزد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد.
    • برگر، پیتر و توماس لوکوکمان، 1387، ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمة عزت الله فولادوند، تهران، علمی فرهنگي
    • جمعي از نويسندگان، 1391، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، مدرسه.
    • جوادی آملی، عبدلله، 1386، شریعت در آئینه معرفت، قم، اسراء.
    • حق‌شناس، علی‌محمد و همکاران، 1396، فرهنگ معاصر هزاره، تهران، مجموعه فرهنگ‌های انگلیسی ـ فارسی هزاره.
    • حیدری، محمدشریف، 1392، جامعه‌پذیری دینی در ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • خرمشاهی، بهاالدین، 1373، دین‌پژوهی، دایرة‌المعارف دین، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1416ق، معجم مفردات الفاظ قرآن، تهران، المکتبة المرتضویه.
    • رفیع‌پور، فرامرز، 1392، آناتومی جامعه: مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    • روشه، گى، 1387، مقدمه‌ای بر جامعه شناسی عمومی، ترجمة هما زنجانى‌زاده، تهران، سمت.
    • سلیمی، علی و محمد داوری، 1394، جامعه‌شناسی کجروی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • شرف‌الدین، سيدحسین، 1387، «‌جامعه‌پذیری سیاسی و تربیت سیاسی»، راه تربیت، ش 5، ص 177-198.
    • شعاری‌نژاد، علی اکبر، 1391، فرهنگ توصیفی علوم رفتاری/شناختی، تهران، امیرکبیر.
    • صدیق سروستانی، رحمت الله و همکاران، 1388، درآمدی بر جامعه شناسی اسلامی: مبانی جامعه شناسی، تهران، سمت.
    • صلیبا، جمیل، 1370، واژه‌نامه فلسفه و علوم اجتماعی، ترجمة کاظم برگ نیسی و صادق سجادی. تهران، شرکت سهامی انتشار.
    • طالبان، محمدرضا، 1380، «تعهد مذهبي و تعلق سياسي»، نامه پژوهش، ش 20-21، ص 3-22.
    • طالعی، مهدی، 1395، مبانی انسان‌شناختی جامعه‌پذیری دینی از منظر علامه یی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه علوم اجتماعی، قم، دانشگاه باقرالعلوم(ع).
    • طباطبائی، سيدمحمدحسین، 1385، المیزان فی تفسیر القرآن، ت‍رج‍مة سيدم‍ح‍م‍دب‍اق‍ر م‍وس‍وی ‌ه‍م‍دان‍ی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    • فروتن، یعقوب، 1392، «استراتژی جامعه‌پذیری دینی در ایران»، مطالعات ملی، ش53، ص 73-96.
    • کوئن، بروس، 1396، مبانى جامعه شناسى، ترجمة غلامعباس توسلى و رضا فاضل، تهران، سمت.
    • گیدنز، آنتونی، 1386، جامعه‌شناسی، ترجمة حسن چاوشیان، تهران، نشر نی.
    • مبانی نظری تحول بنیادین نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران، 1390، تهران، وزارت آموزش و پرورش.
    • مصباح، محمدتقی، 1377، آموزش عقاید، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مطهری، مرتضی، 1395، جامعه و تاریخ، تهران، صدرا.
    • ـــــ ، 1386، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: جهان‌بینی توحیدی، تهران، صدرا.
    • ـــــ ، 1392، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
    • ملکی، حسن و همکاران، 1390، «برنامه درسي، ابزاري براي نيل به تربيت اخلاقي»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، ش 6، ص 77-98.
    • ملکی، حسن، 1395، «لزوم بازنگری مبانی فلسفی برنامه درسی/ بوم‌اندیشی یا گرته‌برداری؟»، گفت‌وگوی منتشرشده در خبرگزاری مهر.
    • مهرمحمدی، محمود و همکاران، 1393، برنامه درسی: نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم اندازها، مشهد، به نشر.
    • نجات، جعفر و همکاران، 1395، «نقش برنامه درسی پنهان در جامعه‌پذیری دانش‌آموزان»، تحقیقات مدیریت آموزشی، ش30، ص 17-28.
    • نجفی، حسن و مهدي سبحانی‌نژاد، 1396، هویت برنامه درسی دانشگاهی تمدن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ساز، مجموعه مقالات سومین همایش تمدن نوین اسلامی، تهران، دانشگاه شاهد.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نجفی، حسن، جلال زاده، علی. (1397) برنامه‌ی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن). فصلنامه معرفت، 27(2)، 103-114

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    حسن نجفی؛ علی جلال زاده."برنامه‌ی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن)". فصلنامه معرفت، 27، 2، 1397، 103-114

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نجفی، حسن، جلال زاده، علی.(1397) 'برنامه‌ی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن)'، فصلنامه معرفت، 27(2), pp. 103-114

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نجفی، حسن، جلال زاده، علی. برنامه‌ی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه‌پذیری دینی دانش‌آموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن). معرفت، 27, 1397؛ 27(2): 103-114