برنامهی درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعهپذیری دینی دانشآموزان (با تأکید بر کیفیت عناصر آن)
Article data in English (انگلیسی)
- Akker ,V, D, J, 2003, Curriculum Perspectives: An Introduction, Netherlands, University of Twente.
- Cartledge, M, J, 2013, "Religious Socialization and Benevolence: A Study among American Pentecostals", Beliefs & Values, v. 34, N. 1, p. 46-63.
- Cekin, A, 2013, "The Different grades students’ understanding levels of the concept of religion in Turkish elementary education", Religious Culture, Issue 167, P. 1-5.
- Collet Sabe, J, 2007, The crisis in religious socialization, Social Compass, v. 54, Issue 1, p. 97-111.
- Eisner, E, W, 1979, The Educational Imagination: On the Design and Evaluation of School Programs, New York, Macmillan.
- Gregor, C,A,M, 2008, "Religious socialization and children's prayer as cultural object: Boundary work in children's 19th century Sunday school books", Poetics, p. 435-449.
- Himmelfarb, H. S, 2005, "Agents of religious socialization among American Jews", Sociological Quarterly, v. 20, Issue 4, p. 477-494.
- Jarvis, P,1974, "Religious socialization in the junior school", Educational Research, v. 16, Issue 2, p. 100-106.
- Klein, M, F, 1991, A Conceptual Framework for Curriculum Decision Making, In the Politics of Curriculum Decision Making, New York, University of New York Press.
- Mizrap, P, 2017, "Tasawwuf-Oriented Educational Philosophy and Its Relevance to the Formation of Religion and Ethics Course Curriculum", Educational Research, v. 5, N. 5, p. 806-814.
- Regnerus, M. D, 2000, "Shaping schooling success: Religious socialization and educational outcomes in Metropolitian public school", Scientific Study of Religion, v. 39, N. 3, p. 363-378.
- Turcotte, P. A, 2015, "Religious Socialization and Teaching Sociology. Academic Theories and Practices", Sociology of Education, v. 7, N. 3, p. 167-186..
سال بیست و هفتم ـ شماره 245 (ویژة جامعه شناسی)
حسن نجفی/ دکترای مطالعات برنامة درسی دانشگاه علامه طباطبائی hnajafih@yahoo.com
علی جلال زاده/ کارشناسی ارشد مطالعات برنامة درسی دانشگاه شاهد a1367jalalzade@gmail.com
دریافت: 27/8/96 پذیرش: 15/1/97
چکیده
مفهوم «جامعه پذیری دینی» در واقع بخشی از فرایند عام جامعه پذیری است و به مثابه بخشی از فرایند رشد و کمال آدمی رخ می دهد؛ اما در تعریفی علمی و موجه فرایندی است که طی آن، افراد یک جامعه به تدریج با باورها، اعمال، وظایف، آیین ها، مراسم، مناسک، ارزش ها، هنجارها و نمادهای دینی جامعة خود آشنا می شوند و آنها را فرامی گیرند و با درونی ساختن آنها به عنوان افراد دین دار ظاهر می شوند و موجب انتقال آنها از نسلی به نسل دیگر می گردند. امروزه امر جامعه پذیری در همة وجوه آن بیشتر بر عهدة نهاد آموزش و پرورش است؛ چون فرزندان هر جامعه ای از دبستان تا پایان دبیرستان، بیشترین وقت خود را در درون مدرسه و در ارتباط با آن (تکالیف منزل) می گذرانند. دستیابی به این هدف بزرگ در نهاد آموزش و پرورش، نیازمند نقشه ای است که در ادبیات علوم تربیتی به آن برنامة درسی می گویند. این طرح و نقشه، زمانی می تواند آن نهاد را به اهداف مطلوب خود برساند که بر مبانی، اصول و شیوه های ارزشی و فرهنگ حاکم بر آن کشور استوار باشد. مقالة حاضر، با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به تبیین ویژگی ها و کیفیت عناصر برنامة درسی مؤثر در جامعه پذیری دینی دانش آموزان پرداخته است.
کلیدواژه ها: جامعه، جامعه پذیری، جامعه پذیری دینی، برنامة درسی، کیفیت عناصر.
- اسدنژاد، مرضیه، 1393، مقایسه نقش خانواده و مدرسه در جامعهپذیری دینی دانشآموزان دختر مقطع متوسطه فیروزآباد فارس، پایاننامه کارشناسی ارشد، رشته جامعهشناسی، يزد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد.
- برگر، پیتر و توماس لوکوکمان، 1387، ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمة عزت الله فولادوند، تهران، علمی فرهنگي
- جمعي از نويسندگان، 1391، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، مدرسه.
- جوادی آملی، عبدلله، 1386، شریعت در آئینه معرفت، قم، اسراء.
- حقشناس، علیمحمد و همکاران، 1396، فرهنگ معاصر هزاره، تهران، مجموعه فرهنگهای انگلیسی ـ فارسی هزاره.
- حیدری، محمدشریف، 1392، جامعهپذیری دینی در ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- خرمشاهی، بهاالدین، 1373، دینپژوهی، دایرةالمعارف دین، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1416ق، معجم مفردات الفاظ قرآن، تهران، المکتبة المرتضویه.
- رفیعپور، فرامرز، 1392، آناتومی جامعه: مقدمهای بر جامعهشناسی کاربردی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
- روشه، گى، 1387، مقدمهای بر جامعه شناسی عمومی، ترجمة هما زنجانىزاده، تهران، سمت.
- سلیمی، علی و محمد داوری، 1394، جامعهشناسی کجروی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- شرفالدین، سيدحسین، 1387، «جامعهپذیری سیاسی و تربیت سیاسی»، راه تربیت، ش 5، ص 177-198.
- شعارینژاد، علی اکبر، 1391، فرهنگ توصیفی علوم رفتاری/شناختی، تهران، امیرکبیر.
- صدیق سروستانی، رحمت الله و همکاران، 1388، درآمدی بر جامعه شناسی اسلامی: مبانی جامعه شناسی، تهران، سمت.
- صلیبا، جمیل، 1370، واژهنامه فلسفه و علوم اجتماعی، ترجمة کاظم برگ نیسی و صادق سجادی. تهران، شرکت سهامی انتشار.
- طالبان، محمدرضا، 1380، «تعهد مذهبي و تعلق سياسي»، نامه پژوهش، ش 20-21، ص 3-22.
- طالعی، مهدی، 1395، مبانی انسانشناختی جامعهپذیری دینی از منظر علامه یی، پایاننامه کارشناسی ارشد، رشته فلسفه علوم اجتماعی، قم، دانشگاه باقرالعلوم(ع).
- طباطبائی، سيدمحمدحسین، 1385، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمة سيدمحمدباقر موسوی همدانی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- فروتن، یعقوب، 1392، «استراتژی جامعهپذیری دینی در ایران»، مطالعات ملی، ش53، ص 73-96.
- کوئن، بروس، 1396، مبانى جامعه شناسى، ترجمة غلامعباس توسلى و رضا فاضل، تهران، سمت.
- گیدنز، آنتونی، 1386، جامعهشناسی، ترجمة حسن چاوشیان، تهران، نشر نی.
- مبانی نظری تحول بنیادین نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران، 1390، تهران، وزارت آموزش و پرورش.
- مصباح، محمدتقی، 1377، آموزش عقاید، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهری، مرتضی، 1395، جامعه و تاریخ، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1386، مقدمهای بر جهانبینی اسلامی: جهانبینی توحیدی، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1392، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- ملکی، حسن و همکاران، 1390، «برنامه درسي، ابزاري براي نيل به تربيت اخلاقي»، اسلام و پژوهشهای تربیتی، ش 6، ص 77-98.
- ملکی، حسن، 1395، «لزوم بازنگری مبانی فلسفی برنامه درسی/ بوماندیشی یا گرتهبرداری؟»، گفتوگوی منتشرشده در خبرگزاری مهر.
- مهرمحمدی، محمود و همکاران، 1393، برنامه درسی: نظرگاهها، رویکردها و چشم اندازها، مشهد، به نشر.
- نجات، جعفر و همکاران، 1395، «نقش برنامه درسی پنهان در جامعهپذیری دانشآموزان»، تحقیقات مدیریت آموزشی، ش30، ص 17-28.
- نجفی، حسن و مهدي سبحانینژاد، 1396، هویت برنامه درسی دانشگاهی تمدنساز، مجموعه مقالات سومین همایش تمدن نوین اسلامی، تهران، دانشگاه شاهد.




