فرایند دستیابی به ملکهی تقوا از منظر قرآن کریم
نوع مقاله:
ترویجی
نویسندگان:
✍️ محسن کریمی قدوسی
/ کارشناس ارشد تفسير و علوم قرآن مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خمینی / Mohsenak65@gmail.com
/ کارشناس ارشد تفسير و علوم قرآن مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خمینی / Mohsenak65@gmail.comچکیده:
یکی از بهترین ویژگی های اخلاقی از نظر قرآن کریم، تقوای الهی است که نقش محوری در سعادت ابدی انسان دارد. حالت مطلوب آن، زمانی است که به صورت یک ملکهی نفسانی درآید. پیدایش این ملکه در انسان متوقف بر طی مراحل متعدد و متوالی، و به ـ اصطلاح ـ یک فرایند است. این مقاله با جمع آوری، دسته بندی و تحلیل آیات به روش تفسیر موضوعی، سعی دارد فرایند دستیابی به تقوا را کشف کرده، گام های اصلی و پی در پی برای رسیدن به ملکهی تقوا را از نقطهی شروع تا پایان شناسایی کند. این گام ها شامل «تحصیل علم»، «تحریک میل»، «انجام و استمرار عمل» می شود. آگاهی انسان نسبت به متعلق تقوا و وسیلهی پرهیزگاری، مقصد و مسیر حرکت را برایش روشن می کند. شکوفا شدن انفعالات و احساسات متعالی انسان، انگیزهی سیر و سلوک در مسیر تقوای الهی را فراهم می سازد و در نهایت، رفتار اختیاری، که شامل ایمان (جوانحی) و عمل صالح (جوارحی) است، با تکرار و استمرار، منجر به تحصیل نتیجهی مطلوب، یعنی ملکهی تقوا، می شود.
Article data in English (انگلیسی)
Title:
The Process of Achieving the Virtue of Piety from the Perspective of the Holy Qur'an
Abstract:
From the perspective of the Holy Qur'an, divine piety is one of the best moral attributes which plays a pivotal role in the eternal bliss of man. the ideal state is when this virtue becomes a mental habit or faculty. The emergence of this faculty in man follows a number of successive stages or so-called a process. By collecting, categorizing and analyzing the verses using the method of thematic interpretation, this paper attempts to discover the process of achieving piety, and identifies the main and sequential steps to reach this faculty from the beginning to the end. These steps include "gaining knowledge", "stimulating the desire" and "doing and continuing the action." Man’s knowledge of the virtue of piety and the means of piety make the destination and the path clear for him. Flourishing mans’ lofty reactions and emotions creates motivation for setting off a mystical journey on the path of divine piety. Finally, repetition and continuity of optional actions, which include (spiritual) faith and (physical) right deeds, lead to achieving a favorable result, that is, the faculty of piety.
References:
متن کامل مقاله:
سال بیست و هفتم ـ شماره 247 (ویژة علوم قرآنی)
محسن کریمی قدوسی / کارشناس ارشد تفسیر و علوم قرآن مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره mohsenak65@gmail.com
اسماعیل سلطانی بیرامی / استادیار مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره Soltani@qabas.net
دریافت: 5/10/96 پذیرش: 9/3/97
چکیده
یکی از بهترین ویژگی های اخلاقی از نظر قرآن کریم، تقوای الهی است که نقش محوری در سعادت ابدی انسان دارد. حالت مطلوب آن، زمانی است که به صورت یک ملکة نفسانی درآید. پیدایش این ملکه در انسان متوقف بر طی مراحل متعدد و متوالی، و به ـ اصطلاح ـ یک فرایند است. این مقاله با جمع آوری، دسته بندی و تحلیل آیات به روش تفسیر موضوعی، سعی دارد فرایند دستیابی به تقوا را کشف کرده، گام های اصلی و پی در پی برای رسیدن به ملکة تقوا را از نقطة شروع تا پایان شناسایی کند. این گام ها شامل «تحصیل علم»، «تحریک میل»، «انجام و استمرار عمل» می شود. آگاهی انسان نسبت به متعلق تقوا و وسیلة پرهیزگاری، مقصد و مسیر حرکت را برایش روشن می کند. شکوفا شدن انفعالات و احساسات متعالی انسان، انگیزة سیر و سلوک در مسیر تقوای الهی را فراهم می سازد و در نهایت، رفتار اختیاری، که شامل ایمان (جوانحی) و عمل صالح (جوارحی) است، با تکرار و استمرار، منجر به تحصیل نتیجة مطلوب، یعنی ملکة تقوا، می شود.
کلیدواژه ها: تقوا، ملکة تقوا، فرایند، علم، میل، عمل، قرآن کریم.
References:
- مصباحالشریعه، 1400ق، منسوب به امام صادق(ع)، بیروت، اعلمى.
- ابنسیده، علىبن اسماعيل، 1421ق، المحكم و المحيط الأعظم، بیروت، دارالكتب العلميه.
- ابنعاشور، محمدبن طاهر، بيتا، التحریر و التنوير، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
- ابنفارس، احمد، 1404ق، معجم مقاييس اللغة، قم، مكتب الاعلام الاسلامي.
- آلوسى، سيدمحمود، 1415ق، روحالمعانى فى تفسير القرآن العظيم، بيروت، دارالكتب العلميه.
- جوادی آملی، عبدالله، 1394، تفسير تسنيم، چ دهم، قم، اسراء.
- حسینزاده، محمد، 1387، درآمدی بر معرفتشناسی و مبانی معرفت دینی، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
- زاهدی، شمس، 1396، تجزیه تحلیل و طراحی سیستمها، چ پانزدهم، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
- زبیدی، مرتضی، 1414ق، تاج العروس، محقق و مصحح علي شيري، بیروت، دارالفكر.
- زمخشرى، محمودبن عمر، 1407ق، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل، چ سوم، بيروت، دارالكتاب العربي.
- شجاعي، محمدصادق، 1388، درآمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي، قم، دارالحدیث.
- ـــــ ، 1392، دیدگاههای روانشناختی آیتالله مصباح یزدی، چ سوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- شرتونی، سعيد 1403ق، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، قم، كتابخانه آيتالله مرعشي نجفي.
- شعراوی، محمدمتولی، 1991م، تفسیر الشعراوی، بیجا، اخبار اليوم ادارة الکتب و المکتبات.
- شیروانی، علي، 1379، اخلاق اسلامی و مبانی نظری آن، قم، دارالفکر.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1417ق، الميزان فى تفسير القرآن، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- طبرسی، فضلبن حسن، 1372، مجمع البيان فى تفسير القرآن، چ سوم، تهران، ناصرخسرو.
- غنوی، امیر، 1392، سلوک اخلاقی طرح های روایی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- غياثي، غلامرضا، 1392، «عوامل و مراحل تكون رفتار اخلاقي در اسلام»، معرفت اخلاقی، ش 1، ص 19ـ36.
- فخررازي، محمدبن عمر، 1420ق، مفاتیح الغيب، چ سوم، بيروت، دار احياء التراث العربى.
- فراهیدی، خليلبن احمد، 1409ق، کتاب العین، چ دوم، قم، هجرت.
- فضلالله، سيدمحمدحسين، 1419ق، تفسير من وحی القرآن، چ دوم، بيروت، دارالملاك.
- مصباح، محمدتقی، 1383، به سوی او، چ سوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1384، به سوی خودسازی، چ چهارم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1387، آموزش عقاید، چ سی و پنجم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1391 الف، رستگاران، چ چهارم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1391ب، سجادههای سلوک، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1393، انسانشناسی(معارف قرآن3)، چ هفتم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394الف، اخلاق در قرآن، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394ب، پند جاوید، چ پنجم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394ج، پیشنیازهای مدیریت اسلامی، چ پنجم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394د، راهیان کوی دوست، چ پنجم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394هـ.، فلسفة اخلاق، چ سوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1394و، قرآنشناسی، چ چهارم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1396الف، انسانشناسی در قرآن، چ چهارم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1396ب، خودشناسی برای خودسازی، چ بیستم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1396ج، ره توشه، چ هفتم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- مطهری، مرتضی، 1368، ده گفتار، چ پنجم، قم، صدرا.
- ـــــ ، 1370، فطرت، چ دوم، قم، صدرا.
- ـــــ ، 1377، مجموعه آثار، چ هشتم، قم، صدرا، ج 22.
- ـــــ ، 1379، سیری در نهجالبلاغه، چ بیست و دوم، قم، صدرا.
- معین، محمد، 1383، فرهنگ فارسی معین، چ بیست و یکم، تهران، امیرکبیر.
- موسوي خميني، سيدروحالله، 1387، شرح چهل حدیث، چ بیستم، قم، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره).
- وطندوست، رضا، 1392، عمل در قرآن، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
کریمی قدوسی، محسن، سلطانی بیرامی، اسمعیل. (1397) فرایند دستیابی به ملکهی تقوا از منظر قرآن کریم. فصلنامه معرفت، 27(4)، 23-34
محسن کریمی قدوسی؛ اسمعیل سلطانی بیرامی."فرایند دستیابی به ملکهی تقوا از منظر قرآن کریم". فصلنامه معرفت، 27، 4، 1397، 23-34
کریمی قدوسی، محسن، سلطانی بیرامی، اسمعیل.(1397) 'فرایند دستیابی به ملکهی تقوا از منظر قرآن کریم'، فصلنامه معرفت، 27(4), pp. 23-34
