تقریر بنیانگرایی معرفتی با استفاده از مبانی حکمت متعالیه
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 250 (ویژة فلسفه)
محمد سربخشی / استادیار گروه فلسفه مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره sarbakhshi50@yahoo.com
دریافت: 15/2/97 پذیرش: 7/6/97
چکیده
در فلسفه و معرفت شناسی اسلامی، علم حضوری پایه و اساس همة معرفت هاست. در یک تقسیم بندی کلی، علم به حضوری و حصولی تقسیم می شود. به سبب یکی بودن وجود علمی و عینی معلوم در علم حضوری، خطا در آن راه ندارد. علم حصولی نیز با اینکه وجود علمی و عینی در آن یکی نیست، اما می توان نشان داد بخش عمده ای از علوم حصولی بازگشت به علم حضوری دارند. بازگشت علوم نظری به بدیهی، و بازگشت همة تصورات و تصدیقاتِ بدیهی به علم حضوری باعث می شود علم حضوری را خاستگاه همة دانش ها بدانیم. کلی بودن علوم حصولی با شخصی بودن خاستگاه آنها (علم حضوری) سازگار است؛ زیرا حکایتگری از مصادیق متعدد، ذاتی علم بوده و از مرتبة بالای کمال علم ناشی می شود. علاوه بر آن، درستیِ کلی بودن حکایتگریِ علم حصولی به صورت حضوری قابل درک است. به این ترتیب، کاخ معرفت جزمی در اندیشة فلاسفه و معرفت شناسان اسلامی ساخته می شود. این شیوه از بازسازی کاخ معرفت، بنیان گرایی معرفت شناختی نامیده می شود که پایة اصلی آن در حکمت متعالیه، علم حضوری است.
کلیدواژه ها: علم، بنیان گرایی، بدیهی، نظری، معقولات، صدق.
- ابنسينا، حسينبن عبدالله، 1400ق، رسائل، قم، بيدار.
- ـــــ ، 1404ق، شفا، قم، مكتبة آيةالله المرعشي النجفي.
- اسماعيلي، مسعود، 1389، معقول ثاني فلسفي در فلسفة اسلامي، سير بحث در تاريخ فلسفه و نقد و تحليل مسئله، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- جوادي آملي، عبدالله، 1370، شناختشناسي در قرآن، قم، مرکز مديريت حوزة علميه.
- حسنزاده آملی، حسن، 1371، عيون مسائل النفس فی سرح العيون فی شرح العيون، تهران، اميرکبير.
- ـــــ ، 1385، دروس معرفت نفس، قم، الف لام ميم.
- حسينزاده، محمد، 1388، معرفت بشري، زيرساختها، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- سربخشی، محمد و محمد فنائی اشکوری، 1391، «تعريف علم حضوری و اقسام آن»، معرفت فلسفی، ش ۳۵، ص ۴۵-۷۶.
- سربخشی، محمد، 1390، «ادراک حسی، ادراکی حضوری»، ذهن، ش 46، ص ۳۱-۵۲.
- صدرالمتألهين، 1361، عرشيه، تصحيح غلامحسين آهنی، تهران، مولی.
- ـــــ ، 1382، شرح و تعليقه صدرالمتألهين بر الهيات شفا، به اشراف سيدمحمد خامنهاي، تصحيح، تحقيق و مقدمه نجفقلي حبيبي، تهران، بنياد حکمت اسلامي صدرا.
- ـــــ ، 1981م، الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، بيروت، دار احياء التراث.
- صليبا، جميل، 1366، فرهنگ فلسفي، ترجمة منوچهر صانعي درهبيدي، تهران، حکمت.
- طباطبائی، سيدمحمدحسين، 1387، اصول فلسفه و روش رئاليسم، چ دوم، قم، بوستان كتاب.
- ـــــ ، 1416ق، نهاية الحکمة، قم، جامعة مدرسين.
- طوسي، نصيرالدين، 1361، اساس الاقتباس، تصحيح مدرس رضوي، تهران، دانشگاه تهران.
- فياضي، غلامرضا، 1386، درآمدي بر معرفتشناسي، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- کاپلستون، فردريک، 1370، تاريخ فلسفه، فيلسوفان انگليسي (از هابز تا هيوم)، ترجمة اميرجلالالدين اعلم، تهران، علمي و فرهنگي و سروش.
- مصباح، محمدتقي، 1386، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبليغات اسلامي.
- مطهری، مرتضی، 1372، مجموعه آثار، قم، صدرا.
- يزدانپناه، يدالله، 1389، حکمت اشراق، تحقيق و نگارش مهدی علیپور، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.




