بازتاب سخنان امام حسین علیه السلام و اهلبیت ایشان در قیام عاشورا
/ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرسArticle data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 251 (ویژة تاریخ)
نصرت نیل ساز / استادیار دانشگاه تربیت مدرس nilsaz@modares.ac.ir
مرجان شیری محمدآبادی / دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس m.shiri.m1394@gmail.com
دریافت: 23/12/96 پذیرش: 19/5/97
چکیده
حماسة عاشورا الهام بخش نهضت های آزادی بخش و رهایی گستر جهان است و میلیون ها انسان آزاده در مبارزات خود، از آن الهام گرفته اند و خواهند گرفت. در این قیام، اباعبدالله علیه السلام و اهل بیت ایشان با ایراد سخنرانی و احتجاج با مخالفان خود در اماکن مختلف، از جمله مدینه، مکه، ذوحسم و غیره، بشریت را در همة زمان ها و مکان ها مورد خطاب قرار دادند. مخاطبان ایشان واکنش های متفاوتی را در برابر پیام جاودان عاشورا نشان دادند. هدف این مقال دستیابی به چگونگی تأثیرگذاری حماسة عاشورا در جامعة بشری است. روش این پژوهش گردآوری اطلاعات به صورت استنادی و به شیوة توصیفی ـ تحلیلی است. با بررسی واکنش های مخاطبان ایشان در آن زمان و مخاطبان فرازمانی و فرامکانی ایشان در طول تاریخ، 9 واکنش مختلف در برابر این قیام شناسایی شده است که عبارت اند از: پذیرش حقانیت امام علیه السلام، اما خودداری از یاری ایشان؛ انکار حقانیت امام علیه السلام و جنگ با ایشان؛ پذیرش حقانیت امام علیه السلام، اما جنگ با ایشان؛ پذیرش حقانیت امام علیه السلام و اعلام آمادگی برای یاری ایشان؛ پذیرش حقانیت امام علیه السلام و یاری ایشان؛ عزاداری؛ پشیمانی و حسرت؛ اعتراض و قیام.
کلیدواژه ها: امام حسین علیه السلام، اهل بیت امام حسین علیه السلام، احتجاج، خطبه، واکنش مخاطبان.
- ابن عبدربه، احمدبن محمدبن، 1365ق، العقد الفرید، مطبعة لجنة التألیف و الترجمة و النشر.
- ابن فارس، زکریا، 1404ق، معجم مقاییس اللغة، تحقیق: محمدهارون عبدالسلام، قم، مکتبةالاعلام الاسلامی.
- ابن کثیر، اسماعیلبن كثیر، بيتا، البدایة و النهایة، مصر، مطبعة السعادة.
- ابناثیر، علیبن محمد، 1407ق، الكامل فی التاریخ، تحقیق عبدالله قاضي، بيروت، بیروت، دارالكتاب العلمیه.
- ابناثیر، مبارکبن محمد، 1367، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق محمود طناحی، چ چهارم، قم، اسماعيليان.
- ابناعثم، احمد، 1391ق، الفتوح، حیدرآباد، دائرةالمعارف العثمانیة.
- ابنطاووس، علیبن موسی، بيتا، اللهوف علی قتلی الطفوف، تهران، جهان.
- ابنقتیبه دینوری، ابومحمدبن عبدالله، بيتا، الامامة و السیاسة، تحقیق طه محمد زینی، بيجا، مؤسسة الحلبی و شرکاء.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بیروت، دار صادر.
- ابننما، جعفربن محمد، 1318ق، مثیر الأحزان، تهران، دارالخلافه.
- ابوالفرج اصفهانی، علیبن حسين، بيتا، مقاتل الطالبیین، قم، دارالکتاب.
- ازهری، محمدبن احمد، بيتا، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- بلاذری، احمدبن يحيي، 1417ق، جمل من أنساب الأشراف، تحقیق سهيل زكّار، بيروت، دارالفكر.
- جعفریان، رسول، 1368، تاریخ تشیع در ایران، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
- جوهری، اسماعیلبن حماد، بيتا، الصحاح تاج اللغة و الصحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین.
- حموی، یاقوتبن عبدالله، 1399ق، معجم البلدان، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- خوارزمی، موفقبن احمد، بيتا، مقتل الحسین، تحقیق محمد سماوي، قم، مکتبة المفید.
- دهخدا، علیاکبر، 1377، لغتنامه دهخدا، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
- دینوری، احمدبن داوود، 1960م، الاخبارالطوال، تحقیق عبدالنعيم عامر، قاهره، داراحیاء الکتب العربی.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، بيتا، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
- سبط ابنجوزی، یوسفبن عبدالرحمان، 1287ق، تذكرة خواص الأمّة، كردستان، بينا.
- طبری، محمدبن جریر، بيتا، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق ابراهيم محمدابوالفضل ابراهیم، چ دوم، مصر، دارالمعارف.
- طریحی، فخرالدین، 1375، مجمع البحرین، تحقیق احمد حسینى اشكورى، چ سوم، تهران، مرتضوی.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، بيتا، کتاب العین، چ دوم، قم، هجرت.
- فیومی، احمدبن محمد، بيتا، المصباح المنیر، چ دوم، قم، دارالهجره.
- قرشی، باقر شریف، 1429ق، حیاة الامام الحسینبن علی(ع)، تحقیق مهدي باقر قرشی، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسة.
- گروهی از تاریخپژوهان، 1393، مقتل جامع سیدالشهداء(ع)، چ نهم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، چ دوم، بیروت، مؤسسه الوفاء.
- محمدی ریشهری، محمد، 1389، دانشنامه امام حسین(ع)، قم، دارالحديث.
- مطهری، مرتضی، 1389، حماسه حسینی، چ شصت و هفتم، تهران، صدرا.
- مفید، محمدبن محمدبن نعمان، بيتا، الإرشاد، تهران، علمیة الاسلامیه.
- مقرم، عبدالرزاق، 1394ق، مقتل الحسین(ع)، چ پنجم، قم، مكتبة بصیرتی.
- موسوي خمینی، روحالله، 1361، صحیفه نور، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مؤلف مجهول، 1314، تاریخ سیستان، تحقیق ملكالشعراء بهار، تهران، مؤسسة خاور.
- نیلساز، نصرت، 1393، خاورشناسان و ابنعباس، تهران، علمی و فرهنگی.
- یعقوبی، احمدبن ابييعقوب، بیتا، تاريخ يعقوبي، بیروت، دار صادر.



