معرفت، سال بیست و هفتم، شماره نهم، پیاپی 252، آذر 1397، صفحات 13-26

    ولایت فقیه در ادوار هشت‌گانه‌ی اندیشه‌ی فقها

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    ✍️ مهدی قربانی / دکتري علوم سياسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) / mqorbani60@yahoo.com
    محمود راست‌پسر / دانش‌آموخته سطح سه حوزة علميه قم / Rasti2012m@gmail.com
    چکیده: 
    استوانه‌هاي فقاهت شيعه در مسئلة اصل «ولايت فقيه» هم‌‌نظر هستند و جانشيني فقيه جامع‌الشرائط را در زمان غيبت امام عصر(ع) به رسميت شناخته‌اند. آنچه در همة دوره‌هاي فقهي، محور اتفاق‌نظر فقهاست، شئون مربوط به افتا، قضاوت و ولايت در امور حسبيه است، و در شئون مرتبط با ولايت عامه و نظم سياسي، تفاوت نظر قابل انكار نيست. بعضي فقها، همة اختيارات حكومتي معصوم(ع) را براي فقيه اثبات مي‌كنند، و برخي ديگر اختيارات فقيه را مقيد به امور حسبيه ـ از قبيل سرپرستي ايتام و... ـ مي‌دانند. به نظر مي‌رسد اين اختلافات فقهي دربارة اختيارات ولايت فقيه به‌سبب عدم ابتلاي فقيهان به مسائل حكومتي بوده است؛‌‌‌‌ زيرا در دوره‌هاي گذشته، محدودة ولايت فقيه به گستردگي امروز نبوده و اين نظريه، دوره به دوره بر حسب شرايط اجتماعي و سياسي تطور پيدا كرده و از اجمال به تفصيل و از شئون مربوط به افتا و قضاوت و امور حسبيه عبور كرده، و به شئون مرتبط به نظم سياسي رسيده است. اين مقاله با رويكرد تحليلي و با هدف بازشناسي آراء فقيهان معروف در هشت دورة فقهي، به اثبات نظرية «ولايت فقيه» مي‌پردازد. پذيرش نظرية «ولايت مطلقة فقيه» از رهگذر تطورات فقهي از نتايج مهم اين بحث است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Velāyat-e Faqīh in the Eightfold Areas of the Jurists' Thought
    Abstract: 
    Shi'a jurists have the same view on the issue of the principle of "velāyat-e faqīh" (guardianship of an Islamic jurist) and the successorship of a qualified jurist to the Imam Mahdi (P.B.U.H.) during his absence. In all jurisprudential periods, all jurists are agreed upon the issues such as verdict, judgment and guardianship in hesbyah matters, but they have different opinions about the public guardianship and political position of velāyat-e faqīh. Some jurists prove all the governmental authorities of the infallible Imam for a jurist, but some others restricted his authorities just on the hesbyah matters such as guardianship upon orphans. It seems that, these jurisprudential differences have been due to the lack of involvement of jurists in governmental issues; because in previous periods, the authority of velāyat-e faqīh has not been widely spread, but it has evolved over the course in terms of social and political conditions and it passed through plot synopsis to detailed analysis and from the issues such as verdict, judgment and guardianship in hesbyah matters to related issues to the political position. Using the analysis method and recognizing the opinions of the well-known jurists in the eightfold areas of the jurists' thought, this paper proves the theory of velāyat-e faqīh. conditions for the global Islamic government. opinions of the well-known jurists in the eightfold areas of the jurists' thought, this paper proves the theory of velāyat-e faqīh.
    References: 
    متن کامل مقاله: 

    سال بیست و هفتم ـ شماره نهم، پیاپی 252 (ویژة علوم سیاسی)

    مهدی قربانی / دکتری علوم سیاسی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    mqorbani60@yahoo.com
    محمود راست پسر / دانش آموخته سطح سه حوزة علمیه قم    Rasti2012m@gmail.com
    دریافت: 23/02/97                    پذیرش: 11/08/97
    چکیده
    استوانه های فقاهت شیعه در مسئلة اصل «ولایت فقیه» هم نظر هستند و جانشینی فقیه جامع الشرائط را در زمان غیبت امام عصر علیه السلام به رسمیت شناخته اند. آنچه در همة دوره های فقهی، محور اتفاق نظر فقهاست، شئون مربوط به افتا، قضاوت و ولایت در امور حسبیه است، و در شئون مرتبط با ولایت عامه و نظم سیاسی، تفاوت نظر قابل انکار نیست. بعضی فقها، همة اختیارات حکومتی معصوم علیه السلام را برای فقیه اثبات می کنند، و برخی دیگر اختیارات فقیه را مقید به امور حسبیه ـ از قبیل سرپرستی ایتام و... ـ می دانند. به نظر می رسد این اختلافات فقهی دربارة اختیارات ولایت فقیه به سبب عدم ابتلای فقیهان به مسائل حکومتی بوده است؛ زیرا در دوره های گذشته، محدودة ولایت فقیه به گستردگی امروز نبوده و این نظریه، دوره به دوره بر حسب شرایط اجتماعی و سیاسی تطور پیدا کرده و از اجمال به تفصیل و از شئون مربوط به افتا و قضاوت و امور حسبیه عبور کرده، و به شئون مرتبط به نظم سیاسی رسیده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی و با هدف بازشناسی آراء فقیهان معروف در هشت دورة فقهی، به اثبات نظریة «ولایت فقیه» می پردازد. پذیرش نظریة «ولایت مطلقة فقیه» از رهگذر تطورات فقهی از نتایج مهم این بحث است.

     

     

    References: 
    • ابن‌ادريس حلي، محمدبن منصور، 1414ق، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي، قم، الاسلامي.
    • ابن‌منظور، جمال‌الدين، بي‌تا، لسان العرب، تصحيح امين عبدالوهاب و محمد الصادق العبيري، بيروت، دارالارشاد التراث العربي.
    • انصاري، مرتضي، 1415ق، القضاء و الشهادات، قم، کنگرة جهاني بزرگداشت شيخ اعظم انصاري.
    • ـــــ ، 1424ق، المكاسب، تعليقه احمد پاياني، قم، دارالحكمه.
    • بحراني، يوسف‌بن احمد، 1405ق، الحدائق الناظرة في أحکام العترة الطاهرة، بيروت، دارالاضواء.
    • بروجردي، سيدحسين، 1362، البدر الزاهر في صلاة الجمعة و المسافر، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • تبريزي، شيخ جواد، 1416ق، صراط النجاة، قم، المنتخب.
    • ـــــ ، 1426ق، تنقیح مبانی العروة، قم، دارالصدیقة الشهیدة.
    • جعفرپيشه، مصطفي، 1380، مفاهيم اساسي نظريه ولايت فقيه، قم، دبيرخانه مجلس خبرگان رهبري.
    • جوادي آملي، عبدالله، 1368، پيرامون وحي و رهبري، قم، الزهراء.
    • ـــــ ، 1389، ولايت فقيه، ولايت فقاهت و عدالت، قم، إسرا.
    • حلي، جعفربن حسن، 1364، المعتبر في شرح المختصر، قم، سيدالشهداء.
    • حلي، حسن‌بن يوسف، 1413ق، مختلف الشيعة في أحكام الشريعة، قم، موسسة النشر الاسلامي.
    • ـــــ ، بي‌تا، تذكرة الفقهاء، قم، المكتب المرتضويه.
    • حلي، محمدبن حسن، بي‌تا، ايضاح الفوائد، قم، اسماعيليان.
    • حلي، يحيي‌بن سعيد، 1405ق، الجامع للشرائع، قم، سيدالشهداء.
    • خراساني، محمدکاظم، 1406ق، حاشيه بر مكاسب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
    • خوئى، سيدابو القاسم، 1354، مباني تکملة المنهاج، قم، مطبعة الادب.
    • ـــــ ، 1411ق، التنقيح (مبحث الاجتهاد و التقليد)، قم، چاپخانه نوظهور.
    • رحمان‌ستايش، محمدکاظم، 1425ق، رسائل في ولاية الفقيه، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • سبحاني، جعفر، 1424ق، موسوعه طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة امام صادق(ع).
    • سيد مرتضي، علي‌بن حسين، 1405ق، الرسائل الشريف المرتضي، تحقيق سيدمهدي رجائي، قم، دارالقرآن الکريم.
    • صدوق، محمد‌بن علي، 1390ق، من لا يحضره الفقيه، قم، امام مهدي(عج).
    • طريحي، فخرالدين، 1365، مجمع البحرين، تحقيق سيداحمد حسيني، تهران، کتابفروشي مرتضوي.
    • طوسي، محمدبن حسن، 1410ق، النهاية في مجرد الفقه و الفتاوي، بيروت، دارالكتب العربي.
    • عاملي، زين‌الدين علي‌بن محمد (شهيد ثاني)، الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقيه، تحقيق محمد كلانتر، قم، مكتبة الداوري.
    • عاملي، زين‌الدين علي‌بن محمد (شهيد ثاني)، بي‌تا، مسالک الأفهام، قم، کتبي نجفي.
    • عاملي، محمدبن مكي (شهيد اول)، 1412ق، اللمعة الدمشقية، قم، دارالفكر.
    • ـــــ ، 1414ق، غاية المراد في شرح نکت الارشاد، تحقيق رضا مختاري، قم، مکتب الاعلام الاسلامي.
    • عبدالرحمان، محمود، بي‌تا، معجم المصطلاحات و الالفاظ الفقهيه، بي‌جا، بي‌نا.
    • عميدزنجاني، عباسعلي، 1389، دانشنامه فقيه سياسي، تهران، دانشگاه تهران.
    • فاضل اصفهاني، محمدبن حسن، 1405ق، كشف اللثام، قم، كتابخانه آيت‌الله مرعشي نجفي.
    • فيض كاشاني، ملامحسن، 1401ق، مفاتيح الشرائع، قم، مجمع الذخائرالاسلاميه.
    • فيومي، احمد، 1405ق، المصباح المنير، قم، دارالهجره.
    • كاشف الغطاء، جعفر، 1380، كشف الغطاء، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • كركي، علي‌بن حسين، 1409ق، رسائل المحقق الكركي، قم، كتابخانه آيت‌الله مرعشي نجفي.
    • كليني، محمدبن يعقوب، 1388ق، الكافي، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
    • مصباح، محمدتقي، 1369، حكومت اسلامي و ولايت فقيه، تهران، سازمان تبليغات اسلامي.
    • ـــــ ، 1390، نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
    • مطهري، مرتضي، 1380، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
    • ‌مظفر، محمدرضا، 1430ق، اصول الفقه، قم، مؤسسه نشر اسلامي.
    • مفيد، محمدبن محمدبن نعمان، 1410ق، المقنعة، قم، موسسة النشر الاسلامي.
    • مقدس اردبيلي، ملااحمد، 1414ق، مجمع الفائدة و البرهان، قم، النشر الاسلامي.
    • مکارم شيرازي، ناصر، 1428ق، حيله‌هاى شرعى و چاره‌جوئى‌هاى صحيح، قم، مدرسة الامام علي‌بن ابي‌طالب(ع).
    • موسوي خميني، روح‌الله، 1361، صحيفه نور، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
    • ـــــ ، 1363، كتاب البيع، قم، اسماعيليان.
    • ـــــ ، 1376، ولايت فقيه، قم، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره).
    • مؤمن، محمد، 1428ق، الولاية الالهية الاسلامية أو الحکومة الاسلامية، قم، مؤسسه نشر اسلامي.
    • نائيني، محمدحسين، 1378، تنبيه الامة و تنزيه الملة، حاشيه سيدمحمود طالقاني، تهران، شركت سهامي انتشار.
    • ـــــ ، 1413ق، المكاسب و البيع، تقريرات شيخ محمدتقي آملي، قم، نشر اسلامي.
    • نجفي، محمدحسن، 1981م، جواهر الكلام في شرح شرائع الاسلام، بيروت، داراحياء التراث العربي.
    • نراقي، ملااحمد، 1375، عوائدالايام، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • وحيد بهبهاني، محمدباقر، 1415ق، الفوائد الحائريه، قم، مجمع الفكر الاسلامي.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قربانی، مهدی، راست‌پسر، محمود. (1397) ولایت فقیه در ادوار هشت‌گانه‌ی اندیشه‌ی فقها. فصلنامه معرفت، 27(9)، 13-26

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدی قربانی؛ محمود راست‌پسر."ولایت فقیه در ادوار هشت‌گانه‌ی اندیشه‌ی فقها". فصلنامه معرفت، 27، 9، 1397، 13-26

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قربانی، مهدی، راست‌پسر، محمود.(1397) 'ولایت فقیه در ادوار هشت‌گانه‌ی اندیشه‌ی فقها'، فصلنامه معرفت، 27(9), pp. 13-26

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قربانی، مهدی، راست‌پسر، محمود. ولایت فقیه در ادوار هشت‌گانه‌ی اندیشه‌ی فقها. معرفت، 27, 1397؛ 27(9): 13-26