اصول حاکم بر حقوق شهروندی در اسلام
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره نهم، پیاپی 252 (ویژة علوم سیاسی)
قاسم شبان نیا / دانشیار مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره Shaban1351@yahoo.com
محمدحسن اسدی نسب / کارشناس علوم سیاسی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره asadinasab1374@gmail.com
دریافت: 14/12/96 پذیرش: 11/06/97
چکیده
«حقوق شهروندی» در هر مسلک و مرامی، مبتنی بر مجموعه ای از اصول است که بنیان های اصلی هریک از آن حقوق به شمار می روند. در اسلام نیز حقوق شهروندی مبتنی بر اصول بنیادینی است که شناخت آنها می تواند چارچوب دقیقی از آن به دست دهد. نگارندگان این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره گیری از منابع اسلامی، مهم ترین این اصول را استخراج کرده و منطق حاکم بر آن حقوق را نشان داده است. اصولی از قبیل اصل «حاکمیت مطلق الهی»، «توجه به مصالح اخروی بر دنیوی و تقدم حق حیات معنوی»، «کرامت انسانی»، «عدالت»، «تناسب رفتاری»، «مصلحت» و «تلازم حق و تکلیف»، تأثیری بنیادین بر ترسیم حقوق شهروندی دارند. دولت اسلامی مؤظف است در راستای چارچوب بندی حقوق شهروندی و عملی ساختن آنها در صحنة جامعه، تمام این اصول را لحاظ کند؛ زیرا لحاظ نکردن حتی یکی از این اصول حقوق شهروندی را به مخاطره خواهد انداخت.
کلیدواژه ها: اصول، حقوق شهروندی، حاکمیت الهی، عدالت، تناسب رفتاری، مصلحت، تلازم حق و تکلیف، کرامت انسانی.
- نهجالبلاغه، 1379، ترجمة محمد دشتي، قم، اميرالمؤمنين(ع).
- ابنحنبل، احمد، بيتا، مسند احمد، بيروت، دار صادر.
- آبي، الفاضل، 1410ق، كشف الرموز، تحقيق عليپناه اشتهاردي و آغاحسين يزدي، قم، مؤسسة النشر الإسلامي.
- حرعاملي، محمدبن حسن، بيتا، وسائل الشيعه، تحقيق و تصحيح و تذييل شيخ محمد رازي، تعليق شيخ ابيالحسن شعراني، بيروت، دار إحياء التراث العربي.
- حسيني روحاني، سيدمحمدصادق، 1378، توضيح المسائل، چ سيزدهم، بيجا، سپهر.
- شمسالدين، محمدمهدي، 1420ق، نظام الحكم و الادارة في الاسلام، چ هفتم، بيروت، مؤسسة الدولية.
- صافي گلپايگاني، لطفالله، بيتا، ثلاث رسائل فقهيه، بيجا، بينا.
- صدر، سيدمحمدباقر، 1421ق، الاسلام يقود الحياة، المدرسة الاسلامية، رسالتنا، از متن كتاب نخست، قم، مركز الأبحاث و الدراسات التخصصية للشهيد الصدر.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، بيتا، الميزان في تفسيرالقرآن، قم، مؤسسة النشر الاسلامي.
- فاضل لنكراني، محمد، 1374، توضيح المسائل، چ هفتم، قم، مهر.
- فهداوي، خالد سليمان حمود، 2008م، الفقه السياسي الاسلامي، دمشق، دار الوائل.
- قرضاوي، يوسف، 1413ق، غير المسلمين في المجتمع الاسلامي، چ سوم، قاهره، مكتبة وهبة.
- كليني، محمدبن يعقوب، 1365، الكافي، تصحيح و تعليق علياكبر الغفاري، چ چهارم، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- گلپايگاني، سيدمحمدرضا، 1401ق، كتاب القضاء، قم، خيام.
- متقي هندي، حسامالدين، 1409ق، كنز العمال، ضبط و تفسير شيخ بكري حياني، تصحيح شيخ صفوة السقا، بيروت، مؤسسة الرسالة.
- محمدي ريشهري، محمد، 1416ق، ميزان الحكمه، قم، دارالحديث.
- مصباح، محمدتقي، 1378، نظرية سياسي اسلام، نگارش كريم سبحاني، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1382، نظرية حقوقی اسلام، نگارش محمدمهدی کریمینیا، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- ـــــ ، 1389، بزرگترين فريضه، تدوين و نگارش قاسم شباننيا، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره).
- مفيد، محمدبن محمدبن نعمان، 1414ق، ذبائح أهل الكتاب، تحقيق شيخ مهدي نجف، چ دوم، بيروت، دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع.
- نبراوي، خديجه، 1429ق، موسوعة حقوق الانسان في الاسلام، چ دوم، مصر، دار السلام.
- نجفي، محمدحسن، 1362، جواهرالكلام، تحقيق عباس القوچاني، چ سوم، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- نراقي، احمد، 1417ق، عوائد الايام، قم، مركز النشر التابع لمكتب الإعلام الإسلامي.
- نوري همداني، حسين، 1373، توضيح المسائل، چ چهارم، قم، دفتر تبليغات إسلامي.
