معرفت، سال بیست و هفتم، شماره دهم، پیاپی 253، دی 1397، صفحات 25-37

    تعامل اخلاق و اقتصاد بررسی نقش‌ چهار مبنای ارزش‌شناختی در دانش اقتصاد

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    محمدجواد قاسمی اصل اصطهباناتی / دانشجوي دكتري فلسفه اقتصاد اسلامي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) / ghasemiasl@iki.ac.ir
    چکیده: 
    برخی مکاتب اقتصادی بر جدایی اقتصاد از اخلاق تأکید دارند. تبیین دیدگاه درست اسلامی، منوط به تعامل دو دانش اخلاق و اقتصاد است. مقاله‌ی حاضر به روش تحلیلی ـ توصیفی با تبیین رابطه نظریات اخلاقی و اقتصادی، به تطبیق چهار مبنای اخلاقیِ منشأ اعتبار احکام ارزشی، ارتباط واقعیت و ارزش، مراتب احکام ارزشی و مخاطب شناسی در خطاب های ارزشی، در دو حوزه دانش اقتصاد؛ یعنی انواع نظریات اقتصادیِ، هنجاری، اثباتی و سیاستی و انواع واحد تحلیل اقتصادی، با تأکید بر فرد و نهادهای اقتصادی پرداخته است.     یافته های پژوهشی حاکی از این است که اقتصاد هنجاری، زیرمجموعه‌ی اخلاق هنجاری و اقتصاد اثباتی، در تعامل مستمر با اخلاق توصیفی است. تفاوت در مبانی اخلاقی، موجب تمایز در نسبیت یا اطلاق نظریات هنجاری و سیاستی، تشخیص غایت رفتارهای اقتصادی، تعیین اعتبار معرفتی و مرجع تشخیص خطاب های اقتصاد هنجاری و سیاستی، موضع گیری درباره‌ی جایگاه وجودی و روش شناختی نهادها در اقتصاد، شناخت ارزش های اقتصادی و رتبه بندی بین ارزش های اقتصادی با سایر ارزش ها، ایجاد ظرفیت مقایسه‌ی اندیشه های اقتصادی، با اتکا به ارزش های اخلاقی و رفتاری، تعریف انسان اقتصادی و اقتصاد انسانی خواهد شد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Interaction of Ethics and Economics; Studying the Role of Four Axiological Foundations in the Economic Science
    Abstract: 
    Some economic schools emphasize on the separation of economic from ethics. Explaining the true Islamic perspective depends on the interaction between the two ethics and economics. Using an analytical-descriptive method and explaining the relationship between ethical and economic theories, this paper seeks to the reconcile the four ethical foundation of the origin of the axiological rules' validity, the relationship of reality and axiology, the stages of the axiological rules and audience recognition in the axiological commands in two areas of science of economic; i.e. the types of economic, normative, affirmative and policy making theories, and the types of economic analysis unit with an emphasis on the individual and economic institutions. Research findings indicate that, normative economics, a subset of normative ethics and affirmative economy is in constant interaction with descriptive morality. Any difference in ethical foundations causes a distinction between relativism or the generality of the normative and policy making theories, recognition of the acme of the economic behaviors, determining the epistemic validity and reference detection of the normative and policy making economic commands, the attitude towards the existential and methodological position of institutions in economic, recognition of the economic values and ranking between the economic values with other values, creating the capacity for comparing economic ideas based on the ethical and behavioral values and the definition of the economic human and the human economic.
    References: 
    متن کامل مقاله: 

    سال بیست و هفتم ـ شماره دهم، پیاپی 253 (ویژة اقتصاد) (دی1397)

    محمدجواد قاسمی اصل اصطهباناتی / دانشجوی دکتری فلسفه اقتصاد اسلامی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    ghasemi2561@anjomedu.ir
    دریافت: 24/05/97                    پذیرش: 27/09/97
    چکیده
    برخی مکاتب اقتصادی بر جدایی اقتصاد از اخلاق تأکید دارند. تبیین دیدگاه درست اسلامی، منوط به تعامل دو دانش اخلاق و اقتصاد است. مقالة حاضر به روش تحلیلی ـ توصیفی با تبیین رابطه نظریات اخلاقی و اقتصادی، به تطبیق چهار مبنای اخلاقیِ منشأ اعتبار احکام ارزشی، ارتباط واقعیت و ارزش، مراتب احکام ارزشی و مخاطب شناسی در خطاب های ارزشی، در دو حوزه دانش اقتصاد؛ یعنی انواع نظریات اقتصادیِ، هنجاری، اثباتی و سیاستی و انواع واحد تحلیل اقتصادی، با تأکید بر فرد و نهادهای اقتصادی پرداخته است.    
    یافته های پژوهشی حاکی از این است که اقتصاد هنجاری، زیرمجموعة اخلاق هنجاری و اقتصاد اثباتی، در تعامل مستمر با اخلاق توصیفی است. تفاوت در مبانی اخلاقی، موجب تمایز در نسبیت یا اطلاق نظریات هنجاری و سیاستی، تشخیص غایت رفتارهای اقتصادی، تعیین اعتبار معرفتی و مرجع تشخیص خطاب های اقتصاد هنجاری و سیاستی، موضع گیری دربارة جایگاه وجودی و روش شناختی نهادها در اقتصاد، شناخت ارزش های اقتصادی و رتبه بندی بین ارزش های اقتصادی با سایر ارزش ها، ایجاد ظرفیت مقایسة اندیشه های اقتصادی، با اتکا به ارزش های اخلاقی و رفتاری، تعریف انسان اقتصادی و اقتصاد انسانی خواهد شد.
    کلیدواژه ها: خطاب های ارزشی، دانش اقتصاد، واقعیت و ارزش، مراتب احکام ارزشی، مبدأ مشروعیت احکام ارزشی، مخاطب شناسی.

    References: 
    • نهج‌البلاغه، 1379، ترجمة محمد دشتی، قم، شريف رضي.
    • بلاگ، مارک، 1387، روش‌شناسی علم اقتصاد، ترجمة غلامرضا آزاد(ارمکی)، تهران، نشر نی.
    • پوپر، کارل، 1364، جامعه باز و دشمنان آن، ترجمة عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی.
    • توکلی، محمدجواد، 1389، «درآمدی بر چیستی، قلمرو و چشم‌اندازهای فلسفه اقتصاد اسلامی»، معرفت اقتصاد اسلامی، سال دوم، ش 3، ص63ـ83.
    • ـــــ ، 1394، اخلاق و اقتصاد اسلامی (مجموعه مقالات همایش)، تهران، مؤسسة فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
    • ـــــ و محمدجواد قاسمی‌اصل، 1396، «بررسی و نقد جایگاه تسمیه‌گرایی در معرفت‌شناسی دانش اقتصاد»، اقتصاد اسلامی، ش 68، ص 5-31.
    • جمعی از نویسندگان، 1371، مبانی اقتصاد اسلامی، قم / تهران، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه و سمت.
    • حسنی، سیدحمیدرضا و هادی موسوی، 1395، «انسان‌کنش»شناسی هرمنوتیکی، تفسیری و انتقادی، قم، پژوهشگاه حوزه و دنشگاه.
    • حسيني‌نسب، سيدابراهيم و بهروز نیک‌آمیز، 1393، «بررسی پیوند بین اقتصاد کلاسیک و نئوکلاسیک»، اقتصاد تطبیقی، سال اول، ش 1، ص 109-131.
    • خلیلی تیرتاشی، نصرالله، 1388، اصول علم اقتصاد، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • رضائی، محمدجواد و سیدهادی عربی و مهدی موحدی، 1392، «نظریه اخلاق هنجاری و دلالت‌های آن در سیاست‌گذاری اقتصادی؛ درس‌هایی برای اقتصاد اسلامی»، معرفت اقتصاد اسلامی، سال چهارم، ش 8، ص29-50.
    • صدر، سیدمحمدباقر، 1382، اقتصادنا، چ دوم، قم، بوستان كتاب.
    • غنی‌نژاد، موسی، 1376، مقدمه‌ای بر معرفت‌شناسی علم اقتصاد، تهران: مؤسسة عالی پژوهش در برنامه‌ریزی و توسعه.
    • فتحعلی، محمود، 1395، اخلاق اسلامی و اقتصاد، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • فریدمن، میلتون، 1391، روش‌شناسی اقتصاد اثباتی، در: فلسفه اقتصاد، مرورری بر ادبیات، اثر دانیل هاسمن، ترجمة سیدحسین رضوی‌پور، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • قاسمي اصل، محمدجواد، 1393، بررسی و تحلیل جایگاه استقراء در روش شهید صدر در اقتصاد اسلامی، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته اقتصاد، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • ـــــ ، 1397، «بررسی و تحلیل مبانی مشروعیت و سیاست‌گذاری در اقتصاد اسلامی»، کاوشی نو در فقه، سال بيست و پنجم، ش 93، ص33-60.
    • کرمی، محمدحسین و عسکر دیرباز، 1389، مباحثی در فلسفه اقتصاد (علم اقتصاد و ارزش‌ها، انسان اقتصادی)، چ دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • کوتر، رابرت و تامس یولن، 1391، حقوق و اقتصاد، ترجمة یدالله دادگر و حامده اخوان‌هزاوه، چ ششم، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
    • گلاس، ج. س و و. جانسون، 1373، علم اقتصاد: پیشرفت، رکود یا انحطاط (درآمدی بر روش‌شناسی علم اقتصاد)، ترجمة محسن رنانی، اصفهان، فلاحت ایران.
    • متوسلی، محمود و جمال فتح‌اللهی، 1389، «مقدمه‌ای بر نظریات ویلیامسون و کاربرد آن در مسائل توسعه ایران»، پژوهش‌های اقتصادی، سال دهم، ش 3، ص 25ـ52.
    • ـــــ و محمود مشهدی‌احمد و علی نیکونسبتی، 1389، «غفلت از نهادها؛ دلایل و اثرات آن بر مطالعات بین‌رشته‌‌ای در اقتصاد»، مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، سال دوم، ش 3، ص141ـ159.
    • مشهدی‌احمد، محمود، 1392، «معنا و مفهوم نهاد در اقتصاد نهادگرا»، پژوهش‌های اقتصادی، سال سيزدهم، ش 48، ص49-77.
    • ـــــ و محمود متوسلی و علی طیب‌نیا، 1390، «نقدی بر روش‌شناسی اقتصاد مرسوم»، برنامه و بودجه، سال شانزدهم، ش 2، ص9-30.
    • مصباح، مجتبی، 1388، بنیاد اخلاق، چ ششم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح، محمدتقی، 1370، آموزش فلسفه، چ چهارم، تهران، سازمان تبلیغات اسلامي.
    • ـــــ ، 1376، دروس فلسفه اخلاق، چ ششم، تهران، اطلاعات.
    • ـــــ ، 1384، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مطهری، مرتضی، 1377، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
    • معرفی‌محمدی، عبدالحمید، 1395، «اقتصاد اسلامی: حکمت نظری یا حکمت عملی؟»، معرفت اقتصاد اسلامی، سال هفتم، ش 15، ص63-78.
    • معلمی، حسن، 1380، مبانی اخلاق در فلسفه غرب و فلسفه اسلامی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • ـــــ ، 1384، فلسفه اخلاق، قم، مرکز جهانی علوم اسلامي.
    • میرجلیلی، سیدحسین، 1388، روش تأیید و ابطال در اقتصاد، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • میرمعزی، سیدحسین، 1395، «اخلاق اسلامی و مذهب اقتصادی اسلام»، اقتصاد اسلامی، سال شانزدهم، ش 62، ص33-59.
    • نایب، سعید، 1390، «ویژگی‌های تبیین در دستگاه نهادگرایی جدید»، اقتصاد تطبیقی، سال دوم، ش 2، ص135-157.
    • نظری، حسن‌آقا، 1385، نظریه‌پردازی اقتصاد اسلامی (امکان نظریه‌پردازی علمی اقتصاد اسلامی و روش آن)، قم / تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه / سمت.
    • هادوی‌نیا، علی‌اصغر، 1396، «رابطه اخلاق و اقتصاد براساس الگوی نظام‌مندی معرفت‌های اقتصادی»، اقتصاد اسلامی، سال هفدهم، ش 67، ص 65-92.
    • هاسمن، دانیل. ام و مک فرسون، 1386، تجزیه و تحلیل اقتصادی و فلسفه اخلاق، ترجمة یدالله دادگر و همکاران، تهران، مؤسسة تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
    • ـــــ ، 1391، فلسفه اقتصاد، مروری بر ادبیات، ترجمة سیدحسین رضوی‌پور، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • یوئنگرت، اندرو ام، 1386، «تمایز اثباتی ـ هنجاری در علم اقتصاد و تقدم تاریخی آن بر تمایز واقعیت ـ ارزش»، ترجمة علی نعمتی، اقتصاد اسلامی، سال هفتم، ش26، ص 149ـ180.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قاسمی اصل اصطهباناتی، محمدجواد. (1397) تعامل اخلاق و اقتصاد بررسی نقش‌ چهار مبنای ارزش‌شناختی در دانش اقتصاد. فصلنامه معرفت، 27(10)، 25-37

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محمدجواد قاسمی اصل اصطهباناتی."تعامل اخلاق و اقتصاد بررسی نقش‌ چهار مبنای ارزش‌شناختی در دانش اقتصاد". فصلنامه معرفت، 27، 10، 1397، 25-37

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قاسمی اصل اصطهباناتی، محمدجواد.(1397) 'تعامل اخلاق و اقتصاد بررسی نقش‌ چهار مبنای ارزش‌شناختی در دانش اقتصاد'، فصلنامه معرفت، 27(10), pp. 25-37

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قاسمی اصل اصطهباناتی، محمدجواد. تعامل اخلاق و اقتصاد بررسی نقش‌ چهار مبنای ارزش‌شناختی در دانش اقتصاد. معرفت، 27, 1397؛ 27(10): 25-37